جوجه کُش کیست؟
جوجه کُش کیست؟

جوجه کُش کیست؟

امیررضا بیدگلی

این نوشته در نخستین روزهای اردیبهشت ۱۳۹۹- که موج معدوم سازی جوجه­‌ها در زمان کاهش مصرف مرغ ناشی از تعطیلی عمومی کرونا رخ داد – در روزنامه شرق منتشر شد. گرچه دوسال گذشته است و کرونا – خوشبختانه فعلا – به محاق رفته است و قیمت مرغ حدود شش برابر شده است، اما در هنوز بر همان پاشنه می­‌چرخد و بازهم جوجه‌ها معدوم می­‌شوند و مسئولین کماکان حرف­‌های غیرفنی و عوامفریبانه می‌­زنند! گویی هنر ما در این گوشه­‌ی دنیا این است که هم مسائل­‌مان ثابت باشند و هم پاسخ­ هایمان به آن­ها!

جناب دکتر بیدگلی

سلام

صحنه معدوم کردن جوجه های یک روزه رو حتما دیدین! حقیقتا از اینکه اشرف مخلوقات یه همچین موجودیه،! آدم شرمش میاد! اگر بهای خوردن گوشت یک همچین کار کثیفی است، حقا که حرام است! کاش شما که در این باب مسئولیت انجمنی دارید حتما حساسیت نشان دهید و عاملین این کار قبیح رو درخواست مجازات کنید! اینکه ممکنه نگه داشتن اونها از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست قبول! ولی آیا راه بهتری برای کار نیست!؟ مثلا آیا نمیشه اونها رو در جنگلی چیزی رها کنند که لااقل به شکل طبیعی در زنجیره غذایی طبیعت قرار گیرند!؟؟ حقیقتا ناراحت کننده بود این صحنه! البته ممکن است بگن انتقال دادن زنده جوجه ها هزینه حمل و نقل دارد! ممنون میشم اظهار نظر بفرمایید! (پیام یک دوست بسیار عزیز در واتساپ)

دکتر امیررضا بیدگلی: جوجه کُش کیست؟ - دامیران
دکتر امیررضا بیدگلی: جوجه کُش کیست؟ – دامیران

اتفاقاتی که طی هفته گذشته در جوجه کشی ها رخ داد و فیلم آن در شبکه­‌های اجتماعی منتشر شد، می­ تواند یا مثل هزاران اتفاق دیگر بیایند و برای ساعات یا حداکثر روزهایی ما را متاثر کنند و بروند و فراموش شوند، و یا خودآگاهانه آنها را به فرصتی تبدیل کنیم  تا در پرتو آن بتوانیم گامی در بازنگری برخی رویه ها در صنعت پروتئین ایران برداریم.

در بیست سالی که از آزادسازی صنعت طیور می گذرد – گرچه در این بین در مقاطعی به دلیل تغییرات نرخ ارز یا نگرانی های حاکمیت از قیمتها در سطح مصرف کننده ، عملا آزادسازی به تعلیق رفته است – بارها و بارها شاهد واکنش های عصبانی مرغداران بوده ایم؛ از خالی کردن جوجه های بی مشتری جلوی پای وزیر تا خودسوزی مرغداران. در دیگر نقاط دنیا هم این اتفاق ها می افتد؛ دامداران فرانسوی را دیدم که شیر تانکرهای شیر را، جلوی پای وزیر کشاورزی شان در ورودی نمایشگاه SPACE باز کردند. اما هیچگاه سطح واکنش عمومی – و به تبع آن واکنش مسئولان ایران – تا این حد برانگیخته نشده بود! تا حدی که از واژه های زنده به گور کردن و جوجه کُشی استفاده کردند. چه شد که همه مسئولان، از رئیس جمهور تا وزرا واکنش نشان دادند، دستور پیگیری فوری صادر کردند، مرغداران را به جلسه ها فراخواندند و بعضا احکام شداد و غلاظ صادر کردند؟

بدون شک یکی از دلایل این سطح واکنش، دست به دست شدن این ویدئوها در شبکه های اجتماعی و با مرجعیت شبکه های تلویزیونی مخالف بود. کاری به این ندارم که عموما این شبکه ها مزدور دشمنان هستند یا نیستند – که هستند – و از هر چیزی بهانه ای برای حمله به حاکمیت و حتی گاهی مردم درست می کنند – که همیشه می کنند، اما آیا اگر این ویدئوها برای شبکه های خارجی جذابیتی نداشت، باز هم مسئولان اینگونه برخورد می کردند؟

