چالش های کیفیت و تکنولوژی تولید مونو و دی کلسیم فسفات در کشور (اختصاصی دامیران)
چالش های کیفیت و تکنولوژی تولید مونو و دی کلسیم فسفات در کشور (اختصاصی دامیران)

جلسه هم اندیشی به میزبانی اتحادیه کارخانجات تولید خوراک برگزار شد؛

چالش های کیفیت و تکنولوژی تولید مونو و دی کلسیم فسفات در کشور

در پی بروز اشکالات در تامین دی کلسیم فسفات، صنعت پرورش دام و طیور و آبزیان کشور طی دو ماه گذشته دچار التهاب ناخوشایندی بود، که از احساس ناامنی تولیدکنندگان تمام بخش های زنجیره تولید سرچشمه می گرفت. به همین مناسبت در تاریخ ۱۷ بهمن ماه جلسه هم اندیشی مجازی که به میزبانی دپارتمان تکنولوژی و کیفیت اتحادیه تعاونی های صنعت تولید خوراک دام و طیور و آبزیان کشور، با حضور مدیران دولتی و تشکل های خصوصی برگزار شد و کیفیت مکمل فسفات تولید داخلی، مسائل فنی مرتبط استفاده از کلسیم فسفات در جیره و نیازها و خواسته های مصرف کنندگان این ریزمغذی حیاتی به بحث و بررسی گذاشته شد.

در این جلسه که با دعوت از دفتر دارو و درمان سازمان دامپزشکی کشور، دفتر تغذیه و بهبود جایگاه دام، دفتر طیور معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی، دفتر بهبود کیفیت گروه صنایع شیلاتی،  دبیر کل فدراسیون طیور ایران، انجمن صنایع خوراک دام کشور، انجمن تولیدکنندگان دی کلسیم فسفات کشور، انجمن واردکنندگان دارو، افزودنی و مواد بیولوژیکی دام، واردکنندگان کلسیم فسفات، اتحادیه پرورش دهندگان آبزیان کشور، اتحادیه مرغ تخمگذار میهن، اتحادیه تولید و تجارت آبزیان، اتحادیه سراسری تولیدکنندگان مرغ گوشتی کشور، انجمن تولیدکنندگان کنسانتره و مکمل، کارشناسان ارشد مونو و دی کلسیم فسفات و کارشناسان خوراک آبزیان برگزار شد، و دغدغه های مدیران تشکل های تولید کننده و مصرف کننده خوراک مطرح گردید.

سازمان دامپزشکی، مدافع صادرات

دکتر وهاب پیرانی مدیر کل دفتر امور دارو و درمان سازمان دامپزشکی اما با حضور در این جلسه، با تاکید بر اهمیت کیفیت تمامی محصولات تولیدی در زمینه تمام نهاده ها برای این سازمان، در رابطه با برنامه‌های سازمان دامپزشکی در طول سال جاری و سال آینده توضیحاتی ارائه کرد. وی اعلام کرد: « طرح PMS تمام اقلام دارویی در این دفتر تدوین شده و به صورت سیستماتیک نمونه برداری ها و دسته بندی های تمام نهادها در حال انجام است. قطعاً نهاده های معدنی و ریزمغذی ها هم بخشی از این طرح هستند این موضوع که مواد اولیه تولید دی کلسیم فسفات نیز از منابع معتبر مورد تایید ما تامین شده و نظارت های ما دقیق و برابر استانداردهای جهانی باشد، هدف غایی و وظیفه ذاتی سازمان دامپزشکی است.»

دکتر پیرانی در توضیح اهمیت صادرات نهاده ها، خوراک و اقلام دارویی گفت: «یکی از برنامه‌های اولویت دار ما تقویت و حمایت صادرات است. پتانسیل بسیار خوبی در کشور ما در این زمینه وجود دارد و تلاش سازمان دامپزشکی برداشتن مشکلات پیش پای صادرکنندگان است. در حال حاضر زمینه های صادراتی خوبی برای تولیدکنندگان ما در کشورهای اطراف وجود دارد که اقدامات قابل قبولی برای به دست آوردن این بازار ها انجام شده، ولی هنوز پتانسل های زیادی در این زمینه وجود دارد»

کیفیت خوراک مصرفی، ضامن حفظ سلامت محیط زیست

اما در حالی که دکتر سعیدیان دبیر انجمن تولیدکنندگان دی و مونو کلسیم فسفات، به طور پیوسته از امکان و توان تولید داخلی مونوکلسیم فسفات سخن می گوید، کارشناسان تولید خوراک دام و پرورش دهندگان، در حال حاضر ایران را در زمینه تولید این مکمل دارای مزیت نمی دانند.

آقای دکتر رضوی کارشناس تولید خوراک شرکت فرادانه، به نمایندگی از کارخانجات تولید خوراک آبزیان در این زمینه می گوید: «میزان مصرف منابع غیر ارگانیک فسفر در خوراک آبزیان حدود ۵/۰-۵/۱ درصد جیره است. در منابع علمی مختلف، از مونوکلسیم فسفات بعنوان بهترین و پس از آن دی کلسیم فسفات بعنوان منبع تامین فسفر یاد کرده اند. در آبزی پروری، فسفر خوراک اگر زیست فراهمی کمی داشته باشد، از طریق آبشش و مدفوع دفع، و وارد منابع آبی زیر دست شده که موجب غنی شدن منابع آبی، رشد جلبکها و در نتیجه یوتریفیکاسیون آنها می شود که این یک آسیب جدی به محیط های زیست آبی تلقی می شود. از این رو استفاده از منابع فسفر با زیست فراهمی بالا در خوراک آبزیان اهمیت دو چندانی دارد.»

وی تشریح کرد: «در مطالعات مختلف، زیست فراهمی مونوکلسیم فسفات را برای آبزیان ۹۵-۹۰ درصد و دی کلسیم را ۶۰-۵۵ درصد اعلام کرده اند، که با محاسبات انجام شده، استفاده از ۱۰ کیلوگرمMCP در جیره (با توجه به سطح فسفر بالاتر و زیست فراهمی بالاتر) حدود ۲ کیلوگرم فسفر در دسترس، و ۱۰ کیلوگرم DCP، حدود ۱ کیلوگرم فسفر در دسترس تامین می کند. لذا استفاده از MCP نه تنها از نظر اقتصادی و زیست محیطی به صرفه تر بوده بلکه به دلیل دارا بودن بالانس بهتر نسبت Ca:P برای متخصصین جیره نویسی ماده ای بهتر محسوب می شود.»

خرید و جمع آوری روزانه ۳۰۰ تن مرغ از سطح بازار

آقای دکتر عرب، کارشناس دیگر این شرکت، با اشاره به ارزش صادراتی بالا و دارا بودن بازار خوب محصولات آبزی ایران در کشورهای اروپایی، چین و روسیه، تاکید کرد: «محصولات آبزیان پرورشی ایران مانند میگو و ماهیان، می بایست استانداردهای سختگیرانه این کشورهای مقصد صادرات را نیز اخذ کنند. یکی از عوامل مهم اثرگذار در کیفیت این محصولات، خوراک مصرفی آنهاست که می بایست از بهترین مواد اولیه تولید شوند. لذا در تولید این محصولات استفاده از مواد اولیه خارجی که نمونه با کیفیت مشابه آن در داخل کشور وجود ندارد، کاملا توجیه پذیر است.»

وی تصریح کرد: «در خصوص مونو کلسیم فسفات، با توجه به عدم توفیق تولید کنندگان در تولید آن و حتی معرفی محصول غیر کارشناسی شده  مونو دی کلسیم فسفات (MDCP) به جای آن، نیاز به واردات کاملا مشهود است.» وی افزود: «هر چند با ممنوعیت واردات مونوکلسیم فسفات، بازار داخل حتی در فضایی غیر رقابتی مونوکلسیم فسفات مورد نیاز را تامین نکرده است و اثرات زیانبار این فضای غیر رقابتی در طولانی مدت مشخص می شود.»

 دکتر عرب، در نهایت پیشنهاد کرد: «صدور اجازه واردات MCP برای شرکتهای وارد کننده معتبر و در کنار آن حمایت از واحد های تولید کننده با تولید با کیفیت، می تواند در این زمینه راهگشا باشد. همچنین دولت می تواند با انجام اقدامت حمایتی دیگر مانند قرار دادن تعرفه روی محصول وارداتی اماکن رقابت تولید کننده داخلی را با محصول وارداتی فراهم کند. قطعا مصرف کنندگان این کالا در صورتی که کیفیت کالای داخلی مشابه و یا حتی کمی کمتر از کالای خارجی باشد، از کالای داخلی را ترجیح می دهند، اما در فضای غیر رقابتی این مصرف کننده داخلی است که با مصرف یک کالای با کیفیت پایین تر متضرر خواهد شد.»

دکتر عرب: قطعا مصرف کنندگان این کالا در صورتی که کیفیت کالای داخلی مشابه و یا حتی کمی کمتر از کالای خارجی باشد، از کالای داخلی را ترجیح می دهند، اما در فضای غیر رقابتی این مصرف کننده داخلی است که با مصرف یک کالای با کیفیت پایین تر متضرر خواهد شد

آزادی واردات در کنار حمایت از تولید

مهندس مصطفی سید مصطفوی، دبیر انجمن صنفی تولیدکنندگان مکمل و کنسانتره، در خصوص علل کمبود تولید دی و مونو کلسیم فسفات در داخل کشور گفت: «نیاز سالانه کشور در حدود ۱۸۰ هزار تن DCP  و MCP   است. خاک فسفات موجود در کشور شاید برای تولید دی کلسیم فسفات مناسب باشد، ولی با توجه به پایین بودنP۲O۵  خاک فسفات سوریه، امکان تولید مونو کلسیم فسفات بسیار ضعیف است. در صورتی که MCP برای تنظیم جیره مرغداری های اجداد، مادر، و گله های تخمگذار و آبزیان حیاتی تر است.»

مهندس سید مصطفوی در ادامه با اشاره به وجود مشکلات عدیده در تولید اسید فسفریک وعدم وجود امکان خرید و حمل آن افزود:« من شخصاً از وزیر دفاع و وزیر جهاد کشاورزی طی مکاتباتی درخواست نمودم که مصرف اسید واحدهای تابعه را کاهش دهند تا اسید بیشتری در اختیار تولید کنندگان دی کلسیم فسفات قرار گیرد و حمایت از تولیدکنندگان این محصول را ضروری می دانم. ولی از طرفی به علت خالی بودن انبارهای اصلی و فرعی آن چه تولید می شود مستقیماً به مصرف می رسد و با توجه به کیفیت خاک فسفات، هر آن امکان خرابی دستگاه های تولیدکنندگان اسید فسفریک وجود دارد. »

مهندس سید مصطفوی: من شخصا حمایت از تولیدکنندگان کلسیم فسفات را ضروری می دانم. ولی از طرفی به علت خالی بودن انبارهای اصلی و فرعی آن چه تولید می شود مستقیماً به مصرف می رسد و با توجه به کیفیت خاک فسفات، هر آن امکان خرابی دستگاه های تولیدکنندگان اسید فسفریک وجود دارد.

مهندس سید مصطفوی بر لزوم توقف واردات، در صورت تحقق تولید کافی و مناسب مونوکلسیم فسفات تاکید کرد.

از سوی دیگر دکتر فرزاد طلاکش، دبیر کل فدراسیون طیور ایران نیز پیش از این موضع خود را طی نامه ای خطاب به مدیر کل دفتر بازرگانی داخلی وزارت جهاد، با تاکید بر لزوم حمایت از تولیدکنندگان داخلی فسفات، موضع خود را به این شرح اعلام کرده بود: « بنا به شرایط موجود کشور که تا حدی هم می‌توان آن را حاد تلقی کرد، به نمایندگی از طرف تشکل‌های صنعت طیور، تقاضا دارد ضمن حمایت از تولیدکنندگان داخلی دی کلسیم فسفات با ظرفیت حداکثر ۸۰ هزار تن، با واردات صرفاً مونو کلسیم فسفات موافقت گردد که هر دو هدف حمایت تولید داخل و هم رفع مشکل صنعت طیور کشور تامین شده و از مشکلی که ممکن است در آینده بروز بیشتری داشته باشد جلوگیری شود.»

اختصاصی دامیران: بی تصمیمی دولت، پاشنه آشیل صنعت طیور و بازار مرغ

مهندس مجید جعفری مدیر عامل اتحادیه (INFIF)، و میزبان جلسه هم اندیشی، در این بازه گفت: «به نظر من به طور کلی حمایت از تولید داخلی وظیفه تمام ما ایرانی هاست. بدون شک دستیابی به تولید داخلی که هم از نظر کیفیت و هم از نظر قیمت، بتواند هم بازارهای داخلی را تامین کند و هم چشمی به صادرات داشته باشد، ایده آل و آرزوی همه ماست. اما رسیدن به آن نقطه هم از نظر کیفی و هم از نظر قیمت تمام شده، از جمله کارهای مشکلی است که همه ما باید برای نیل به آن دست به دست هم دهیم.»

مهندس جعفری در رابطه با سیاستهای اعمال شده در حمایت تولید داخلی گفت: «هیچ تولیدکننده‌ای با حمایت های یکطرفه و جانبدارانه دولت نه به رشد کیفی دست پیدا می کند و نه در مدیریت قیمت تمام شده توفیقی خواهد داشت. به عقیده من، با توجه به اینکه در کشور ما هزینه های تولید شامل انرژی، هزینه های کارگری وامثال آن نسبت به سایر کشورها پایین است، تولید کننده داخلی کلسیم فسفات ما نتوانسته محصول قابل رقابت با نمونه های خارجی آن به بازار عرضه کند و انحصاری که دولت با ممنوعیت واردات فسفات ایجاد کرد، به عدم رشد تولیدکنندگان داخلی دامن زد. از طرفی با توجه به مشکل اخیر کمبود مکمل فسفات، این احساس ناامنی نیز برای ما دست اندرکاران تولید خوراک دام ایجاد شده که با وجود کوچکترین مشکلی، تولید ما دستخوش اختلال می شود.»

وی در نهایت نتیجه گرفت: «تنها نقطه نظر من این است که واردات، البته به صورت محدود و کنترل شده لازم است. اتحادیه کارخانجات تولید کننده خوراک دام به عنوان نماینده هفتصد و هفتاد کارخانه، مهمترین مصرف کننده مونو و دی کلسیم فسفات است و جای آن دارد که برای صدور مجوز واردات این مکمل حیاتی در اولویت قراربگیرد.»

جهاد کشاورزی، مسئول اصلی کسری کلسیم فسفات

دکتر محسن سعیدیان، دبیر انجمن تولیدکنندگان دی و مونوکلسیم فسفات اما همچنان بر امکان تامین تمام نیاز داخل کشور به مکمل فسفات تاکید و اصرار دارد. وی در این باره گفت: «این انجمن با داشتن ظرفیت تولید ۴۷۵ هزار تن DCP  و MCP با کیفیت مورد تایید سازمان دامپزشکی، به طور کامل توانایی تامین نیاز کشور را  در صورت تامین اسید، دارد.»

دکتر سعیدیان تقصیر این کسر تولید را بر عهده مدیریت جهاد دانست که خواسته بود، خدمات کشاورزی امسال ۳۰۰ هزار تن کود فسفات تولید کند و باعث شده بود که  ۷۰ درصد اسید تولیدی با قیمت بالاتر به آن بخش اختصاص پیدا کند.

وی خاطرنشان کرد: « از تاریخ ۲۸ دی ماه مجددا تولید دی کلسیم فسفات با دریافت ۵ هزار تن حواله آغاز شده و تا امروز حدود ۵۵۰۰ تن فسفات به بازار تحویل و حدود ۵۰۰ تن پیش فاکتور فروش نیز برای اتحادیه میهن صادر شده است.  گزارشات مربوطه نیز برای مقامات ذیربط اتحادیه ها و انجمن ها ارسال گردیده است.»

دبیر انجمن تولیدکنندگان مکمل فسفات در نهایت اضافه کرد: «با توجه به اینکه امکانات تولید مونو و دی کلسیم فسفات به طور کامل، در صورت وجود اسید فسفریک برای اعضای این انجمن وجود دارد، این انجمن به صورت قطعی با واردات دی و مونو کلسیم فسفات مخالف است و فقط پیشنهاد واردات اسید فسفریک به صورت مقطعی و همچنین همکاری شرکت خدمات کشاورزی جهت افزایش سهمیه اسید فسفریک  داخلی را به صورت جدی دارد.»

دکتر سعیدیان: انجمن تولیدکنندگان کلسیم فسفات، به صورت قطعی با واردات دی و مونو کلسیم فسفات مخالف است و فقط پیشنهاد واردات اسید فسفریک به صورت مقطعی و همچنین همکاری شرکت خدمات کشاورزی جهت افزایش سهمیه اسید فسفریک  داخلی را به صورت جدی دارد.

بهینه کردن مصرف فسفات با آنزیم فیتاز

مهندس کامیار منتصر، نماینده انجمن واردکنندگان دارو، افزودنی و مواد بیولوژیک دام نیز، در این رابطه گفت:

«از آنجا که اسید فسفریک تولید شده در کشور هم مصرف تولید کودهای فسفاته کشاورزی و هم مصرف تولید فسفات خوراک دام دارد، میزان تولید اسید کشور باید به صورت موازی برای تامین نیاز هر دو بخش برنامه ریزی شود.» وی ادامه داد: «با توجه به مسائل کارشناسی مطرح شده و تامین تنوع محصول برای مصرف تولید کنندگان خوراک، مقتضی است که واردات اسید و MCP برای تامین بازار و جلوگیری از بحران، توسط شرکتهای بازرگانی حرفه ای دارای سابقه در امر واردات این محصولات صورت گیرد.»

وی در رابطه با استفاده از آنزیم فیتاز برای جذب بهتر فسفر توضیح داد: « آنزیم فیتاز به دلیل شکستن حلقه فیتات میزان ازت، پروتئین و فسفر بیشتری آزاد می‌کند و در نتیجه سطح مصرف انرژی و و پروتئین را بهینه می کند. این معنی که میزان دفعی فسفر و ازت کمتر در محیط زیست است. در حال حاضر متخصصین جیره نویسی بر حسب الزامات جیره ای، با استفاده از این آنزیم مقداری از مصرف فسفات در جیره را کاهش می دهند.»

سید احمد مقدسی: خشکسالی و دخالت های دولتی، تازیانه ای بر بدنه دامپروری

نماینده انجمن واردکنندگان در نهایت اضافه کرد: «در صورت تأمین بازار از سوی تولید کنندگان فسفات داخلی، اهرم کنترل واردات استفاده از ابزار تعرفه است. لذا نباید با ایجاد ممنوعیت که باعث حذف رقابت و خطر کمبود و ایجاد بحران می‌شود، از تولیدکنندگان فسفات داخلی حمایت کرد.»

۵۰ درصد ظرفیت خالی کارخانجات خوراک دام، آماده برای برنامه ریزی صادرات

دکتر حمیدرضا مشفقی مدیر دپارتمان تکنولوژی و کیفیت اتحادیه تعاونی های کارخانجات خوراک دام طیور و آبزیان نیز، ضمن تاکید جدی بر ثبات کیفیت و سلامت افزودنیهای تولید داخل از جمله ترکیبات کلسیم فسفات، اظهار داشت: «اهمیت نقش تغذیه ای کلسیم و فسفات در خوراک دام و طیور و آبزیان، با اینکه درصد ناچیزی از جیره را به خود اختصاص می دهد، بر کسی پوشیده نیست. هرگونه اشکال در تامین کمی کلسیم فسفات می‌تواند لطمات جبران‌ناپذیری به فعالیت های دامپروری مرغداری و آبزی پروری کشور وارد کرده و در نهایت امنیت غذایی کشور را دچار مخاطره کند. از آنجایی که در شرایط کمبود مواد اولیه، مشکلات کیفی این گونه مواد دست پایین را پیدا می‌کند، جا دارد که نهادهای نظارتی با جدیت بیشتری به چگونگی کیفیت و بهداشت این گونه افزودنی ها بپردازند. انواع ناخالصی موجود در اسید و خاک فسفات می‌تواند باعث ایجاد مسمومیت های خوراکی شده، و بقایای آن در محصولات لبنی و پروتئینی، تخم مرغ و گوشت، سلامت مصرف کننده انسانی را مورد تهدید قرار دهد.»

دکتر مشفقی در ادامه افزود: « حدود پتانسیل‌های صادرات خوراک فرآوری شده، با توجه به حدود ۵۰ درصد از ظرفیت های غیر فعال کارخانجات خوراک، از طریق صادرات تامین شود که این موضوع، مورد تایید مسئولین محترم وزارت جهاد کشاورزی نیز هست. در این شرایط هرگونه کمبود این چنینی و یا احتمال وجود محصولات غیر استاندارد، به شدت تداوم این فعالیت را مورد تهدید قرار می دهد و بازارهای صادراتی دیگر به راحتی به صحنه دریافت محصولات ایران باز نخواهند گشت.»

 وی ادامه داد: «با توجه به‌ نیاز های اختصاصی در آبزیان، گله های مرغ مادر، دان آغازین جوجه ها به جذب فسفات بیشتر قابل دسترس، قطعاً امکان واردات منابع کلسیم فسفات به ویژه مونو کلسیم فسفات با یک ذخیره جایگزین شونده حدود ۵۰ هزار تن  باید از طریق مصرف کنندگان و با همراهی وارد کنندگان تخصصی این محصولات تامین گردد، تا همواره منابع ذخیره  موجب شود که صنعت از چالش ها و استرس های این چنین در امان باشد.»

دکتر مشفقی: از آنجایی که در شرایط کمبود مواد اولیه، مشکلات کیفی این گونه مواد دست پایین را پیدا می‌کند، جا دارد که نهادهای نظارتی با جدیت بیشتری به چگونگی کیفیت و بهداشت این گونه افزودنی ها بپردازند.

در نهایت با وجود تمام تنش ها، مدیران دولتی و صنفی هنوز به تصمیم مشترک و نهایی برای حل مشکل کمبود مکمل مهم و حیاتی فسفات دست پیدا نکرده اند. از سوی دیگر با وجود نامه نگاری های متعدد معاونت های وزارت جهاد کشاورزی مبنی بر لزوم رفع ممنوعیت واردات این محصول، هنوز هیچ دستورالعملی برای ارائه پرفورما و ثبت سفارش واردات اعلام نشده است و مدیران محترم وزارت جهاد نیز برای توضیح مواضع و دستورالعمل های این وزارت خانه در این هم اندیشی حضور پیدا نکردند.

شاید دلیل این تعلل در تصمیم گیری شروع تولید و تخصیص اسید به بخش تولید دی کلسیم فسفات و تامین قطره چکانی این محصول برای مصرف کنندگان باشد. در صورتی که بنا به گفته مصرف کنندگان از جمله مهندس محمد مرادی مدیر عامل اتحادیه مرکزی مرغداران میهن، بازار این محصول با وجود تامین های اخیر انجام شده، هنوز ملتهب است و به دلیل خالی بودن انبارهای ذخیره دی کلسیم فسفات، و تولید و مصرف سر به سر این محصول، خیال پرورش دهندگان هنوز از این بابت راحت نیست.

به نظر می رسد راه ایجاد امنیت در بازار و حفظ امنیت خاطر تمامی فعالان زنجیره تولید پروتئین کشور، از آزادسازی واردات در کوتاه مدت و افزایش تولیدکنندگان اسید فسفریک و رهایی از بازار شبه انحصاری تولید این محصول استراتژیک برای بخش کشاورزی و دامپروری کشور در طولانی مدت، می گذرد.

چالش های کیفیت و تکنولوژی تولید مونو و دی کلسیم فسفات در کشور (اختصاصی دامیران)

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

4.1/5 - (10 امتیاز)

منبع: دامیران

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

هفت + 12 =