تکثیر و تخمگیری در ماهی چگونه انجام میشود؟
تکثیر و تخمگیری در ماهی قزل آلا - دامیران

تکثیر مصنوعی و تخمگیری در ماهی چگونه انجام میشود؟

عمل گرفتن تخم از ماهی ماده و اسپرم از ماهی نر را اصطلاحا تخمگیری می گویند. کلمات تخم و تخمک مشابه هم هستند. اگر چه مزیت تکثیر مصنوعی آن قدر نیست که در گذشته می پنداشتند، با وجود این بازده حاصله از آن مورد بحث است. در کارگاه های تکثیر و پرورش ماهی قزل آلا تخم ها تا صد در صد از این طریق بارور می گردند.

وسایل و تسهیلات تخمگیری

بدون شک می توان گفت که در تکثیر مصنوعی، هر قدر ماهی کمتر دستمالی شود نتایج بهتری حاصل می گردد.

در کارگاه های مدرن معمولا ماهی ها را به اطاق تخمگیری نبرده بلکه آن ها را بصورت دسته جمعی در قفسه های مخصوص تخمگیری بدون دستمالی کردن نگه می دارند.

برای درجه بندی و تخمگیری هر بار تعداد کمی ماهی را از آب خارج کرده و پس از تخمگیری به استخرهای بزرگ با حداقل دستمالی بر می گردانند.

در کارگاه های تکثیر ماهی قزل آلا دولتی ایالت کالیفرنیا، ۳ تا ۴ کانال سیمانی به عرض ۳ متر و طول ۳۳ متر برای نگهداری ماهی های مولد به کار می روند.

کانال ها به صورت ۲تایی و با کانال یک متری سیمانی بین آن ها ساخته می شوند.

از کانال میانی به کانال اصلی نگهداری مولدین دریچه هایی وجود دارد که از طریق آن ها ماهی ها را می توان بدون صید کردن، از هر کانال به سالن تخم کشی هدایت نمود و بدون گرفتن و خارج کردن آن ها از آب، مجددا آن ها را به هر کانالی که لازم است هدایت نمود.

درهای اطاق وارد آب شده و امکان گرم کردن اطاق را برای کار کردن بهتر کارگران فراهم نمایند.

ثابت نگه داشتن درجه حرارت اطاق تخمگیری در حدود ۲۰ درجه سانتی گراد عملیات تخمگیری را تسهیل می نماید.

در چنین حرارتی دست کارگرها به اندازه کافی گرم بوده و تشخیص فشار لازم برای خارج کردن تخم و اسپرم آسان می گردد.

عملیات تخمگیری ماهی در شرایط مناسب تر سریع تر بوده و در نتیجه وقت کمتری صرف شده، باروری بهتر صورت گرفته، ماهی کمتر صدمه دیده و در نتیجه افراد خوشحال تر به نظر می رسند.

با استفاده از توری های مشبک در جاهای مختلف کانال، می توان قسمت های جداگانه ای برای رقم بندی و نگهداری مولدین مورد نظر درست کرد.

هر بار می توان تعداد کمی ماهی مولد برای تکثیر برداشت و به مدت کوتاهی در محلول بی هوش کننده نگهداشت.

ماده بیهوش کننده ای که کاربرد آن بیشتر از بقیه رواج دارد MS222 است.

ماهی را پس از بیهوشی خیلی بهتر و راحت تر می توان برای تخم کشی مورد استفاده قرار داد.

با این روش احتمال شکسته شدن برخی از تخم ها کاهش می یابد.

سلامت ماهی هم در این روش بیشتر تامین می شود زیرا ماهی بیهوش واکنشی در مقابل تخم کشی نشان نمی دهد.

پس از اینکه ماهی مولد بیهوش شده در آب تمیز قرار گرفت، خیلی زود به حالت نرمال خود بر می گردد.

آب پرورش ماهی چه ویژگی هایی باید داشته باشد؟

ماهی های آزاد هنگام مهاجرت به رودخانه ای که در آن متولد شده اند، معمولا از طریق یک نردبان ماهی fish ladder و عبور از درون یک تله V شکل به داخل مخازن سیمانی جمع آوری مولدین هدایت میگردند.

از یک جمع آورنده مکانیکی با میله های عمودی که به طور هیدرولیک بالا رفته و روی دیوار مخزن جمع کننده مولدین حرکت می کند استفاده می شود.

این جمع آورنده، مولدین را به طرف اطاق تخم کشی هدایت می کند.

مدل های جدید و پیشرفته کنونی با نیروی الکتریکی و با فشار دادن دکمه ای مخصوص برای هدایت مقدار مورد نیاز ماهی مولد به داخل اطاق تخم کشی کار می کنند.

ماهی ها به درون زنبیل فلزی ریخته می شوند و این زنبیل به طرف مخزنی که در آن ماده بی هوش کننده وجود دارد، هدایت می شوند.

پس از بیهوش کردن، ماهی ها به میزی که رقم بندی روی آن صورت می گیرد منتقل می گردند.

هنگامیکه ماهی ها از نظر جنسیت و میزان رسیدگی رقم بندی شدند، ماهی ها غیر آماده که اصطلاحا به آن ها ماهی سبز گفته می شود از طریق لوله ها یا کانال های فلزی ویژه به حوضچه های مختلف نگهداری هدایت شده و یا به صورت دسته ای در کانال های باریک بین کانال های نگهداری مولدین که پر از آب شده اند نگهداری می گردند.

در برخی از کارگاه ها از حوضچه های گردی که به مستطیل در این است که مولدین را آسان تر می توان با سیستم های الکتریکی جابجا کرد و یا به اطاق تخم کشی منتقل نمود. برای انتقال ماهی ها از حوضچه های گرد به اطاق تخم کشی، به نیروی کارگر بیشتری نیاز است.

تکثیر و تخمگیری در ماهی قزل آلا - دامیران
ماهی را پس از بیهوشی خیلی بهتر و راحت تر می توان برای تخم کشی مورد استفاده قرار داد.

فصل تخمگیری

فصل تخمگیری ماهی قزل آلا نسبت به محل محل و درجه حرارت فرق می کند.

ماهی قزل آلای رودخانه ای و قزل آلای قهوه ای در پاییز و ماهی قزل آلای رنگین کمان در بهار تخمریزی می نماید.

در برخی از رودخانه های کالیفرنیا کمتر ماهی از سال وجود دارد که اقلا نوعی ماهی قزل آلا یا آزاد تخم ریزی نکند.

مثلا شاه ماهی آزاد در لوئیستون کالیفرنیا Lewiston در اواخر خرداد وارد قسمت بالای رودخانه می شود.

سپس ماهی های بهاره و پاییزه تا اواخر آبان تخمریزی می نمایند.

شاه ماهی آزادسپس با ماهی آزادنقره ای همراه می شود که تخمریزی آن ها ماهی آزادنقره ای با ماهی استیل هد Steelhead وارد رودخانه می شوند که از اواسط دی تا اوائل خرداد تخمریزی می نمایند.

در حقیقت ماهی استیل هد رودخانه تری نی تی (Trinity) را می توان به ماهی های بهاره و ماهی های پاییزه تقسیم نمود که در آن ماهی نارس بهاره در فصل بهار وارد رودخانه می شود و تا فصل تخمریزی دیگر در آنجا باقی می ماند.

وضعیت جهانی صنعت پرورش ماهی دریایی در قفس

ماهی های پاییزه با درجات مختلف رسیدگی وارد می شوند ولی همه در همین فصل تخم ریزی می نمایند.

فصل و زمان تخم ریزی را می توان به طرق مختلف پیش انداخت.

این روش ها شامل تخم ریزی گزینشی، استفاده از نور مصنوعی با کنترل زمان تابش، و تزریق هورمون هیپوفیز می باشند.

تخمگیری گزینشی حائز اهمین فراوان بوده و از این طریق توانسته اند ماهی قزل آلای رنگین کمان بهاره نژاد هات کریک Hot Creek را تولید کنند.

اگر چه این عمل بسیار کند صورت می گیرد و نتیجه آن تا چند نسل دیده نمی شود، با وجود این حاصل آن در صورتیکه گزینش صحیح صورت گرفته باشد، دائمی است.

بررسی ها نشان داده اند که تخمریزی ماهی قزل آلا را به آسانی می توان با تزریق هورمون هیپوفیز تسریع نمود.

این روش به ویژه در تولید هیبرید بین نژادهایی که در فصول مختلف سال تخم ریزی می کنند بسیار سودمند است.

اثر درجه حرارت روی ماهی های مولد و تخم ماهی

احتمال هیچ عاملی در تنظیم نمو جنین و رشد آن به اندازه حرارت مهم نمی باشد.

تجربه نشان داده است که ماهی قزل آلای رنگین کمان در درجه حرارت ثابت ۱۵.۵ درجه سانتی گراد هر ماه ۲.۵ سانتی متر رشد می کند.

همین ماهی در حرارت ۷.۲ درجه سانتی گراد کمتر از ۰.۶۲۵ سانتی متر در ماه رشد می نماید.

ماهی قزل آلای یکساله و بالغ می تواند درجات حرارت بیشتر از ۲۰ درجه سانتی گراد را برای مدتی بدون اینکه آسیبی ببیند تحمل کند.

همچنین معلوم شده است که به منظور تولید تخم خوب، ماهی قزل آلای رنگین کمان بایستی حداقل ۶ ماه قبل از تخمریزی در آبی که بیشتر از ۱۳.۳۰ درجه سانتی گراد و ترجیحا بیشتر از ۱۲.۲ درجه سانتی گراد نباشد نگهداری شود.

برای تولید ماهی قزل آلای رنگین کمان با سرعت رشد زیاد و تخم ریزی در سن ۲ سالگی ، در ۱۶ ماه اول بایستی آن ها را در درجه حرارت نسبتا ثابت ۱۵ درجه سانتی گراد نگهداری کرده و هنگام رسیدن سن بلوغ حرارت را به حداکثر ۱۲.۲ سانتی گراد کاهش داد.

بیماری های تغذیه ای و محیطی پوست ماهی در پرورش آبزیان

همانطور که آب نسبتا گرم (بیشتر از ۱۳.۳ درجه سانتی گراد) تولید و رشد تخم را در ماهی قزل آلای رنگین کمان و شاه ماهی آزاد مختل می سازد؛ درجات حرارت کمتر از ۵.۵ درجه سانتی گراد نیز اثرات مشابه دارند.

در یک آزمایش تعداد شاه ماهی آزاد ماده که تقریبا آماده تخمریزی بودند در حرارتی بین ۳.۵ تا ۱.۲ درجه سانتی گراد قرار گرفتند ولی هیچ یک از آن ها تخم ندادند وهمگی قبل از تخمریزی مردند.

کلیه تخم های شاه ماهی آزاد که در موقع انکوباسیون در آب ۱.۷ درجه سانتی گراد قرار داشتند، از بین رفتند.

تخم هایی که در حرارت ۶ درجه سانتی گراد یا بیشتر نگهداری شوند، دارای مرگ و میر طبیعی می باشند.

اگر تخم ماهی آزاد به مدت ۶ روز یا بیشتر در گرمای کمی بیشتر از ۵.۵ درجه سانتی گراد قرار گیرد، می تواند درجات پایین تر را بهتر مقاومت کرده و تلفات کمتری نشان دهد.

ار تخم ماهی قزل آلای رنگین کمان و شاه ماهی آزاد در درجه حرارت بیشتر از ۱۳.۳ درجه سانتی گراد قرار گیرند، رشد آن ها طبیعی نخواد بود.

تخم این ماهی ها را نمی توان در حرارت کمتر از ۵.۵ درجه سانتی گراد نیز بدون تلفات زیاد نگهداری کرد.

نگهداری ماهی های مولد

زمان بلوغ جنسی در ماهی ها نیز مثل هر حیوان دیگر یکی از بحرانی ترین دوره های زندگی بوده و در این موقع بایستی حداکثر دقت و مواظبت در نگهداری آن ها بعمل آید.

