دکتر محسن حافظ: توزیع کنندگان نهاده ها، حلقه ی بریده شده زنجیره صنعت پروتئین کشور
دکتر محسن حافظ: توزیع کنندگان نهاده ها، حلقه ی بریده شده زنجیره صنعت پروتئین کشور

توزیع کنندگان نهاده ها، حلقه ی بریده شده زنجیره صنعت پروتئین کشور

طی دو سال گذشته، دولت با توسعه سامانه بازارگاه، به منظور ثبت و رهگیری معاملات نهاده ها و حل مشکلات توزیع، در تصمیمی اقدام به حذف صنف توزیع نهاده از چرخه صنعت دام و طیور و آبزیان کشور کرد که آثار آن به صورت روزافزون بر صنعت تولید پروتئین کشور دیده می شود. به زعم بسیاری از متخصصین و کارشناسان، غالب این آثار در جهت افزایش رانت و افول صنعت پرورش دام و طیور حرکت کرده اند. از این رو دامیران با آقای دکتر محسن حافظ رئیس هیات مدیره انجمن صنفی توزیع کنندگان عمده نهاده های دام و طیور و آبزیان به گفتگو نشسته و به بررسی مشکلات و چالشهای عقبه این تصمیم پرداخته است.

فایل صوتی مصاحبه دکتر محسن حافظ

دامیران: سال ۱۳۹۹ در بحث توزیع نهاده های دام، طیور و آبزیان کشور چگونه بود؟

سال ۹۹ ما با یک تصمیم بسیار عجولانه و تخریب کننده صنف توزیع در کشور مواجه شدیم. با تصمیمی که توسط دوستان دولتی ما گرفته شد، صنفی که ۵۰ سال قدمت داشت و یکی از حلقه های زنجیره تولید دام و طیور و آبزیان کشور بود، از رده خارج شد و امروز عواقب این تصمیم اشتباه روز به روز پررنگ تر از قبل خود را نشان می دهد.

اشکال از زمان چند نرخی شدن ارز آغازشد. به خاطر اختلاف نرخ ارز ترجیحی وآزاد، شکاف بزرگی بین واقعیت و شرایط ساخته شده توسط دولت  به وجود  آمد. با بزرگ شدن شکاف، رانت بزرگی ایجاد شد که باعث گسترش فساد در بدنه دولت و بخش خصوصی شد.

سامانه بازارگاه به عنوان یک سامانه توزیعی، در سال ۹۸ بدون هماهنگی و مشورت با صنف توزیع نهاده کشور با عقبه و تجربه ای که ذکر شد، توسط بانک کشاورزی و به سفارش وزارت جهاد، راه اندازی شد و این سامانه با مشکلات بسیار زیادی استارت خورد. طبیعتا با کمک صنف و انجمن ما مشکلات و باگ های این سامانه برطرف شد ولی در کمال ناباوری، از ابتدای سال ۹۹ در سامانه بازارگاه، کدینگ توزیع کننده را غیر فعال کردند و با این کوته فکری، که ما باید مستقیما وارد کننده را به مصرف کننده نهایی وصل کنیم، توزیع کنندگان را کنار گذاشتند و در پی این تصمیم، خیلی از همکاران ما بیکار شدند.

این صنف، علاوه بر اشتغالزایی بالایی که داشت، حجم بزرگی از سرمایه را وارد صنعت کرده بود که  برای تولید کننده امکان خرید اعتباری نهاده ها را تا پایان دوره جوجه ریزی و فروش محصول تولیدیشان فراهم می کرد. از سوی دیگر سرمایه خارجی  به صورت فاینانس توسط واردکنندگان عزیز وارد کشور می شد و به صورت خرید های اعتباری دو یا سه ماهه در اختیار تولیدکنندگان قرار می گرفت. ولی با راه اندازی بازارگاه و قطع فروش اعتباری این امکان از بین رفت و در نهایت با وجود شعارهایی که دوستان برای جلب سرمایه خارجی می دادند، حتی سرمایه داخلی ارزشمند خودمان را در چرخه صنعت از دست دادیم. بسیاری از پرورش دهندگان دام و طیور ما، برای خرید از سامانه بازارگاه با قیمت دولتی، نقدینگی ندارند. در حالی که همکاران و تسهیل گران ما در کشور سالهای سال این مشکل را حل کرده بودند. این یکی از دلایل مهم تعطیلی بخش مهمی از مراکز پرورش و افزایش قیمت مرغ و گوشت بود.