و شاید آنچه باعث شد واکنش مردم هم شدید باشد، این است که نه تنها موضوع این مساله حیوانات، بلکه نوزادان حیوانات است. آن هم جوجه ی ماکیان که به خاطر زیبایی و اهلی بودن اش همه دوستش داریم و از کودکی با آنها همبازی بوده ایم. شاید کسی از بچه گربه و توله سگ و … فاصله بگیرد اما من ندیده ام کسی که از جوجه ماکیان بترسد و یا حداقل دوست نداشته باشد یک بار نرمی کرک و پر آن را لمس کند. شاید دلایل دیگری هم داشته باشد که باید انسان شناسان و روان شناسان و جامعه شناسان و دانشمندان ارتباطات پاسخ دهند.

و چقدر مظلوم بودن این موجودات کوچک – که با له شدن و در گونی ریختن و فله ای خالی کردن شان نشان داده شد – در شدت واکنش ما به این مساله دخیل است؟ آیا ما با این جوجه ها همذات پنداری می کنیم؟

در دو سه روز گذشته خیلی ها به این مساله پاسخ دادند. پاسخ های داده شده توسط دولتمردان و مدیران تشکل های صنعت در چند دسته جا می گیرند:

برخی با ادبیات کاملا تخصصی و فنی از مرسوم بودن این رویه در صنعت گفتند؛ سال ها است که در همه ی دنیا جوجه های نر نژادهای تخمگذار و در بسیاری از کشورها جوجه های نامناسب (ماده ها – وا زده ها و …) نژادهای گوشتی در بدو تولد و یا جوجه های مازاد بدون مشتری حذف می شوند. که اگر شما ندیده بودید دلیل بر نبودن نبود.

برخی دیگر لزوم رعایت پروتکل های فنی حذف در این موارد را گوشزد کردند. پروتکل هایی که با لحاظ کردن دانش فعلی بشر در اقتصاد، دامپروری، حقوق حیوانات، اخلاق، رفاه حیوانی، و محیط زیست تدوین شده اند. گرچه آنچه در بسیاری از این رشته ها، و به ویژه در حوزه های کاربردی بین رشته ای می دانیم بسیار اندک است.

عده ای خواستار تحویل رایگان این جوجه ها به مردم و روستاییان شدند.

عده ای برآشفتند و این حجم واکنش را نوعی سانتیمانتالیسم خواندند و گفتند مگر ۴۵ روز بعد این جوجه ها را به سیخ نمی کشید و با نوشابه نمی خورید؟

عده ای از شرایط احتضار اقتصاد کلان و نیز اقتصاد صنعت پروتئین و بخش مرغداری و تیر خلاص کرونا گفتند. و ادله و شواهد متعدد مبنی بر اطلاع دادن این مسئله از اوایل اسفند ۹۸ به بخش های مسئول و عدم واکنش یا اقدام بهنگام و متناسب ایشان گفتند.

و در این میان برخی نهادهای شبه مسئول و غیر مسئول هم هیجان زده شدند و به میدان آمدند. (لطفن از سفیدی ها بخوانید!)

اما کمتر کسی از اتلاف منابع ملی در این حذف ها گفت!

داستان را بشکافیم؛

صنعت مرغ گوشتی با تولید سالانه بیش از دو میلیون تن، به تنهایی بیش از نیمی از پروتئین مصرفی سرانه و بخش بزرگی از تولید ناخالص ملی ما را تشکیل میدهد. در طی بیش از شصت سال، هزاران کارآفرین خرد و کلان، مزارع پرورشی و صنایع مرتبط آن را توسعه داده اند. این توسعه بدون حمایت و منابع ملی ممکن نبوده است و مردم – با واسطه حاکمیت و دولت – بار این حمایت را با تخصیص منابع مالی و تسهیلاتی و نیز تامین زمین و … به دوش کشیده اند. خوشبختانه این صنعت – مانند بسیاری دیگر از بخش های کشاورزی – سودهای بادآورده و هنگفت نداشته است که رانت جویان و یا دولت ها را به خود جذب کند، پس سهم بخش غیرواقعی و غیرخصوصی در این صنعت بسیار ناچیز است. بیش از بیست هزار مرغداری و صنایع وابسته با صدها هزار نفر نیروی انسانی در این زنجیره مشغول کار هستند. تعدد و تنوع بنگاه ها در این زنجیره طوری است که هیچ حلقه ای امکان انحصار ندارد و به قول معروف شرایط رقابت کامل مهیا است.

اما زمام اقتصادی این صنعت در دست خودش نیست. تصمیم گیر صنعت دولت و حاکمیت است که در حال حاضر هیچ سهم چشمگیری در تملک بنگاه ها ندارد اما با اهرم های مدیریتی و سیاستی و اقتصادی، حتی اگر همه کالاها گران باشند، اجازه واقعی شدن قیمت های این صنعت را – با هدف تامین پروتئین ارزان – نمی دهد. حاکمیت بار مسئولیت خود در رفاه و عدالت اجتماعی و امنیت غذایی را روی دوش هزاران مرغداری انداخته، از طریق چند شورای دولتی و به مرکزیت ستاد تنظیم بازار متشکل از بخش های مختلف وزارت های اقتصاد، کار و رفاه، کشاورزی، صمت و … ، برای این صنعت سیاستگذاری و تصمیم گیری می کند. (دولت می تواند بار حمایت اجتماعی خود را از روش های دیگری پیاده کند که در مجال دیگری به آن می پردازم.)

دکتر امیررضا بیدگلی: ارز مرغی را آزاد کنید ولی به جایش به مردم مرغ ارزان بدهید!

از بد حادثه نزدیک به صد در صد مواد اولیه شامل خوراک و افزودنی ها و داروهای مرغ ها وارداتی هستند. درست هم هست. ما آب کافی برای پرورش ذرت دامی و دانه سویا نداریم. آب ایران برای کشت این نهاده ها گران است، پس باید از کشورهایی که سالانه میلیاردها مترمکعب آب نسبتا مفت دارند، وارد شوند. این گلوگاهی است که حاکمیت به روش های مختلف از آن برای کنترل صنعت – مثلا با تخصیص ارز، صدور مجوزها و تعیین عوارض واردات و صادرات، ابلاغ اجباری سیاست ها، و … و از همه مهم تر تعیین قیمت دستوری – بهره می برد.

قیمت مرغ و تحم مرغ هم جزو معدود شاخص های باقی مانده احساس عدالت اجتماعی است. اگر حافظه تاریخی مان ضعیف نباشد یادمان می آید که شعله اعتراضات دی ۹۶ با افزایش قیمت تخم مرغ بالا گرفت.

همیشه و مثل همه جای دنیا بسیاری از صنایع چشم امید به بازار شب عید دارند. در همه این سال ها هم – جز یکی دو سال – همیشه بازار شب عید نوروز کسری های سال مرغداران را پر کرده است. از سوی دیگر دو سالی هست که با سه برابر شدن قیمت گوشت قرمز، مصرف خانوارها حداقل ۱۵ درصد – بلکه تا ۵۰ درصد – کم شده است. بسیاری تصور می کردند این تقاضا به کالای جایگزین ارزان تر یعنی گوشت مرغ منتقل شود که بخشی از آن شد و تولید و مصرف گوشت مرغ در سال ۹۸ تا حدود ۱۵ درصد افزایش یافت. با این اوصاف مرغداران در زمستان ۹۸ جوجه یک روزه را با قیمت های تا حدود دو برابر هم خریدند تا بتوانند بار خود را به بازار شب عید برسانند و سودی ببرند.

بنا بر اظهار مدیران تشکل ها، دولت – با همان اهرم هایی که گفتیم – خواستار افزایش تولید ماهانه جوجه یک روزه به میزان حدود ۲۰ درصد شد. در پاسخ به این درخواست، روند افزایش تولید جوجه یک روزه از آغاز زمستان شتاب بیشتری گرفت و در بهمن ماه به حدود ۱۳۰ میلیون قطعه نزدیک شد. مدیران صنعت و تشکل ها مدعی اند که مخالفت خود با این سیاست را به اطلاع دولت رسانده اند ولی به عنوان یک فعال صنفی شخصا شاهد اعتراض قوی به این مساله نبودم. هیچ کس توان پیش بینی یک بیماری جهان گیر را نداشت پس شاید ته دلمان از این افزایش تولید هم ناخرسند نبودیم.

دولت، خود را متعهد کرده است که مازاد تولید را از مرغداران به قیمت مصوب تضمینی بخرد و در انبارها نگهداری کند. اما گاهی پول لازم برای این خرید را ندارد و گاهی هم ظرفیت لجیستیکی و سردخانه ای لازم برای مواقع مازاد شدید مهیا یا کافی نیست. اگر مشکل بزرگتری هم در کشور به وجود بیاید که ذهن و وقت و … مسئولان را بگیرد – که الحمدلله کم هم نداریم – طبعا تصمیم بهنگام و اقدام عاجل، یا ناممکن می شود و یا به تاخیر می افتد.

از اوایل آذر ۹۸ روند تامین و انتقال ارز برای نهاده ها کند شد و به خاموشی گرایید. کرونای چین هم مزید بر علت شد و قبل از رسیدنش به ایران، قیمت نفت را شکست. منابع ارزی خرید نهاده ها از محل فروش نفت تامین می شوند پس مشکل بدتر شد. با آن که صدها هزار تن ذرت و سویا در بندر یا روی کشتی ها منتظر تامین ارز بودند، قیمت ذرت در بازار غیر رسمی از ۱۳۵۰ تومان به نزدیک ۲۰۰۰ تومان و قیمت سویا از ۲۵۰۰ تومان به بیش از ۳۰۰۰ تومان رسید.

و همه این ها دست به دست هم داد تا با آغاز بحران کرونا و کاهش شدید تقاضا و مصرف، قیمت مرغ زنده که بیش از هر کیلو هفت – هشت هزار تومان برای مرغدار تمام شده بود – تا کمتر از ۴۰۰۰ تومان افت کند. بدتر از همه این که مرغداران نه خوراکی برای دادن به مرغ ها پیدا می کردند و نه کسی مرغ هایشان را – که اکنون به وزن های بالا و شدیدا غیر بهره ورانه رسیده بود – می خرید! پرورش موجود زنده مثل مدیریت یک کارخانه نیست که اگر مواد اولیه نرسید، کلیدش را خاموش و در را قفل کنی و بیرون بیایی! موجود زنده در هر حالتی حداقل به غذا و آب و هوا نیاز دارد! در این شرایط مجری خرید دولتی یعنی شرکت پشتیبانی امور دام – همان سازمان گوشت سابق – بر پروتکل های وزنی و … خریدهای خود اصرار می ورزید.

از آغازین روزهای بحران، تشکل های صنعت، با دولت – بخوانید پدر – برای کمک به کاهش مشکلات گفتگو کردند. اما نتیجه معنی داری به دست نیامد. حداکثر آن که مثل همیشه، با تاخیر بسیار زیاد در بررسی و تصمیم، در هفته سوم فروردین عوارض صادراتی گوشت مرغ برای بخش خصوصی را از کیلویی ۵۰۰۰ تومان به کیلویی ۱۵۰۰ تومان کاهش یافت. اگرچه نه ترابری برقرار بود و نه مرزی باز بود!

تشکل ها به خود آمدند و از آغاز فروردین دستور کاهش تولید را به مزارع تابعه دادند. اما تولید جوجه یک روزه فرآیندی به هم پیوسته است و حداقل سه هفته زمان نیاز دارد. بنا شد که گله های مادر ۷ تا ۱۴ هفته زودتر از سن نهایی از تولید خارج شوند و ۲۰ تا ۳۰ درصد تخم مرغ ها نیز کمتر به دستگاه های جوجه کشی وارد شوند اما آنها که قبلا وارد دستگاه شده بودند را باید چه می کردند؟ چاره صنعتی حذف پس از تولد است اما در این میان برخی کارگران و … فیلم گرفتند و برای گزارشگر خوب …. فرستادند! و شد آنچه شد!

دکتر امیررضا بیدگلی: تخصیص واکسن کرونا به دامپزشکان و فعالین صنعت دامپروری

این داستان ادامه دارد!

در زمانه ای که دیگر حوصله ی خواندن متن های بیش از ۳۲۰ کاراکتر نیست، توقع زیادی است که کسی این داستان بلند و پرآب چشم را بخواند. با قواعد بازارپسندی هم منطبق نیست! اما بالاخره عزیزی پرسیده بود و وظیفه داشتم پاسخ بدهم.

جوجه کُش کیست؟

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

5/5 - (1 امتیاز)

منبع: دامیران

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

19 − یازده =