به منظور به دست آوردن تخم یا کیفیت بسیار خوب، بایستی غذای مناسب به ماهی ها داده شود.

هرچه تغذیه ماهی قزل آلا بهتر انجام گیرد، تولید تخم بهتری از آن ها می توان انتظار داشت.

در تغذیه ماهی های مولد از مصرف زیاد پنبه دانه بایستی خودداری شود، زیرا اگر مصرف آن از مقدار کمی بیشتر باشد، تولید تخم جانوران دیگر نیز مختل می سازد، علت کم شدن مرغوبیت تخم ماهی در اثر مصرف پنبه دانه هنوز بخوبی روشن نشده است.

ماهی قزل آلا که شکمی پر از تخم دارد بسیار حساس است و هرگز توانایی تحمل خشونت اکثر کارگران کارگاهها را ندارد.

بدین منظور هنگام رقم بندی و تخمگیری بایستی دقا لازم بعمل اید و هر دفعه بیشتر از ۲ یا ۳ ماهی برای تخمگیری گرفته نشود.

هرگز نباید تور دستی را از ماهی های ماده که نزدیک به رسیدگی هستند پر نمود.

این عمل باعث شکسته شدن تخم ها و کاهش درصد باروری آن ها شده و گاهی ممکن است صدمات دائمی به دستگاه تولید مثلی ماهی وارد آورد.

تکثیر و تخمگیری در ماهی قزل آلا - دامیران
به منظور به دست آوردن تخم یا کیفیت بسیار خوب، بایستی غذای مناسب به ماهی ها داده شود.

اندازه تخم ها

به طور کلی اندازه تخم بستگی به سن و اندازه ماهی مولد آن دارد.

ماهی های درشت تر، تهم های درشت تر و بیشتر تولید می کنند.

اندازه تخم ها همچنین بین نژاد های اهلی و وحشی در آب های مختلف متفاوت است.

به طور طبیعی در رقابت غذایی موجود بین بچه ماهی ها، آن ها که درشت ترند غذای بیشتری گرفته، رشد بهتر موده و مرگ میرشان کمتر است.

از آن جهت در گزینش ماهی های مولد بایستی آن هایی را که تخم درشت تر تولید می کنند انتخاب نمود.

وضعیت کاربرد پروبیوتیک ها در صنعت آبزیان کشور

در نتیجه تخم کشی گزینشی ، تخم ماهی های اهلی معمولا درشت تر از تخم ماهی های وحشی است.

هر ۶۵۱ عدد تخم ماهی قزل آلای رنگین کمان کارگاه مونت ویتنی Mt . Whitney ۳۰ گرم وزن دارد و هر ماهی به طور متوسط حدود ۱۵۵۳ عدد تخم در دو سالگی تولید می کند.

همین ماهی در سه سالگی ۲۱۱۰ عدد تخم تولید می کند که هر ۳۰۵ عدد آن ۳۰ گرم وزن دارد. این ارقام نشان می دهند که وزن و اندازه تخم ها در سه سالگی حدود ۶۰ درصد نسبت به ۲ سالگی افزایش می یابد.

به طوریکه در جدول ۳ نشان داده شده است تعداد تخم ها در سه سالگی نسبت به دو سالگی ۶۲ درصد افزایش می یابد.

از عوامل موثر این امر می توان غذا و نحوه نگهداری ماهی را نام برد.

کالبد شناسی ماهی قزل آلای ماده

پیش از شروع به بحث در مورد تکثیر مصنوعی ماهی قزل آلا، بهتر است کالبدشناسی ماهی ماده تشریح گرد.

آگاهی مختصری از ساختمان دستگاه تولید مثلی ماهی در راهنمایی کارکنان کارگاه ها مؤثر بوده و به آن ها تا حدی بینش علمی می دهد.

ماهی های بالغ نر و ماده غده هایی در هر طرف بدن و بالای دستگاه گوارشی دارند که غدد تناسلی نامیده می شوند.