امروز تا زمانی که تولیدکننده در حساب بانکی خود پول نقد نداشته باشد و کارهای مالی را انجام نداده باشد، امکان خرید نهاده را ندارد و در نتیجه امکان جوجه ریزی وجود ندارد. تصور من این است که امروز چیزی در حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد ظرفیت مرغداری های ما خالیست.

با پیگیری های مداوم از سوی انجمن ما تک تک مسولین حتی شخص جناب وزیر به لزوم حضور توزیع کنندگان ازعان داشتند، ولی به خاطر منافعی که در رانت ایجاد شده وجود داشت، با وجود تاکید موکد خود  جناب وزیر و معاون محترمشان، تا همین امروز هم اجازه بازگشت به شرایط قبل صادر نشده است. تصمیم زیان آوری که اگر همین امروز نیز اقدام به بازگشت از آن کنند، نوشداروی بعد از مرگ سهراب خواهد بود. چرا که سرمایه این صنف پراکنده و وارد کسب و کارهای غیر مولد و گاهی از کشور خارج شده است.

مصاحبه اختصاصی دامیران با دکتر پروانه حصاری قائم مقام مدیرعامل شرکت سواپارس

ما ۱۰ تا ۱۵ واردکننده عمده و مهم در کشور داریم که این شرکت‌ها به هیچ وجه نمی توانند به ۳۰ هزار مصرف کننده سامانه اعم از دامدار و مرغدار و تولیدکننده خوراک دام سرویس دهند چرا که حرفه و تخصص آنها چیز دیگریست.

دامیران: سال ۱۴۰۰ را در این بخش چگونه پیش بینی میکنید؟

اصولاً انسان به امید زنده است و همه ما امیدواریم که تغییری که در بدنه دولت در حال وقوع است، مولد اتفاقات خوبی باشد. انجمن توزیع نهاده کشور نیز مقدمات کار را فراهم کرده است. امیدواریم که با کمک بخش خصوصی و دولت، مشکلات را پشت سر گذاشته و خسارات وارده را تعدیل کرده و در نهایت به وضعیت جاری در معیشت مردم کمک کنیم. در حال حاضر دود این تصمیمات اشتباه به چشم دهک های پایین اجتماع رفت که قدرت مالی محدودی دارند و روز به روز سفره شان کوچکتر می شود.

دامیران: با توجه به مسائل جاری صنعت دام و طیور پیش بینی شما از میزان توزیع نهادهای دام، طیور و آبزیان در ماه های آتی چگونه است؟

در هر صورت با تلاش هایی که صورت گرفت، توزیع نهاده در کشور دچار نقصان کامل نشد. در حال حاضر نیز در بنادر ما رسوب بسیار زیادی از نهاده ها وجود دارد که به دلیل عدم تخصیص ارز به واردکننده، این نهاده ها در حال فساد بوده و سرمایه کشور در حال از بین رفتن است.

دامیران: از نظر شما مهم ترین موانع در توزیع نهاده ها چیست؟

در کل، بزرگترین مشکل امروز اقتصاد کشور ما، دخالت های بسیار زیاد و ورود دولت به بخش اقتصاد کشور است. علی رغم اصل ۴۴ قانون اساسی که رهبر انقلاب نیز از سنوات قبل به آن معتقد بوده و توصیه می کردند، با دولتی شدن روزافزون اقتصاد ما،  بخش خصوصی کمرنگ تر می شود و عدم حضور بخش خصوصی،  زیرساخت های صنعت دام و طیور کشور را دچار صدمات جبران ناپذیری کرد. متأسفانه جمعیت دامی کشور به حدی رو به افول است که جبران آن باید طی سالهای زیادی اتفاق بیفتد و از هر روزی که ترمیم اتفاق بیفتد ، دولت خود را از اقتصاد بیرون بکشد و اقتصاد دستوری و قیمت های دستوری و بخش نامه ها و مصوبات دولتی کنار گذاشته شود، سالها طول می کشد که صنعت دامپروری کشور به جایگاه چند سال قبل خود بازگردد.

ما در این سالها همواره از بزرگترین مقام کشور شعار حمایت از تولید را می شنویم ولی تمام بخش نامه ها و قوانینی که اعمال می شود بر خلاف روند تولید است. تصمیمات اشتباه مسوولین دولتی به صنعت آسیب می زند آنگاه با یک تغییر کوچک، آن مسوول جابه جا می شود و دیگر کسی پاسخگوی مشکلات ایجاد شده نیست. و در نهایت، این سیکل معیوب مسئول جدید با تجربه جدید و اشتباه جدید، صنعت را به قهقرا می برد.

دامیران: آیا آماری از میزان توزیع نهاده ها در کشور وجود دارد؟

از کل وارداتی که در زمینه نهاده ها صورت می گیرد، بین ۸۰ تا ۸۵ درصد حجم این نهاده ها قبل از سامانه بازارگاه توسط صنف توزیع نهاده کشور توزیع می شدند. و این کاملا نشان می دهد که پس از حذف صنف توزیع نهاده، چه خلل بزرگی در صنعت به وجود آمد.

دامیران: میزان یا نسبت واردات نهاده ها و میزان ارز مورد نیاز چقدر است؟

در سنوات قبل درصد زیادی از تولید ذرت داخلی به دلیل کم آبی کاهش و نیاز ما به واردات ذرت دانه ای بسیار افزایش پیدا کرد. سال ۹۸ چیزی در حدود ۸ میلیون و ۹۱۹ هزار تن ذرت، با ارزش دلاری ۲ میلیارد و ۱۷۵ میلیون دلار وارد کشور شد. در سال ۹۹ این رقم به ۹ میلیون و ۸۶۵ هزار تن و ارزش دلاری ۲ میلیارد و ۵۰۶ میلیون دلار رسید که از نظر وزنی۱۱ درصد و از نظر ارزش دلاری ۱۵ درصد افزایش داشته.

در مورد جو این موضوع برعکس بود و واردات افت پیدا کرد. هم تولید بیشتر بود و هم مقداری از مازاد واردات سال ۹۸ در بنادر دپو شده بود که نیاز به مصرف سال ۹۹ را جبران کرد. البته امروز به دلیل خشک سالی و عدم بهره برداری مناسب از مزارع دیم کاشت جو، با مشکل کمبود این محصول مواجه هستیم و نیاز به واردات افزایش یافته است.

مهندس علی مختاریان: تشنگی؛ تهدیدی برای صنعت دامپروری

در سال ۹۹ میزان واردات کنجاله سویا کمتر از سال ۹۸ بود ولی به جای آن دانه سویا وارد کردیم و کارخانه های روغن کشی را در مقایسه با سال ۹۸ فعال تر کردیم.

دامیران: علی المجموع ارز ۴۲۰۰ برای بخش توزیع نهاده ها چگونه بود؟ نعمت بود یا نقمت؟

هدفی که دولتمرد های ما برای رساندن یارانه به سفره مردم داشتند در هر صورت محقق نمی شد چرا که با به وجود آمدن رانت، فساد به دنبال آن خواهد آمد. در تمام مراحل توزیع نهاده، از بدنه دولت و بانک مرکزی و وزارت جهاد و بانک کشاورزی و وزارت صمت گرفته، تا واردکننده و تولیدکننده  وسوسه استفاده از رانت به وجود می آید و باعث می شود که فساد بزرگ با اعداد بزرگی که فاصله بین نرخ ارز دولتی و ارز آزاد را پر می کنند  اتفاق بیفتد. همه اقتصادهای بزرگ دنیا قبل تر این تجربه را داشته اند و ما آزموده را دوباره آزمودیم و با شکستی که امروز شاهد آن هستیم رو به رو شدیم.

در حال حاضر قیمت مرغی که با یارانه سر سفره مردم گذاشته می شود تفاوت چشمگیری با مرغ قیمت آزاد ندارد. این که یارانه، پولی بود که از جیب مردم خارج شد. ما کاری کردیم که عملا به دو سه دهک پایین جامعه که مصرف کمتری از سرانه پروتئین کشور را دارا هستند، اجحاف شود. دهک های بالای جامعه که مصرف بالاتری از پروتئین و سفره بزرگتری دارند از این یارانه بیشتر استفاده کردند. یعنی اگر طرح درست هم اجرا می شد، باز ناعادلانه بود.

مشکل دیگر این بود که تولیدکننده به دلیل دریافت نهاده یارانه ای اصراری به بالابردن راندمان تولید خود نداشت. بعد از برچیده شدن ارز ترجیحی، دوستان در بخش تولید و همکاران من در بخش توزیع باید تلاش همه جانبه ای داشته باشند که بتوانیم به همان کیفیت و کمیت سابق، تولید داشته باشیم.

ما امیدواریم که با برداشته شدن ارز ترجیحی و ایجاد فضای باز و بستری مناسب برای اقتصاد آزاد که حتما مستلزم شجاعت زیادی از سمت دولت جدید است، جلوی این یارانه غیر هدفمند گرفته شود. این جراحی باید به سرعت اتفاق بیفتد و هر چه بیشتر تعلل شود، صدمات جبران ناپذیر تری خواهد داشت.

بدون شک برای این اقدام باید مقدماتی فراهم شود و تدابیر ویژه ای باید برای پیشگیری از آسیب های اجتماعی و بخش تولید اندیشیده شود. در هر حال کار سختی است و بایسته است که در یک کارگروه خبره اقتصادی بررسی شود. این کار توسط دوستان من در انجمن ملی طیور با حضور تمام تشکل ها در حال انجام است و نتایج آن در اختیار آقای رییسی، جهت ارائه به کارگروه اقصادی دولت قرار خواهد گرفت.

دامیران: مهمترین ارزش افزوده بخش توزیع نهاده ها به زنجیره ارزش صنعت دام و طیور کشور چه بوده است؟

به غیر از فروش اعتباری نهاده ها به تولید کنندگان که در باره آن به تفصیل صحبت کردیم، هنگام فروش کالا در بنادر ورودی، تسهیلاتی که به مصرف کننده برای پیگیری، حمل، سلامت بار و پشتیبانی، توسط کلونی های کوچک توزیع کننده ها ارائه می شد، دیگر وجود ندارد. واردکننده ای که محصول خود را می فروشد، در مجموعه خود این امکان را فراهم نکرده که بخواهد شماره کامیون، پیگیری کیفیت و یا کسری بار و … و مشاوره برای اینکه امروز با چه نهاده ای می توان به ضریب تبدیل بهتری رسید را انجام دهد. تمام این امکانات و تسهیلاتی که توزیع کننده های ما به مصرف کننده ارایه می دادند امروز وجود ندارند و بازارگاه نمی تواند این جای خالی را پر کند.

دامیران: برنامه انجمن برای سال ۱۴۰۰ چگونه است؟

همه تلاش ما این است که رویکرد دولت به سمت ارز ۴۲۰۰ را برداریم. این یک تصمیم بزرگ به نفع مملکت است ولی در مراحل بعد تلاش می کنیم که اگر خدای ناکرده این اتفاق نیوفتاد، بتوانیم خدمات خودمان را در اختیارصنف و صنعت قرار دهیم و حقانیت این صنف را به دولت و حتی بخش خصوصی به اثبات برسانیم‌. قوانین صنفی را مدون تر کرده و دوستان را در قالب های قانونی و شفاف سازمان دهی کنیم. با اینکه در حال حاضر فعالیت صنف ما معلق است، قوانین مالیاتی و صنفی را به اعضا آموزش دهیم. این پایگاه ها را محکم تر می‌کنیم که به محض شروع دوباره فعالیت اصولی و صحیح زنجیره تولید،  دوباره به گردونه صنعت بازگردیم.

امنیت غذایی در حوزه گوشت قرمز گوسفندی؛ وضعیت موجود، چالش ها و راهکارها

دامیران: انجمن چه همکاری هایی با سازمان دامپزشکی و وزارت جهاد و وزارت صمت داشته و دارد؟ مجموعا از سطح و نحوه تعامل با این ادارات راضی هستید؟

ما بیشتر با وزارت جهاد سروکار و تعامل داشته ایم و طی جلساتی سعی کردیم مشکلاتی که با نبودن این صنف گریبان صنعت را گرفته را توضیح دهیم. طی این دو سال تمام دوستان  ما آگاه هستند و به ظاهر تأیید می کنند که فقدان این صنف چه ضربه مهلکی به بدنه صنعت زده است. ولی هنوز متاسفانه اقدام عملی صورت نگرفته است. با این حال این تعامل از طرف انجمن به شدت و قوت ادامه دارد.

دامیران: همکاری انجمن با دیگر تشکل ها چگونه است؟

هیات مدیره انجمن تعامل خوبی با سایر انجمن ها دارد. ما در انجمن ملی طیور خدمت سایر دوستان و انجمن ها با حد اکثر توان، تعامل گسترده ای داریم و جالب اینجاست که با وجود آنکه دولتی ها می خواستند با حذف ما منافع بیشتری را متوجه بخش تولید کنند، دوستان ما در سایر تشکل ها متفق هستند که حضور  صنف توزیع، لازمه کار است و این تفاهم وجود دارد. امیدواریم زمانی که ارز ترجیحی برداشته شود و ارز شناور تک نرخی در کشور حاکم شود، این تعامل بیشتر هم بشود.

دامیران: آیا دامیران را میخوانید؟ دامیران را چگونه ارزیابی میکنید؟

بله. اخیرا به لطف خدا فعالیت شما و همکارانتان بیشتر ازقبل شده است. اطلاع رسانی لازمه صنعت است تا همکاران ما نسبت به اتفاقات اطراف خود آگاه تر شوند. این برای خود من بسیار مثمر بود و از زحمت های شما تشکر می کنم.

دامیران: فکر میکنید دامیران- به عنوان پایگاه فراگیر دامپروری و دامپزشکی کشور- چه کمک ها و خدماتی به انجمن توزیع نهاده های دام، طیور و آبزیان میتواند داشته باشد؟ انجمن چه کمک و حمایتی از دامیران میتواند داشته باشد؟

انجمن ما پیش از این به خاطر عدم وجود تبلیغات کافی ناشناخته بود و کسی چندان به این صنف بها نمی داد. خواهش ما از دامیران این است که با اطلاع رسانی به سایر دوستان در شعوب دیگر صنعت به ما کمک کنید که حقانیت این صنف بازگردد. خدماتی که صنف ما ارائه می دادند که از قضا این روزها به دلیل فقدان آن، جای خالی آن بسیار مشهود است، بهتر معرفی شود و دوستان بیشتر متوجه باشند که نبود این صنف به صنعت چه لطماتی وارد کرده است.

دامیران: مهم ترین پیام شما برای دولت چیست؟

فقط یک درخواست دارم و آن این است که دست از سر صنعت بردارند. به مجرد این که این دخالت های دولتی کوتاه شود، مسلم بدانید که کل صنعت شاهد پیشرفت خواهد بود.

اقتصاد آزاد اجازه می دهد که به قدری بهره وری و توان تولید خود را بالا ببریم که دست به صادرات بزنیم. ما در خیلی از مراکز تولیدی حتی به ضریب تبدیل ۵/۱ دست پیدا کرده و در تمام بخش‌ها شاهد پیشرفت بودیم. در بخش توزیع نیز همکاران ما به سیستم های نوین توزیع در کشور دست پیدا کرده بودند و سیستم خود را ارتقا می دادند.

دامیران: مهم ترین پیام شما برای صنعت چیست؟

امروز فقط باید آرزو کرد که با کمتر شدن مداخله دولت، شکوفایی مجددی در صنعت دام و طیور اتفاق افتد. اصناف باید دست به دست هم دهند و با حمایت و نه دخالت دولت، اقدام به بازسازی صنعت کنند. بخش خصوصی نیز حتما با شتاب بیشتری کیفیت و کمیت تولید خود را افزایش می دهد. در اطراف کشور ما، بازار صادراتی تشنه و خوبی برای کالاهای ایرانی وجود دارد که همین ارز ۴۲۰۰ باعث شد که تمام بازار صادراتی خود و ارز آوری ناشی از آن را از دست بدهیم. اگر این اتفاق اصلاح شود حتما با اقتصاد آزاد و حمایت دولت روزهای خوبی را در پیش خواهیم داشت.

دکتر محسن حافظ: توزیع کنندگان نهاده ها، حلقه ی بریده شده زنجیره صنعت پروتئین کشور

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع: دامیران

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید