دکتر محمدرضا مختاری: تولید صنعتی گوشت گوسفند: چرایی، چالش ها و راهکارها
دکتر محمدرضا مختاری: تولید صنعتی گوشت گوسفند: چرایی، چالش ها و راهکارها

تولید صنعتی گوشت گوسفند: چرایی، چالش ها و راهکارها

در سال های اخیر در سراسر دنیا به علت افزایش درآمد، گسترش شهرنشینی و رشد جمعیت، تقاضا برای گوشت افزایش یافته است. در بین انواع گوشت، گوشت گوسفند چهارمین نوع پرمصرف دنیا بوده و در کشورهایی مانند استرالیا، نیوزلند، هند، خاورمیانه و بخش هایی از اروپا منبع اصلی تامین پروتئین مردم است.

مطابق آخرین آمارهای سازمان فائو (FAOSTAT 2018)، در کل دنیا بیش از یک میلیارد و صد و هفتاد میلیون راس گوسفند پرورش داده می شود و کشورهای چین، هند، استرالیا و ایران به ترتیب بیشترین جمعیت گوسفند را دارا می باشند. اصلی ترین هدف از پرورش گوسفند در حال حاضر، تولید گوشت است به طوریکه از این تعداد گوسفند، سالانه حدود ۹ میلیون تن گوشت در دنیا تولید می شود. میانگین مصرف سرانه گوشت گوسفند در دنیا ۱.۷ کیلوگرم است که از ۱۷ کیلوگرم در استرالیا تا ۰.۷ کیلوگرم در آمریکای شمالی متفاوت است. این میزان در ایران حدود ۴ کیلوگرم است.

در مقام مقایسه بین گوسفند و گاو به عنوان اصلی ترین منابع گوشت قرمز حلال، گوسفند به علت بلوغ جسمی و جنسی زودتر، نرخ تولیدمثلی بالاتر، طول دوره پروار کوتاه تر و ضریب تبدیل بهتر در صورت پروار در سنین پایین، نسبت به گاو برای تولید گوشت مزیت بیشتری دارد. ضمن این که گوسفند برای تولید به خوراک کم کیفیت تری نسب به گاو نیاز دارد. این مزایا بویژه در کشورهای در حال توسعه واقع اقلیم های گرم و خشک و در میان جمعیت های با توان اقتصادی کمتر، که دسترسی به نهاده های غذایی با کیفیت برای پرورش گاو سخت تر است، بسیار پررنگ تر است.

در ایران، هر چند در طی سال های اخیر، مطابق گزارش بانک مرکزی مصرف گوشت قرمز روند نزولی داشته اما تامین گوشت گوسفند همواره با چالش مواجه بوده است. برای این مسئله دلایل مختلفی ذکر می شود که مهمترین آن ها پایین بودن بهره وری تولید دام های بومی در سیستم پرورشی غیر متمرکز روستایی-عشایری است. این بهره وری اندک، خود معلول دسترسی ناکافی به خدمات دامپزشکی، میزان بالای سقط جنین، تلفات بره و میش های قسر است.

سهم تحریم در مشکلات صنعت طیور (مصاحبه دکتر طلاکش)

از آنجا که مطابق سالنامه آماری ۱۳۹۶ مرکز آمار ایران، حدود ۹۰ درصد گله های گوسفند ایران زیر یکصد راس هستند، می توان پی برد که بار اصلی تولید گوشت گوسفند در ایران بر روی دوش دامداران خرد با توان فنی و مالی ضعیف است به طوری که بهبود بهره وری این گله ها در کوتاه مدت دور از انتظار می باشد. بنابراین به منظور محافظت از امنیت غذایی مردم ایران، بایستی در کنار تلاش برای افزایش بهره وری گله های روستایی-عشایری به عنوان راه حل بلندمدت، به دنبال یک راه حل مکمل، عملیاتی و در دسترس برای کوتاه مدت بود.

راهبرد مکمل کوتاه مدت پیشنهادی نگارنده برای چالش امنیت غذایی در حوزه گوشت گوسفند، تولید صنعتی گوشت گوسفند است که در ادامه مقاله به تفصیل شرح داده خواهد شد.

منظور نگارنده از گزاره “تولید صنعتی گوشت گوسفند”، پرواربندی بی واسطه و زودرس تمامی بره های حاصل از آمیخته گری قوچ های گوشتی ایرانی و میش های پرزایش در سیستم پرورشی متمرکز یا نیمه متمرکز با استفاده از خوراک دستی تخصصی و مرتع مدیریت شده می باشد.

فرآیند تولید صنعتی گوشت گوسفند دو پایه اصلی دارد: ۱) گله های مولد نژاد خالص مادری و پدری و ۲) گله تجاری. گله های مولد نژاد خالص وظیفه تولید میش های پایه مادری و قوچ های پایه پدری تشکیل دهنده گله تجاری را بر دوش دارند. نژاد هایی که برای هر یک از این گله های خالص استفاده می شود باید دارای ویژگی های خاصی باشند. نژاد پایه مادری بایستی دارای تولید مثل غیر فصلی، بره زایی بالا (بین ۱۸۰ تا ۲۰۰ %)، مادری و شیرواری خوب و بلوغ زودرس باشد.

برای این منظور، گزینه های مناسبی همچون نژاد برولا افشار، رومن، ایلدوفرانس و رومانف در حال حاضر در کشور وجود دارند. از سوی دیگر، مهمترین ویژگی نژاد پایه پدری، وزن تولد بالا و افزایش وزن روزانه بیش از ۳۰۰ گرم در روز است که می توان از گوسفندان قزل، مغانی، بختیاری و یا شال برای تشکیل چنین گله ای استفاده کرد.

مصاحبه اختصاصی دامیران با دکتر پروانه حصاری قائم مقام مدیرعامل شرکت سواپارس

استفاده از قوچ های گوشتی ایرانی علاوه بر حفظ طعم متناسب با ذائقه مردم ایران، موجب انتقال ژن های مقاومت در برابر بیماری های رایج در کشور به بره های پرواری می شود. در گله تجاری، برای تولید پرتعداد بره های با رشد سریع، قوچ های گوشتی پایه پدری با میش های پرزایش پایه مادری تلاقی داده شده و کلیه نتاج حاصله از بدو تولد تحت تغذیه با خوراک ویژه قرار گرفته و در سن حدود ۵ الی ۶ ماهگی با وزن هدف حدود ۵۰ کیلوگرم روانه کشتارگاه می گردند.

این در حالی است که در پرورش سنتی، معمولا بره های ۵ الی ۶ ماهه با وزن حدود ۳۰ کیلوگرم وارد سیستم پرواربندی شده و پس از ۴ الی ۶ ماه با وزن حدود ۵۰ الی ۵۵ کیلوگرم برای کشتار به بازار عرضه می شوند.

تولید صنعتی گوشت گوسفند: چرایی، چالش ها و راهکارها - دامیران
تولید صنعتی گوشت گوسفند: چرایی، چالش ها و راهکارها

استفاده از راهکار پرورش صنعتی گوشت گوسفند مزایای متعددی دارد. مهمترین مزیت این روش، افزایش توان تولید ناشی از نرخ بره زایی بیشتر(هم از نظر تعداد در هر زایش و هم توالی زایش ها)، ضریب تبدیل (FCR) بهتر و کاهش زمان تولید است. به علاوه، بهبود ضریب تبدیل و کوتاه شدن دوره پروار موجب کاهش فشار روی مراتع، بهبود سودآوری فرآیند تولید، صرفه جویی در منابع ارزی و کاهش مصرف دارو و مقاومت دارویی (بویژه ضد انگل ها) خواهد شد.

البته در این مسیر چالش ها و محدودیت های مهمی نیز وجود دارد که از جمله آنها می توان به الف) نیاز به سرمایه اولیه زیاد جهت خرید دام های نژاد خالص، ساختمان، تاسیسات، تجهیزات و ماشین آلات مدرن ب) قابل اجرا نبودن در سیستم سنتی و روش غیر متمرکز و ج) نیاز به دانش تخصصی در حوزه جیره نویسی و مدیریت بهداشت و تولید مثل گوسفند اشاره کرد.

در پایان، همان طور که در سطور بالا ذکر شد، برای پاسخگویی به تقاضای مصرف و مقابله با اثرات خطرناک وابستگی به واردات در تامین گوشت قرمز لازم است که به تولید صنعتی گوشت گوسفند به عنوان راه حل عملی کوتاه مدت توجه شود. این در حالی است که به نظر نگارنده نبایستی از تلاش همزمان برای بهبود بهره وری تولید در سیستم غیر متمرکز روستایی-عشایری به عنوان راه حل اصلی و پایدار تامین گوشت گوسفند مورد نیاز مردم ایران غافل شد.

اختصاصی دامیران: بی تصمیمی دولت، پاشنه آشیل صنعت طیور و بازار مرغ

نگارش: محمدرضا مختاری هویه

مستندات و رفرنس ها:

Mitra mazinani, Brian Rude: “population, world production and quality of sheep and goat products”, Mississippi State University, 2020

Narayan G. Hegde: “Livestock development for sustainable livelihood of small farmers, BAIF Development Research Foundation, India

www.fao.org

www.data.oecd.org

گزارش نتایج بررسی بودجه خانوار در مناطق شهری ایران، بانک مرکزی، ۱۳۹۶

سالنامه آماری مرکز آمار ایران، ۱۳۹۶

دکتر محمدرضا مختاری: تولید صنعتی گوشت گوسفند: چرایی، چالش ها و راهکارها

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع: دامیران

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید