زنبور عسل؛ نهاده زنده بخش کشاورزی
زنبور عسل؛ نهاده زنده بخش کشاورزی

عدم تامین نهاده شکر، مشکل مهم صنعت زنبورداری کشور

زنبور عسل؛ نهاده زنده بخش کشاورزی

صنعت پرورش زنبور عسل به عنوان یکی از صنایع زیر مجموعه بخش کشاورزی، هم از نظر تولید محصولات وابسته به زنبور عسل و هم از نظر میزان تاثیری که روی افزایش میزان محصولات زراعی و باغی که به دلیل فعالیت گرده افشانی زنبورها رخ می دهد، بسیار حائز اهمیت است ولی بر اساس شنیده ها متاسفانه زنبورداران از جایگاه واقعی خود در خانواده بزرگ تولید محصولات کشاورزی، فاصله گرفته اند. میرمحسن موسویان، مدیرعامل اتحادیه سراسری زنبورداران در گفتگویی با دامیران، از اولویت خارج شدن زنبور عسل در مقایسه با صنعت پرورش دام و طیور در نگاه مسئولان متولی دامپروری کشور را دلیل اصلی این موضوع دانسته است.

میر محسن موسویان در این رابطه گفت:

  1. اتحادیه زنبورداران از چه زمانی آغاز به فعالیت کرده است؟ تعداد اعضاء و نحوه تعامل اعضاء و اتحادیه سراسری به چه صورت است؟ میزان تولید اعضای شما چقدر است؟

هسته اولیه تشکیل این تشکل ملی، هیئتی منتخب از زنبورداران کشور بود که هر کدام به نمایندگی از طرف یک استان در این هیئت حضور داشتند تا اینکه شرایط تشکیل اتحادیه در اواخر سال ۱۳۸۴ فراهم شد و اتحادیه سراسری زنبورداران ایران در تاریخ ۰۴/۰۲/۱۳۸۵  به ثبت رسید. این اتحادیه با عضویت ۱۰ اتحادیه استانی تشکیل گردید و اینک پس از گذشت ۱۶ سال از زمان تاسیس، به تعداد ۲۵ اتحادیه استانی و ۱۰ تعاونی‌های شهرستانی که فاقد اتحادیه استانی هستند در حال خدمت به زنبورداران کشور است.

نحوه تعامل با اتحادیه سراسری زنبورداران ایران از طریق تعاونی‌های شهرستانی با اتحادیه‌های استانی و از طریق آنها با اتحادیه سراسری است. اتحادیه سراسری از طریق تماس مستقیم با مدیران اتحادیه‌های استانی و یا در مجامع فوق العاده و عادی از نقطه نظرات و مطالبات اعضا آگاه می‌شود و مصوبات اعضا در مجامع برای هیات مدیره و مدیرعامل اتحادیه سراسری لازم الاجراست. در نقطه مشابه همین تعامل نیز بین اتحادیه استانی و تعاونی‌های شهرستانی و آنها نیز با زنبورداران وجود دارد.

در مورد میزان تولید نیز بر اساس آخرین آمارگیری رسمی انجام شده توسط وزارت جهادکشاورزی، سالانه حدود ۱۱۲ هزار تن عسل در کشور تولید می‌شود. اگرچه در کنار عسل، زنبورداران به تدریج در حال تولید برخی محصولت جانبی دیگر نیز هستند. به عنوان مثال زهر زنبورعسل که هر گرم ملیتین استحصالی از آن معادل یک بشکه نفت خام ارزآوری دارد و همچنین ژل رویال و بره موم که به عنوان ماده اولیه در صنایع دارویی و بهداشتی کاربرد دارند را می‌توان برشمرد.

  1. جایگاه تولید محصولات زنبورعسل ایران در مقایسه با دنیا کجاست؟ آیا آماری از سرانه مصرف محصولات زنبور عسل در کشور وجود دارد؟

ایران به لحاظ تعداد کلنی و تولید، رتبه سوم و چهارم جهان را دارد و همانطور که در پرسش قبلی عرض کردم بر اساس آخرین آمار رسمی در کشورمان میزان تولید عسل بالغ بر ۱۱۲ هزار تن؛ زهر زنبورعسل حدود چهار و نیم کیلوگرم؛ حدود ۲۸۵ تن گرده گل؛ حدود ۳۲۰۰ کیلوگرم ژل رویال؛ ۱۲۳ تن بره موم و ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار کیلوگرم موم است.

  1. میزان وابستگی این صنعت به واردات به چه میزان است؟
فعالیت‌های کشاورزی، دامپروری، دامداری، پرورش ماهی و زنبور عسل معاف از مالیات شد

میزان وابستگی به واردات در حدود صفر است و به همین دلیل هم از پیشه‌های کشاورزی بدون ارزبری مشابه صنایع دام و طیور است.

  1. موانع تولید و مشکلات صنعت پرورش زنبور عسل از نگاه شما چیست؟

موانع متعددی در پیش روی صنعت پرورش زنبورعسل وجود دارد. از عدم تامین نهاده شکر، تولید شبه عسل‌های زنبور ندیده، مشکل فروش و عرضه، نبود داروی موثر با قیمت مناسب برای کندوهای زنبورعسل، عدم بیمه تامین اجتماعی زنبورداران، عدم همراهی و همکاری سازمان دامپزشکی با زنبورداران و ایجاد قوانین مزاحم کسب و کار، عدم توجه وزارت جهاد کشاورزی به مشکلات بخش زنبورداری کشور حتی در ندادن یک وقت‌ ملاقات ساده به تشکل ملی زنبورداران.

در مجموع عمده‌ترین مانع عدم درک اهمیت بسیار خطیر زنبورعسل به عنوان یک «نهاده زنده» برای بخش کشاورزی است. نهاده زنده ای که با گرده‌افشانی خود امنیت غذایی جامعه جهانی را تضمین کرده است. تا جایی که بدون آن، تنگناهای شدید در تامین مواد غذایی حتی محصولات دامی رخ خواهد داد.

گونه و نژاد زنبور عسل

اما در مورد محدودیت‌های دست و پاگیر نیز می‌توان گفت به دلیل عدم پرداخت سهم گرده افشانی زنبورهای عسل به زنبورداران تامین نقدینگی برای فراهم شدن نهاده شکر در فصول سرد سال به سختی فراهم می شود. در فصول سرد سال که محصول عسل از کندو استحصال نمی‌شود، اما وجود نهاده شکر برای زنده‌مانی زنبورهای عسل در فصول سرد زمستان و حتی اوایل بهار و همچنین تحریک ملکه به تخم‌ریزی از ضروریات است.

اما بعضا به دلیل مساله استراتژیک بودن نهاده شکر و عدم تمایز بین عرضه شکر برای صنایع شیرینی و شکلات و صنوف قنادی با نیاز زنبورهای عسل، زنبورداران برای تامین آن به عنوان نهاده فصلی با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می کنند. البته مشکلات دیگر مانند اصرار سازمان دامپزشکی کشور به زنبورداران جهت ارائه کد شناسه یکتا از محل استقرار زنبورستان هنگام کوچ در مناطق بیابانی و دشت و صحرا که دسترسی به سیستم‌های رایانه ای دشوار است و همچنین سم پاشی بدون اطلاع قبلی کشاورزان در فصول سمپاشی که منجر به آلوده شدن کلنی زنبورهای عسل به این سموم و چه بسا پیامد منفی در بازاریابی عسل آنها برای صادرات می‌شود از جمله مشکلات جدی دیگر در کنار اتفاقات تلخ دیگر مانند وضع مالیات بر ارزش افزوده برای محصولات زنبورداری و همچنین نبود ملکه‌های متناسب با شرایط روز جهت زنبورداری با توجیه اقتصادی بیشتر نیز زنبورداران را به خود مشغول می کند.

  1. پیشرفت تکنولوژی تولید در ۱۰ سال اخیر چگونه بوده است؟ چه چیزهایی مانع و چه چیزهایی تقویت کننده پیشرفت تکنولوژی در این حوزه اند؟
مصاحبه اختصاصی دامیران با دکتر علی اکبر خدایی؛ محوری ترین خواسته صنعت آبزیان چیست؟

پیشرفت‌های خوبی در حوزه اصلاح نژاد ملکه، فراوری، کندوهای متناسب با شرایط اقلیمی، ردیابی کلنی‎ها، مکمل‌های غذایی، داروهای ارگانیک مقاوم به آفات، ابزارآلات و تکنیک‌های استحصال ژل رویال و ملیتین از زهر زنبورعسل و بره موم و …. رخ داده است.

  1. بازار صادراتی محصولات وابسته به زنبور عسل ایران چگونه است؟ چه برنامه‌هایی برای گسترش این بازار وجود دارد؟

متاسفانه با وجود قرار داشتن ایران در رتبه سوم و چهارم جهان در تولید، به دلیل همان مسائل ساختاری که مرتفع نشده، در کشور هنوز بستر رونق صادرات متناسب با میزان تولید در کشورمان فراهم نشده که بسیار مایه تاسف است. امیدواریم با تغییر رویکرد مسئولان ارشد دولتی و همچنین مساعدت نمایندگان مجلس در سال ۱۴۰۱ و برنامه هفتم توسعه رویکرد مسئولان به زنبورداری به عنوان پیشه مادر کشاورزی تغییر کند.

  1. به نظر شما پیاده سازی چه اقداماتی می‌تواند در جهت کمک به زنبوردار باشد؟

رفع همان موانع تولید و همچنین آموزش مهارت‌های زنبورداری متناسب با فنون و دانش روز در جهان می‌تواند به ارتقای سطح بهره وری در زنبورداری کمک کند. کما اینکه متولیان امر باید با بها دادن به تشکلهای ملی امکان رصد و نظارت و انتقال یافته‌های فنی و نهاده کافی به زنبورداران و همچنین امکان رونق برندینگ در زنبورداری ایران را فراهم سازند.

  1. همکاری و هماهنگی سازمان‌ها و ارگان‌های مرتبط با پرورش دهندگان زنبورعسل به چه صورت است؟

همکاری سازمان‌های دولتی و قانونگذاری مانند مجلس در ادوار مختلف فراز و نشیب داشته است. اگرچه انگیزه و عزم کمک وجود دارد اما به دلیل اولویت برخی مسائل دیگر در کشور ، مانند مشکلات تولید مرغ و گوشت قرمز، توجه به مسائل زنبورداری از جمله احیای ستاد ملی گرده افشانی در اولویت نبوده و نیست. کما اینکه نبود ردیف بودجه مستقل برای زنبورداری موجب شده تا اعتباری به صورت شفاف یرای آن مشخص نشده باشد. شاید در این رابطه نیاز باشد تا در برنامه هفتم یک بازنگری اساسی صورت گیرد و حتی دفتر زنبورداری، هویت مستقلی در تشکیلات وزارتخانه متولی آن که وزارت جهادکشاورزی است بیابد.

  1. دولت طی سال‌های اخیر چه اقدامت مثبت و چه اقدامات غیر قابل دفاعی در حمایت از پرورش زنبور عسل داشته است؟

دولت عمدتا به دلیل همان مسائل پیش گفته در پاسخ پرسش‌های پیشین شما بیشتر در حوزه تامین نهاده شکر از شرکت بازرگانی دولتی ایران (هرچند به دشواری و بعضا در موعد دیرهنگام) و همچنین منع واردات ژل رویال از چین که منجر به رونق انگیزه استحصال آن از کلنی‌ها شد و یا انجام سرشماری سالانه و تامین سرمایه اولیه برای صندوق حمایت از توسعه زنبورداری کشور مبادرت کرده که متاسفانه این سرمایه نیز پس از سال‌ها از تاسیس صندوق و عدم افزایش سرمایه از سوی دولت، به نوعی با توجه به تورم یک دهه اخیر به شدت افت ارزش داشته است.

  1. اگر قرار باشد از هر یک از سازمان‌های مرتبط با صنعت دو درخواست در جهت حمایت از این تولید داشته باشید، این درخواست‌ها چه هستند؟
مهندس علی مختاریان: تشنگی؛ تهدیدی برای صنعت دامپروری

برخی مسائل زنبورداری ایران با انجام مجموعه اقدامات و شاید یک بسته اصلاحی اساسی قابل رفع و رجوع باشد، اما اگر بنا باشد تا صرفا دو درخواست در اولویت خروج زنبورداران ما از بحران در این مقطع محقق شود؛ نخست تامین به موقع و مکفی نهاده شکر بر اساس استانداردهای خود وزارت جهادکشاورزی و همچنین عملیاتی شدن قانون مصوب بیمه تامین اجتماعی زنبورداران در بودجه ۱۴۰۱ از ابتدای فروردین ماه پیش رو است؛ چرا که عدم اجرای این قانون در سال ۱۴۰۰ ، موجب سرخوردگی زنبورداران شده است که قطعا مطلوب نیست.

اصلاح نژاد زنبور عسل چگونه است؟

  • خشکسالی چه اثراتی روی تولید و فعالیت اعضای اتحادیه شما در سال جاری داشت؟ در صورت تداوم در سال ۱۴۰۱، چه خطرات و زیان‌هایی را ایجاد می‌کند؟

قاعدتا از آنجا که زنبورهای عسل برای تولید عسل به شهد در طبیعت متکی هستند، بروز خشکسالی می‌تواند موجب کاهش تولید عسل شده و درآمد زنبورداران را از هر کلنی کاهش دهد. در این خصوص اطلاعات دقیقی هنوز بصورت رسمی به اتحادیه سراسری زنبورداران ایران اعلام نشده است، اما بر اساس قرائن موجود با روند خشکسالی سال زراعی جاری، میزان تولیدات عسل در بهار و تابستان ۱۴۰۱ قطعا کاهش خواهد یافت و این اتفاق وضعیت معیشیتی زنبورداران را سخت‌تر از قبل خواهد کرد.

  • حذف ارز ترجیحی چه تاثیری روی قیمت و بازار محصولات زنبورعسل خواهد داشت؟

با توجه به اینکه حذف ارز ترجیحی پیش از این برای شکر حذف شده است شاید تاثیر مشابه روی سایر واحدهای کشاورزی از جمله صنایع دام و طیور را نداشته باشد، اما به هر حال به دلیل تاثیر روانی روی بازار چه بسا تاثیرات نسبی خود را بگذارد.

  • سخن پایانی ؟

ضمن تشکر از رسانه شما که به موضوع زنبورداری پرداختید، امیدوارم رویکرد همه جامعه به ویژه مسئولان دولتی و مجلس و همچنین خود کشاورزان به زنبورداری تغییر کند. نیاز به تغییر دیدگاه مسئولین تصمیم‌گیر کشور در مورد زنبورعسل و آگاهی کافی نسبت به این حشره مفید که حتی در قرآن در موردش تاکید شده است کاملا محسوس به نظر می رسد. جا دارد فرهنگ سازی مردم در خصوص مصرف عسل و فرآورده های زنبور و باغداران و زارعین کشور بر افزایش کمی و کیفی محصولات کشاورزی صورت بگیرد.

کما اینکه مبارزه با شبه عسل‌های تقلبی و سرطان زا خواسته مهم دیگری است که بدون آن بازار عسل‌های واقعی که با مشقت واقعی تولید شده اند با رکورد مواجه خواهند بود. در این رابطه امیدواریم با ابتکارعمل‌های تازه از سوی متولیان امر که البته خود اتحادیه سراسری زنبورداران ایران هم برنامه هایی را در این خصوص دارد بتوان گامهای قاطعی جهت دسترسی مردم به عسل سالم، ژل رویال واقعی و همچنین دیگر خدمات زنبورداری مانند آپی‌تراپی (زنبوردرمانی) به مانند برخی از کشورهای توسعه برداشته شود.

زنبور عسل؛ نهاده زنده بخش کشاورزی

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

4.1/5 - (9 امتیاز)

منبع: دامیران

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

3 × 4 =