ماهی نر دارای دو بیضه است که تولید اسپرماتوزوئید می کند و ماهی ماده دارای دو تخمدان است که مولد تخم می باشند.

تکثیر مصنوعی ماهی قزل آلا آسانتر از هر ماهی دیگری است زیرا تخم های آن به طور آزادانه در کسیه ای بسیار نازک قرار دارند که به آسانی می توان با فشاری کم آن ها را از راه سوراخ تناسلی خارج کرد.

به هر حال اگر تخمگیری ناشی گرانه انجام گیرد، ممکن است تخم ها وارد حفره داخلی شکم گردند.

تفاوت های ژنتیکی گونه های قزل آلای رنگین کمان

این تخم ها که تخلیه آن ها به هیچ وجه عملی نیست معمولا جذب بافت ها می گردند.

تخم ها هنگام تخمگیری کمی چسبنده اند ولی پس از خروج از بدن و جذب آب، سخت و صاف شده و حالت چسبندگی خود را نیز از دست می دهند.

اگر یک ماهی کاملا رسیده قزل آلا یا آزادرا بادم بگیریم بطوریکه سر او به طرف پایین قرار گیرند تخم ها در قسمت جلویی شکم جمع شده و از کسیه تخم خارج می گردند.

خطر این عمل بخصوص در موقعی که تخمگیری شروع شده است بیشتر است زیرا در این حالت عضلات دیواره شکم در حالت استراحت قرار می گیرند.

هرگز نباید ماهی رسیده را طوری نگهداشت که دم او بطرف بالا و سر او به طرف پایین باشد.

چسبندگی

تخم ماهی قزل آلا که تازه گرفته شده است کمی حالت چسبندگی دارد و این حالت تا مرحله جذب آب و سخت شدن ادامه می یابد.

چسبندگی تخم منحصرا بستگی به رشد آب از طریق پوسته خارجی داشته و به هیچ ماده چسبنده ای در داخل تخم بستگی ندارد.

حالت چسبندگی تخم را می توان با توپ تنیسی که دارای یک سوراخ است نشان داد.

اگر کسی توپ را فشار دهد و هنگامیکه هوا می خواهد توپ را پر کند انگشتش را روی سوراخ قرار دهد، توپ به انگشت وی می چسبد.

تخم ها نیز که دارای سوراخ های زیادی می باشند به همین دلیل هنگام جذب آب و سخت شدن حالت چسبندگی پیدا می کنند.

به محض اینکه مرحله جذب آب و سخت شدن تمام شد، تخم ماهی قزل آلا به هیچ وجه چسبندگی نشان نخواهد داد.

روش های تخم گیری در مقاله ای جداگانه در اختیار شما عزیزان قرار گرفته است.

تکثیر و تخمگیری در ماهی قزل آلا - دامیران
حالت چسبندگی تخم را می توان با توپ تنیسی که دارای یک سوراخ است نشان داد.

کاربرد محلول آب نمک در عملیات تخمگیری

در صورت لزوم انجام عملیات تخمگیری بوسیله کارگران نا آزموده، و یا در مواقعی که تخم ها دارای جداره بسیار ظریف و نازک می باشند، می توان از محلول آب نمک برای افزایش درصد باروری استفاده نمود.

محلول آب نمک را می توان با غلظت های مختلف به کار برد ولی غلظت مرسوم در اکثر کارگاه ها ۷ گرم در لیتر (۷ در هزار) می باشد.

برای این منظور به تخم هایی که ممکن است از یک یا چند ماهی ماده گرفته شده باشند به اندازه ای آب نمک افزوده می شود که همه آن ها را بپوشاند.

محلول آب نمک نه تنها آلبومین تخم های شکسته شده را به صورت محلول در زرده تگهداشته و از گرفته شدن سوراخ میکروپیل جلوگیری می کند، بلکه از منعقد شدن اسپرم نیز جلوگیری می نماید.

یک کارگر آزموده تنها در مواقعی که تخم ها خیلی نرم بوده و مقدار زیادی از آن ها در ضمن تخمگیری پاره شده اند از محلول آب نمک استفاده می کند.

شیوه بارور کردن تخم در مقاله ای جداگانه در اختیار شما عزیزان قرار گرفته است.

اثر نور روی تخم و نوزاد ماهی آزاد و قزل آلا

تخم ماهی های آزاد و قزل آلا بایستی دور از نور و به خصوص نور مستقیم خورشید قرار گیرد.

تجربه نشان داده است که اگر تخم ماهی قزل آلا یا آزاد بیش از چند دقیقه تحت تابش مستقیم نور خورشید قرار گیرد، از بین خواهد رفت.

در انکوباتوری های مدرن امروزی که تخم ها در کشورهای متعدد در چند ردیف قرار می گیرند، به خوبی از نور محافظت می شوند.

در کارگاه هایی که تخم این ماهی ها را در سبدهای مخصوص داخل کانال های سیمانی پرورش ماهی نگهداری می کنند، بهترین راه جلوگیری از اثر نور پوشاندن آن ها می باشد.

اگر روی یکی از این سبدها با پارچه ای که دارای سوراخی به قطر ۵ سانتی متر است پوشیده شود، نور مستقیم کلیه تخم های زیر سوراخ را که در معرض تابش نور مستقیم قرار می گیرند از بین خواهد برد.

در آزمایشی که با تخم و نوزاد ماهی آزادنقره ای در تاریکی کامل انجام گرفت مشاهده گردید که نوزادان حاصله تفاوت های فیزیولوژیک زیادی نسبت به نوزادان حاصل از گروه تخمی که تحت نور غیر مستقیم آفتاب قرار گرفتند بودند نشان دادند.

 

برخی از این اختلافات به شرح زیر بودند:

۱ – لارو تخم هایی که تحت تابش نور غیر مستقیم قرار گرفته بودن زودتر از تخم هایی که در تاریکی طبیعی قرار داشتند از تخم خارج شدند.

۲ – نوزادانی که تحت تابش نور قرار گرفته بودند عکس العمل منفی در مقابل نور نشان دادند و همواره در جاهای تاریکتر جمع می شدند.

۳ – نوزادانی که تحت تابش نور قرار گرفته بودند بر عکس گروه به شدت فعال بودند.

۴ – مجموع درصد مرگ و میر تخم و نوزادان این گروه بیشتر از گروهی بود که در تاریکی قرار گرفته بودند.

۵ – سرعت شنا و استقامت بچه ماهی ها در گروهی که تحت تابش نور قرار گرفته بودند به مراتب کمتر از گروه دیگر بود.

۶ – اندازه و وزن بچه ماهی هایی که تحت تابش نور قرار گرفته بودند از گروه دیگر کمتر بود.

۷ – شنای آزاد در بچه ماهی هایی که تحت تابش نور قرار گرفته بودند زودتر از گروه دیگر آغاز گردید.

توانایی بستر های مختلف نشست باکتریایی تصفیه آب در سیستم های بسته پرورش آبزیان

حساسیت ماهی قزل آلا به نور بعدها با تابانیدن اشعه مادون قرمز به منظور کوتاه کردن دوره انکوباسیون بیشتر روشن گردید.

در دو آزمایش که در کارگاه های مونت ویت نی و مونت شاستا .Mt Shasta صورت گرفت، تمام تخم هایی که تحت تابش اشعه مادون قرمز قرار گرفته بودند از بین رفتند.

اثر کشنده لامپ های فلورسنت نیز روی این تخم ها مشاهده شده است.

به نظر نمی رسد که مقدار کم اشعه ماورا بنفش که به وسیله لامپ های فلورسنت به تخم تابیده می شود اثر کشنده داشته باشد، با وجود این به خاطر سالم ماندن تخم ها، بهتر است در صورت نیاز از نور سفید استفاده گردد و با پوشانیدن تخم ها و نوزادان اثرات حاصله از تابش نور مستقیم را خنثی نمود.


منبع: دامیران
نویسنده: تحریریه دامیران
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=7081

تکثیر و تخمگیری در ماهی چگونه انجام میشود؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران