گیاه درمنه (آرتمیزیا) و تأثیر آن بر روی بیماری های تک یاخته ای
گیاه درمنه (آرتمیزیا) و تأثیر آن بر روی بیماری های تک یاخته ای

گیاه درمنه (آرتمیزیا) و تأثیر آن بر روی بیماری های تک یاخته ای

بیماری های تک یاخته ای و ترکیبات گیاهی ضد انگلی

بیماری های تک یاخته ای به طور قابل توجهی سلامت جوامع انسانی و حیوانی را به مخاطره می اندازند و سالانه از نظر اقتصادی زبان های بسیاری را به جوامع انسانی و دامپروری وارد می کنند.

مصرف ترکیبات گیاهی قدمت دیرینه دارد و امروزه بسیاری از جوامع بجای استفاده از ترکیبات شیمیایی به استفاده از فراورده های حاصل از گیاهان به عنوان درمان بسیاری از بیماری ها از جمله بیماری های انگلی روی آورده اند.

مصرف ترکیبات ضدانگلی مشتق از گیاهان، باعث کاهش شیوع بسیاری از بیماری های مزمن میشود.

آرتمیزیا یکی از گیاهان با ارزش دارای خواص درمانی از جمله خاصیت ضدانگلی به ویژه ضد تک یاخته ای هست.

اولین بار دانشمندان چینی از گیاه آرتمیزیا استفاده کردند.

تا به حال از عصاره و اسانس گیاه آرتمیزیا برای درمان بیماری های باکتریایی، قارچی، ویروسی، انگلی از جمله تریپانوزومیازیس، مالاریا، کوکسیدیوزیس، ژیاردیوز، لیشمانیوز استفاده شده است.

بنا بر اهمیت بیماری های تک یاخته ای و جلوگیری از زبان های اقتصادی صنعت دامپروری و جوامع انسانی ما بر آن شدیم تا در این مطالعه با معرفی درمانی مؤثر، مقرون به صرفه، قابل دسترس و با عوارض جانبی کمتر به عنوان جایگزین عوامل شیمیایی در دسترس برای بیماری های تک یاخته ای بتوانیم گامی در راه بهبود سلامت برداریم.

مقدمه اطلاعات گیاه درمنه

فرآورده های طبیعی حاصل از گیاهان دارویی یک منبع وسیع تهیه داروها و پایه اصلی توسعه ترکیبات دارویی می باشند.

داروهای گیاهی پذیرش عمومی بیشتر و به طور کلی عوارض جانبی کمتری دارند و بیشتر از داروهای شیمیایی در درمان بیماری های مزمن استفاده می شوند.

تک یاخته ها سبب مرگ و میر و شیوع بیماری در جوامع مختلف به ویژه در کشورهای در حال رشد می شوند.

داروهای گیاهی زیادی جهت درمان بیماری های پرتوزوایی کشف و مورداستفاده قرار گرفته اند.

گیاه درمنه از جمله گیاهان مورد استفاده در درمان بیماری های انگلی می باشد.

گیاه درمنه نوعی گیاه بوته ای است که همانند بوته زارهای دنیا، در ایران نیز مراتع قابل توجهی را تشکیل می دهد.

بیشتر بدانید: پروبیوتیک ها و عصاره های گیاهی جایگزین های مناسب در مقابل آنتی بیوتیک ها

گیاه درمنه گیاهی از شاخه Plantae راسته Asterales خانواده Asteraceae تحت خانواده Asteroideae تریب Anthemideae  و جنس Artemisia است.

در فارسی به این گیاه درمنه، افسنطین و برنجاسف گفته می شود.

درمنه در آب و هوای معتدل از هر دو نیمکره رشد می کند، اما در زیستگاه های خشک و نیمه خشک بیشتر دیده می شود.

آرتمیزیا دارای گونه های متعددی است بطوریکه بین ۴۰۰ – ۲۰۰ در سراسر جهان و ۳۳ گونه در ایران دارد.

سخنان دکتر محمد نوری در خصوص دانشکده های دامپزشکی

اغلب آنها برگ های تلخ و معطر ناشی از ترینوئیدها و لاکتون ترین دارند و نیز دارای خواص داروئی کم و بیش مشابه هم می باشند.

تاکنون مطالعات بسیار گسترده ای در زمینه ی ترکیبات شیمیایی گونه های مختلف جنس آرتمیزیا به عمل آمده است .

از جمله گونه های جنس گیاه درمنه که در کشورهای مختلف کشت می شوند و اهمیت دارویی دارند میتوان به:

A.pontica, A. maritime, A.kurramensis,

A.dracunculus, A.ciniformis, A.absinthium,

A.abrotanum, A.vulgaris A.,

Aucheri boiss, A.seiberi, A.rixburghiana

وA.scoparia  اشاره کرد

حاصل این مطالعات، آشکار شدن ترکیبات جدید و منحصر به فرد در گیاهان این جنس می باشد.

به طور کلی ترکیبات شیمیایی موجود در جنس درمنه را می توان به گروه مونوترپن ها، سزکویی ترپن ها و به ویژه سرکویی ترپن لاکتون ها، فلانوئیدها، فنیل پروپانوئیدها، پلی استیلن ها و کومارین ها طبقه بندی نمود.

خواص درمانی گیاه درمنه

گیاه درمنه دارای خواصی از جمله آنتی باکتریال ، آنتی هلمینتس ، آنتی پروتوزوانی ، ضد قارچی ، ضد دیابت ، ضد آلرژی، ضد التهابی، آنتی اکسیدان و فعالیت ضد توموری  و ضد سرطان (همچنین این ترکیب دارای خاصیت انتخابی ضد سرطانی است و به سلول های سالم آسیبی نمی رساند. این ویژگی به دلیل برهم کنش آرتمیزیئین با آهن درون سلول ها و تولید رادیکال های سمی میباشد) هست.

بعلاوه دارای اثر ضد نفخ، رفع سرفه و سردرد ضدعفونی کننده و حشره کشی است.

بررسی ها نشان می دهد که عصاره گیاه درمنه در شرایط آزمایشگاهی از فعالیت ویروس های ایدز، هپاتیت B و C هرپس ویروس نوع یک و ویروس EBR جلوگیری می نماید.

این عصاره دارای خاصیت تنظیم فشار خون نیز هست.

از عصاره گیاه درمنه در تخفیف بیماری کبد چرب نیز استفاده میشود و دارای خاصیت محافظت از آسیب کبدی و خاصیت آنتی فیبروتیک می باشد.

خواص آرتمیزیا به دلیل داشتن ترکیبات شیمیایی خاص آن بوده و از این رو آرتمیزیا در تهیه مواد دارویی و صنایع غذایی (به عنوان نگه دارنده طبیعی) و در طب سنتی هم کاربرد دارد.

گیاه درمنه (آرتمیزیا) و تأثیر آن بر روی بیماری های تک یاخته ای - دامیران
از عصاره گیاه درمنه در تخفیف بیماری کبد چرب نیز استفاده میشود

اثرات ضد تک یاخته ای گیاه درمنه

انگل تک یاخته ای آیمریا و اثر گیاه درمنه بر آن:

آیمریا تک یاخته یک میزبانه که عامل بیماری کوکسیدیوز در طیور، بوقلمون و نیز نشخوارکنندگان می باشد.

این بیماری در طیور بسیار با اهمیت بوده و باعث تلفات شدیدی در مرغداری ها و خسارات اقتصادی در دامداری ها میشود.

درمان و کنترل کوکسیدیوز بسیار حائز اهمیت است.

بر طبق گزارشات محققین، درمان با آرتمیزیا آنووا (Artemisia annua) موجب از بین رفتن اووسیست ها و نیز کاهش رنج اسپورولیشن و ضایعات رودهای و نیز کاهش میزان مرگ و میر در طیور آلوده شده با آیمریا تنلا می شود و همچنین درمان با این گونه آرتمیزیا از بیان SERCA در ماکرو گامت ها جلوگیری می کند.

تولید 80 درصد واکسن دام و طیور کشور توسط موسسه رازی

انگل تک یاخته ای ژیاردیا لامبلیا و اثر گیاه درمنه بر آن:

ژیاردیا لامبلیا در انسان، سگ، گربه و گاو ایجاد بیماری ژیاردیوز مینماید.

این تک یاخته در دئودنوم (انسان و سگ) ژژنوم و ائلیوم (گربه) مستقر می شود.

ضایعات عمده در ژیازدیوز شامل تخریب ساختمان پرزهای رودهای همراه با کوتاه شدن پرزها، بروز کانون های التهابی در گریپت ها و لامینا پروپریا و نیز اختلال در هضم چربی می باشد.

ژیاردیوز باعث اسهال چرب و بدون خون و لاغری میشود.

درمان ژیاردیوز با عصاره هیدروالکلی آرتمیزیا آنووا باعث از بین رفتن مرحله کیستی تک یاخته ژیاردیا لامبلیا میشود و افزایش غلظت عصاره هیدروالکلی باعث افزایش میزان کشندگی آن بر روی کیست های ژیاردیا میشود.

انگل تک یاخته ای تریپانوزوما کونگولنسیس و اثر گیاه درمنه بر آن:

تریپانوزوما کونگولنسیس متعلق به گروه سالیواریا می باشد.

این تک یاخته در گاو، گوسفند و بز، آهو و گوزن دیده می شود که بیماری مهلک ناگانا را ایجاد می نماید و ناقل آن مگس های خونخوار گلوسینا است.

برای درمان این نوع از تریپانوزومیازیس Artemisia absinthium  مؤثر است.

 

انگل تک یاخته ای لیشمانیا و اثر گیاه درمنه بر آن:

لیشمانیا تک یاخته داخل سلولی اجباری میباشد که با گزش پشه خاکی آلوده به پستاندار منتقل شده و باعث ایجاد سالک یا لیشمانیوز می شود.

انگل در داخل فاگوزوم ماکروفاژهای انسان و سگ جا گرفته و باعث ایجاد ضایعات جلدی و احشایی می شود.

گونه های مختلفی از آرتمیزیا از جمله Artamisia kulbaddica , A . cinifor mis , A . santolina و A. turanica در درمان لیشمانیوز مؤثر می باشد.

غلظت ۲۵% آرتمیزیا سیبری Ar temisia seiberi در شرایط آزمایشگاهی باعث از بین رفتن کامل پرومستیگوت های لیشمانیا ماژور در محیط کشت RPMI میشود و غلظت ۲۰٪ آرتمیزیا در روز دوم باعث از بین رفتن کامل آماستیگوت های لیشمانیا ماژور درون ماکروفاژ می گردد.

آرتمیزیا سیبری و آرتمیزینین هردو دارای خاصیت ضد لیشمانیا می باشند، اما خاصیت درمنه (آرتمیزیا) در مقایسه با آرتمیسینین بالاتر است .

عصاره گیاهی درمنه کوهی می تواند بر روی اندازه زخم، شدت عفونت در ضایعه و همچنین احشایی شدن انگل تأثیر مطلوب گذاشته و باعث کاهش بار انگلی در اندام های داخلی از جمله کبد و طحال و غدد لنفاوی شود.

عصاره متانولی گیاه درمنه کوهی Artemisia aucheri boiss در مقایسه با گلوکانتیم به عنوان داروی انتخابی درمان لیشمانیوز در مدل موش بسیار مؤثر بوده، بنابراین این عصاره می تواند به عنوان یک جانشین مناسب گلوکانتیم در درمان لیشمانیوز انسانی و حیوانی معرفی گردد.

آقای رئیس‌جمهور بعدی! فرق مرغ، مرغدار و سیاست مرغداری را بدان
گیاه درمنه (آرتمیزیا) و تأثیر آن بر روی بیماری های تک یاخته ای - دامیران
آرتمیزیا یکی از گیاهان با ارزش دارای خواص درمانی از جمله خاصیت ضدانگلی به ویژه ضد تک یاخته ای هست.

انگل تک یاخته ای پلاسمودیوم و اثر گیاه درمنه بر آن:

انگل های جنس پلاسمودیوم عامل بیماری مالاریا در انسان و دام می باشد.

مالاریا بیماری تک یاخته ای خطرناکی است که در انسان اهمیت بیشتری دارد و در مرحله بعدی در پرندگان حائز اهمیت است و بعضی گونه های آن زئونوز هستند.

علائم این بیماری شامل اسهال و استفراغ، لرز عضلانی، بزرگی کبد و طحال و در اثر پیشرفت بیماری، کم خونی و یرقان، اختلالات انعقادی خون، شوک، نارسایی کلیه و آنسفالیت حاد نیز گاهی دیده میشود.

اولین بار در سال ۱۹۷۱ ترکیب ضد مالاریای آرتمیزینین از عصاره گیاه Artemisia annua جداسازی شد در سال ۲۰۰۵ سازمان بهداشت جهانی ترکیب دارویی بر پایه آرتمیزینین را برای درمان مالاریا معرفی نمود.

علاوه بر آرتمیزیا آتووا، بر اساس پژوهش ها محققین، Artemisia rixburghiana و A scoparia دارای خاصیت ضد مالاریایی می باشند.

نتیجه گیری

باتوجه به اینکه بیماری های تک یاخته ای جز بیماری های حائز اهمیت در انسان و دام می باشد و بعضی از آنها جز بیماری های مشترک بین انسان و دام محسوب می شوند.

این بیماری ها سالانه خسارات جانی و مالی بسیاری را در جوامع انسانی و دامی به بار می آورند.

درمان این بیماری ها بسیار حائز اهمیت می باشد.

از طرفی برخی درمان های شیمیایی دارای عوارض جانبی بوده و هزینه های گزافی صرف این نوع درمان می شود و نیز برخی تک یاخته ها به درمان های شیمیایی مقاوم بوده و پاسخ مورد انتظار از درمان های شیمیایی حاصل نمی شود .

بیشتر بدانید: معجزه گیاهان دارویی در صنعت طیور

تشخیص به موقع و درمان بیماری تک یاخته ای می تواند کمک شایانی به جامعه بشری و صنعت دامپروری نماید.

بر اساس یافته های حاصل از مطالعه محققین در سال های اخیر، استفاده از داروهای حاصل از گیاهان با ارزش از جمله آرتمیزیا که خواص دارویی بسیاری دارد، می تواند جایگزین بسیار مناسبی برای درمان های شیمیایی باشد.

از آنجایی که بیماری های تک یاخته ای دارای اهمیت زیادی هستند، در مطالعه بازنگری فوق تلاش شد تا  درمانی مؤثر، مقرون به صرفه، قابل دسترس و با عوارض جانبی کمتر به عنوان جایگزین عوامل شیمیایی در دسترس برای بیماری های تک یاختهای معرفی گردد.


ساناز ارشدی / دانش آموخته کارشناسی ارشد انگل شناسی دامپزشکی دانشگاه تبریز
پریسا شهبازی / استادیار انگل شناسی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تبریز
نشریه علمی – تخصصی رویان / سال سوم / شماره دوازدهم / بهار ۹۶
منبع: دامیران
نویسندگان: ساناز ارشدی و پریسا شهبازی
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=9399
برای ورود به بانک مقالات دامیران کلیک کنید
گیاه درمنه (آرتمیزیا) و تأثیر آن بر روی بیماری های تک یاخته ای

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید