مروری بر وضعیت تولید و معرفی میگو های پرورشی ایران
مروری بر وضعیت تولید و معرفی میگو های پرورشی ایران - دامیران

مروری بر وضعیت تولید و معرفی میگو های پرورشی ایران

آبزی پروری به عنوان تأمین کننده بخشی از منابع غذایی انسان از جایگاه خاصی برخوردار هست. در بین انواع گونه های آبزی تجاری قابل پرورش، میگو اهمیت ویژه ای داشته و صنعت پرورش میگو از جمله فعالیت های آبزی پروری است که با توجه به سودآوری ارزی و اهمیت اقتصادی و تجاری، در بیشتر کشورهای دنیا رواج دارد. در ایران در طول سه دهه گذشته فعالیت های زیادی در زمینه تکثیر و پرورش میگوهای دریایی صورت گرفته است. نتیجه این فعالیت ها وجود ۳۳۵ مزرعه پرورش میگو در سال ۱۳۹۲ در سواحل جنوبی کشور بود.

آبزی پروری به عنوان تأمین کننده بخشی از منابع غذایی انسان از جایگاه خاصی برخوردار هست.

در این بین سخت پوستان مهمترین رده از شاخه بندپایان هستند که دارای تنوع گونه ای بسیار بالایی بوده و برخی از این گونه ها از طریق صید یا پرورش، تولید شده و مورداستفاده انسان قرار می گیرند.

راسته ده پایان جزو این رده بوده که شامل میگوهای دریایی، میگوهای آب شیرین ، خرچنگ های دراز آب شیرین ، لابسترها و خرچنگ های گرد هستند.

در بین انواع گونه های آبزی تجاری قابل پرورش، میگو از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

از حدود ۲۵۰۰ گونه میگوی شناخته شده، کمتر از ۳۰۰ گونه دارای ارزش تجاری هستند.

بیشترین میگوهای دریایی که مورد بهره برداری انبوه قرار می گیرند از خانواده پنائیده می باشند و مناسب ترین گونه های پرورشی نیز عمدتا از این خانواده و اکثرا متعلق به جنس پنئوس هستند.

میگوهای خانواده پنائیده در آب های استوایی و نیمه استوایی در سراسر جهان یافت میشوند.

میگوی آب شور و میگوی آب شیرین

خانواده های پالامونیده و پنائیده باهم حدود ۸۵-۸۰ درصد از تولیدات سخت پوستان را در آبزی پروری تشکیل می دهند.

در خصوص تفکیک و تشخیص این دو خانواده از یکدیگر بیان میشود که خانواده پنائیده دربرگیرنده میگوهای آب شور و خانواده پالاموئیده میگوهای آب شیرین را شامل می شود.

یکی از تفاوت های ظاهری این دو خانواده، اندازه آنها است.

به طور کلی میگوهای آب شیرین اندازه بزرگتری نسبت به میگوهای آب شور دارند.

بیشتر بدانید: وضعیت کاربرد پروبیوتیک ها در صنعت آبزیان کشور

تفاوت دیگر این است که در میگوهای آب شیرین چنگک های بزرگی در قسمت سر و سینه قابل مشاهده است در حالی که در گونه های آب شور این چنگک ها کوچک هستند.

البته این دو ویژگی در تمامی مراحل زندگی بارز و آشکار نیست بلکه معمولا در مراحل پیشرفته سیکل زندگی یعنی جوانی و بلوغ می توان از این ویژگی ها استفاده کرد.

یک شاخص آناتومیک در صنعت آبزی پروری برای تشخیص این دو خانواده مشاهده بخش میانی بدن آنها است به طوری که در میگوهای آب شور بندهای بدن بر روی هم قرار گرفته اند و هر بند قسمتی از بند بعدی را می پوشاند؛ اما در میگوهای آب شیرین شکل بندها به صورتی است که بند دوم روی بند اول و سوم قرار گرفته است.

رفتار تغذیه ای میگوهای دریایی

میگوهای دریایی در زیستگاه های طبیعی خود موجوداتی همه چیز خوار با گرایش به گوشت خواری هستند.

این موجودات در طبیعت از سخت پوستان کوچک، تخم و لارو سایر آبزیان، گیاهان دریایی، جلبک های دریایی، پوده ها یا کلونی های باکتریایی، زئوپلانکتون ها، قطعات بدنی نرم تنان و ماهی ها، کرم های پرتار ها، سایر آبزیان با حرکت کند و حتی از گل و لای بستر تغذیه می کنند.

این موجودات گاهی رفتار لاشه خواری نیز در طبیعت از خود نشان میدهند و در صورت کمبود غذا یا پایین بودن کیفیت آن به ویژه در تامین مواد معدنی موردنیاز بدن مانند کلسیم و منیزیم و پروتئین موردنیاز بدن، رفتار هم جنس خواری نیز در آنها مشاهده می شود.

مروری بر وضعیت تولید و معرفی میگو های پرورشی ایران
میگوهای دریایی در زیستگاه های طبیعی خود موجوداتی همه چیز خوار با گرایش به گوشت خواری هستند.

چرخه زندگی میگوها

ناپلی

اولین مرحله لاروی است و بدن تقریبا گلابی شکل است. لارو فاقد دهان بوده و وابسته به مواد غذایی از نوع زرده است. این مرحله حدود ۴۸-۲۴ ساعت به طول می انجامد. میگو برای اینکه به مرحله بعدی رشد وارد شود باید پوست اندازی کند. در این مرحله واکنش لاروها نسبت به نور بسیار قوی است.

پروتوزوآ

یکی از ویژگی های این مرحله این است که در این مرحله لارو دارای سر و سینه پهن و بزرگ و قسمت میانی و دم کشیده است و اندام گلابی شکل با سه اندام مشخص مشاهده نمی شود و معمولا به صورت عمودی در آب قرار می گیرد و فاقد حرکت بوده و مدت زمان این مرحله ۴-۳ روز بوده و واکنش لاروها به نور در طی این مرحله قوی هست.

مایسیس

در این مرحله شکل و حالت طبیعی میگو ظاهر می شود و به صورت افقی در ستون آب قرار گرفته و اندام سر و سینه به مراحل نهایی تکامل می رسد. خصوصا پاهای حرکتی در حد قابل توجهی تکامل پیدا کرده اند. به دلیل رشد خوب، اندام سر و سینه سنگین میشود و معمولا لارو در این مرحله سر خمیده است. میزان عکس العمل مثبت به نور کمتر از مراحل قبلی است. در این مرحله تغذیه از غذای جانوری که عمدتا از انواع زئوپلانکتون هاست آغاز می گردد. این مرحله به مدت ۵-۴ روز طول می کشد.

پست لارو

در این مرحله تقریبا ۹۰ درصد اندام های مختلف تکامل یافته اند و پست لارو بسیار مشابه میگوی جوان و بالغ است. در این مرحله در انتهای پاهایش نا مجموعه ای از تارهای خیلی باریک و مو مانند رشد می کنند. اندازه بدن به حدود ۶ میلی متر می رسد و یک تغییر اساسی در این مرحله تغییر در رفتار و عادات غذایی میگو است، فیلتر فیدینگ به تغذیه فعال تبدیل میشود و میگو شروع به شکار و تغذیه عمدتا از نوع گوشت خواری می کند. در این مرحله جذب شدن به سمت نور تقریبا به طور کامل از بین رفته و پست لارو زندگی بنتیک یا کف زی خودش را از این مرحله به بعد آغاز و بر روی بسترها مستقر می شود برخلاف مراحل لاروی که در ستون آب انجام می گرفت. مرحله پست لاروی در مناطق گرمسیر حداکثر ۱۰-۸ ماه به طول می انجامد. مراحل پست لاروی و جوانی در مناطق ساحلی کم عمق طی شده وقتی به مرحله بلوغ نزدیک می شوند مجددا مهاجرتشان را به دیگر مناطق ساحلی و با عمق زیاد برای تولید مثل شروع می کنند و این چرخه تکرار می شود.

انواع میگوهای ایران

ترکیب گونه های میگوهای خانواده پنائیده موجود در خلیج فارس و دریای عمان به عنوان یکی از زیر بخش های اقیانوس هند مشابه گونه های این حوزه اقیانوسی است.

در چند دهه گذشته میگوی سفید هندی و میگوی ببری سیاه مهم ترین گونه های پرورشی ایران بوده اند اما در یک دهه اخیر با توجه به ویژگی های مثبت میگوی پا سفید غربی این گونه در بیشتر مراکز تکثیر و پرورش جنوب کشور و حتی در استان گلستان و مازندران در سواحل دریای خزر مورد توجه قرار گرفته است و پرورش داده میشود.

مهم ترین گونه های میگوهای خانواده پنائیده در خلیج فارس و دریای عمان شامل گونه های زیر است:

میگوی سفید هندی

این گونه بدنی نیمه شفاف، به رنگ صورتی کم رنگ تا زرد دارد. از مهم ترین مشخصات این گونه وجود یک جفت آنتن بسیار بلند شیری رنگ است که آن را از سایر گونه ها متمایز می سازد. درجه حرارت ۲۲ تا ۲۷ درجه سانتی گراد و شوری ۱۵ تا ۲۵ قسمت در هزار برای پرورش این گونه مناسب است.

میگوی موزی

این میگو به رنگ صورتی تا زرد کم رنگ است و خال های قرمز مایل به قهوه ای دارد. این گونه در آب های جنوبی کشور به صورت طبیعی وجود دارد و از انواع میگوهای مرغوب محسوب می شود، درجه حرارت ۲۵ تا ۳۲ درجه سانتی گراد و شوری ۱۵تا ۳۲ قسمت در هزار برای پرورش این گونه مناسب است. این میگو به دلیل داشتن پوسته نازک از سایر گونه ها حساس تر است و شرایط پس از صید را به سختی تحمل می کند.

میگوی ببری سبز

بدن این گونه باندهایی رنگی دارد که این باندها به صورت اریب یا متقاطع اند. درجه حرارت ۲۴ تا ۳۴ درجه سانتی گراد و شوری ۱۵ تا ۲۸ قسمت در هزار برای پرورش آن مناسب است. این گونه چون مقاوم به تغییرات شوری است در نقاط مختلف دنیا گونه پرورشی مناسبی شناخته شده است. این گونه یکی از مهم ترین میگوهای پرورشی کشور است که از ذخایر قابل توجهی برخوردار بوده و حضور آن در تمام آب های خلیج فارس به خصوص در آبه ای ساحلی استان بوشهر قابل توجه است.

میگوی ببری سیاه

زیستگاه طبیعی این میگو اقیانوس هند و آرام است.وجود این گونه در آب های ایران برای اولین بار در خور گواتر در استان سیستان و بلوچستان گزارش شده است. وزن میگوی ببری سیاه به حداکثر ۶۵۰ گرم و طول آن به ۳۶ سانتی متر می رسد مهم ترین مسئله در مورد این میگو مشکل تکثیر میگوهای مولد وحشی در شرایط مصنوعی است به نحوی که تنها حدود ۲۰ درصد از مولدین باقی می مانند.

مروری بر وضعیت تولید و معرفی میگو های پرورشی ایران
به طور کلی میگوهای آب شیرین اندازه بزرگتری نسبت به میگوهای آب شور دارند.

صنعت تولید و پرورش میگو در ایران و در جهان

صنعت پرورش میگو از جمله فعالیت های آبزی پروری است که با توجه به سودآوری ارزی و اهمیت اقتصادی و تجاری، در بیشتر کشورهای آمریکای مرکزی و آمریکای لاتین، آسیای جنوب شرقی، حوزه اقیانوس هند، خاورمیانه و حوزه مدیترانه در حال گسترش بوده و تاکنون سرمایه گذاری های وسیعی در این صنعت انجام گرفته است.

اهمیت اقتصادی این صنعت سبب شده است که در طول حدود دو دهه گذشته، تولید جهانی این صنعت از حدود ۸/۰ میلیون تن در سال ۱۹۹۱ به حدود ۴/ ۴ میلیون تن در سال ۲۰۱۳ برسد. حدود ۳۵ درصد تولید جهانی میگو، به وسیله کشور چین و ۳۵ درصد به وسیله کشورهای آسیای جنوب شرقی تولید می شود.

این در حالی است که ۲۰ درصد تولید جهانی این صنعت به قاره آمریکا اختصاص دارد.

سهم تولید جهانی کشور هند، کشورهای خاورمیانه و حوزه مدیترانه نیز حدود ۱۰ درصد تولید جهانی این صنعت گزارش شده است.

بیشتر بدانید: روشهای نوین پرورش آبزیان (آکواپونیک)

در ایران در طول سه دهه گذشته فعالیت های زیادی در زمینه تکثیر و پرورش میگوهای دریایی خانواده پنائیده صورت گرفته است.

نتیجه این فعالیت ها وجود ۳۳۵ مزرعه پرورش میگو در سال ۱۳۹۲ در سواحل جنوبی کشور بود.

همگام با افزایش تولید جهانی میگو، در ایران نیز در ابتدای دهه ۲۰۰۰ میلادی این صنعت رو به رشد محسوب می شد و افزایش کمیت تولید میگوهای دریایی شایان توجه بود.

در اوایل دهه گذشته، همزمان با شیوع بیماری لکه سفید میگو در مزارع جنوب کشور تولید میگوهای پرورشی از ۸۹۰۳ تن در سال ۱۳۸۳ به ۲۵۰۸ تن در سال۱۳۸۶ رسید.

به دنبال این کاهش تولید، پرورش دهندگان و سازمان های متولی این امر ضمن رعایت اقدامات مدیریت بهداشتی، به معرفی و جایگزینی میگوی پا سفید غربی اقدام کردند که تولید میگوی پرورشی کشور با شیب افزایشی از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۳، در این سال به ۲۲۴۷۵ تن رسید.

روش های پرورش میگو

پرورش گسترده یا طبیعی

معمولا از این سیستم پرورش در زمین های خاکی بزرگ استفاده می شود و تعویض آب در آن کم بوده و با استفاده از جزر و مد و با پمپ کردن، روزانه حدود ۵ درصد آب عوض می شود. میزان تراکم ذخیره سازی اندک و معمولا زیر ۵ قطعه در هر مترمربع است. در این سیستم، هوادهی مصنوعی انجام نمی گیرد و از کود و مکمل های غذایی استفاده نمی شود. میزان محصول نهایی تولیدشده کمتر از ۱۰۰۰ کیلوگرم در هکتار در یک سال است و هزینه تولید نیز بسیار کم است.

پرورش نیمه متراکم

در این روش معمولا از استخرهای خاکی با اندازه کوچک تا متوسط استفاده میشود. (کمتر از ۱ تا ۲۰ هکتار) روزانه ۵ تا ۲۰ درصد آب از طریق پمپ تعویض شده و از هوادهی مصنوعی به ویژه در طی مراحل آخر تولید استفاده میشود.

تراکم ذخیره سازی بچه میگوها متوسط و حدود ۵ تا ۲۵ میگو در هر مترمربع هست. در این سیستم از کود و غذای دستی با کنسانتره استفاده شده و میزان میگوی تولیدی در این سیستم بین ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلوگرم در هکتار است.

پرورش متراکم

از این روش معمولا در استخرهای خاکی کوچک که اندازهای بین ۱/۰ تا ۲ هکتار دارند و به صورت روزانه ۲۵ تا ۱۰۰ درصد آب مورد تعویض قرار می گیرد، استفاده می شود. تراکم ذخیره سازی میگو بالای ۲۵ قطعه در هر مترمربع بوده و از غذای فرموله شده، کود و هوادهی مصنوعی در تمام مراحل پرورش استفاده می شود. میزان تولید میگو در این روش بیشتر از ۵۰۰۰ کیلوگرم در هکتار در یک سال است.

پرورش فوق متراکم

این روش در مناطقی که مسئله آب و زمین مطرح است، به کار می رود و آب پیوسته تصفیه و فیلتر میشود. شکل استخرها گرد بوده و مساحت آن ها بین ۵۰۰ تا ۵۰۰۰ مترمربع می باشد. در این روش امکانات زیادی موردنیاز بوده و علاوه بر مدیریت خوب باید مهندسی تکثیر و پرورش نیز انجام بگیرد. میزان ذخیره پست لارو بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ قطعه در هر مترمربع بوده و برداشت نهایی بین ۱۰ تا ۴۰ تن در هکتار در یک سال است.

پرورش با سیستم بیوفلاک

بدون شک گسترش تولیدات آبزی پروری، به دلیل فشارهای محیط زیستی ناشی از تأثیر آلوده کننده پساب این صنعت بر منابع آبی و وابستگی شدید به روغن و آرد ماهی در تغذیه آبزیان، محدود خواهد شد. امروزه چنین به نظر می رسد که استفاده از فناوری بیوفلاک در این صنعت هر دو مشکل را به صورت یکجا حل می کند. بیوفلاک به ذرات مایکروسکوپی متشکل از باکتری های دیاتومه ها، جلبکها و ذرات غذایی و ارگانیسم های مرده گفته میشود.

مروری بر وضعیت تولید و معرفی میگو های پرورشی ایران
میگوهای دریایی در زیستگاه های طبیعی خود موجوداتی همه چیز خوار با گرایش به گوشت خواری هستند.

بیوفلاکها در سیستم پرورشی نقش اساسی ایفا می کنند

۱. حفظ کیفیت آب به کمک جذب ترکیبات نیتروژن دار و در نتیجه کاهش نیاز به تعویض آب تا نزدیک به صفر درصد

۲. تولید پروتئین میکروبی قابل مصرف برای آبزی (کاهش ضریب تبدیل غذایی) به عبارت دیگر بیوفلاک هم مواد مغذی را از پیکره های آبی جدا می نماید و هم از آن در جهت تولید زی توده باکتریایی (پروتئین میکروبی) استفاده می کند که به طور مستقیم و به عنوان غذای اضافی مورد تغذیه آبزیان پرورشی فرار خواهد گرفت و از این طریق ضریب تبدیل غذا و متعاقب آن هزینه تولید را کاهش می دهد.

در سیستم پرورشی بیوفلاک (که الهام گرفته از سیستم پساب خانگی است) با تحریک تولید باکتریهای هتروتروفیک درون استخرهای پرورشی و ایجاد بیومس باکتریایی، مواد زائد ناشی از فضولات و غذاهای خورده نشده باز جذب شده و یا حذف می شوند.

بیشتر بدانید: بیماری های تغذیه ای و محیطی پوست ماهی در پرورش آبزیان

به عبارت دیگر در این سیستم به کمک اضافه کردن مقدار مشخصی مواد کربوهیدرانی به آب نسبت کربن به نیتروژن افزایش می یاید و در یک تعادل مناسب قرار می گیرد.

این امر سبب تحریک رشد باکتری های هتروتروفیک شده که منجر به جذب آمونیاک و دیگر مواد زاند نیتروژن دار همراه با تولید بیومس می شود در کشور ما استفاده از فناوری بیوفلاک در مقیاس تجاری تاکنون انجام نگرفته است اما پتانسیل ها و فرصت های قابل توجهی برای بهره گیری از این سیستم در کشور وجود دارد.


حامد وردست زاده / دانشجوی سال سوم مهندسی شیلات دانشکده منابع طبیعی ومحیط زیست
فصلنامه علمی-تخصصی رویان / سال چهارم / شماره پانزدهم / بهار۹۷
منبع: دامیران
نویسنده: حامد وردست زاده
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=7767
برای ورود به بانک مقالات دامیران کلیک کنید
مروری بر وضعیت تولید و معرفی میگو های پرورشی ایران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران