اصلاح نژاد زنبور عسل چگونه است؟
اصلاح نژاد زنبور عسل چگونه است؟

اصلاح نژاد زنبور عسل چگونه است؟

ژنتیک و اصلاح نژاد زنبور عسل

بطور کلی گونه ها، نژاد ها و دورگه های زنبور عسل اختلافات ظاهری، ساختمانی و رفتاری زیادی با هم دارند.

این تفاوت ها اساسا تحت انتخاب طبیعی در طول زمان بسیار طولانی حاصل می شوند.

بعضی از خصوصیات حاصله از نظر محققین مطلوب و بعضی نامطلوب می باشند.

یکی از خصوصیات جالب توجه زنبور عسل این است که منشا جنسیت آنها هاپلودیپلوئید می باشد.

به عبارت دیگر زنبورهای نر هاپلوئید هستند و از تخم های بارور نشده بوجود می آیند.

ماده ها گرچه از نظر ژنتیکی یکسان هستند ولی از نظر ظاهری و رفتاری و فیزیولوژیکی تفاوت زیادی دارند که این امر تحت تاثیر شرایط محیطی و نحوه پرورش آن ها حاصل شده است.

ملکه زنبور عسل معمولا ۲ الی ۳ سال زندگی می کند و می تواند در دور آن زندگی خود صدها هزار نوزاد بوجود آورد.

در حالی که کارگرها عمر خیلی کوتاه تری داشته و از نظر رفتاری بسیار پیچیده و متنوع هستند.

در خصوص بیماری های زنبورعسل بیشتر بدانید

با توجه به گسترش روز افزون نژادها و هیبریدهای زنبور عسل در سطح جهان و همچنین با توجه به اینکه جفتگیری ملکه زنبور عسل بطور طبیعی در فضای آزاد و بصورت تصادفی با زنبور های نر موجود در محوطه و خارج از کنترل انسان انجام می شود.

این امر موجب تنوع و گستردگی هر چه بیشتر خصوصیات نژادی می شود به طوری که دستیابی به نژاد خالص از نظر ژنتیکی و بطور طبیعی کاری بس دشوار می باشد.

از طرف دیگر ابداع و پیشرفت فن تلقیح مصنوعی ملکه زنبور عسل زمینه کنترل ژنتیک زنبور عسل را فراهم نموده، به طوری که مطالعات اصلاح نژادی و دورگه گیری زنبور عسل بطور گسترده ای رونق گرفت و امروزه می توان ادعا کرد که زنبور عسل تنها حشره ای است که تلقیح مصنوعی بر روی آن با موفقیت کامل انجام شده و راه را برای مطالعات ژنتیکی و اصلاح نژاد کاملا باز نموده است.

  خشکسالی از تهدیدات سال جاری برای صنعت زنبورداری

مطالعات و تحقیقاتی که تاکنون در مورد یاخته شناسی زنبور عسل انجام شده است نشان داده که در گونه زنبورعسل غربی سلول های جنسی نر ۱۶ کروموزوم وسلول های جنسی ماده ۳۲ کروموزوم وجود دارند.

همچنین در گونه زنبورعسل هندی تعداد کروموزوم ها در نرها۱۶ و در ماده ها ۳۲ کروموزوم گزارش گردیده است.

در دو گونه زنبور عسل کوچک و زنبور عسل بزرگ تعداد کروموزوم ها در نرها ۸ و در ماده ها۱۶عدد می باشد.

تنوع تعداد کروموزوم در گونه های مختلف زنبور عسل یکی از دلایل تکامل این حشره در طول دوران تکاملی می باشد.

اصلاح نژاد زنبور عسل چگونه است؟
عوامل مختلف محیطی ممکن است منجر به تفکیک ماهیت ماده شود.

تفکیک جنسیت ماده ها

تحقیقات و مطالعات متعددی که تاکنون در مورد تفکیک جنسیت در زنبور ها انجام شده است نشان داده است که معمولا زنبورهای نر هاپلوئید بوده و از تخم های غیر بارور بوجود می آیند و ماده ها دیپلوئید بوده و از تخم های بارور حاصل میشوند.

بنابراین بحث اصلی در مورد تفکیک جنسیت در شکل ماده هاست.

 

عوامل موثر در تفکیک ماهیت ماده ها در زنبورها

تاکنون برای تفکیک ماده ها علل مختلفی را ذکر کرده اند از جمله:

  • عوامل ژنتیکی

در زنبور های جنس Melipona مشاهده شده که نسبت تولید ملکه به کارگرها یک به سه است. بنابراین کاملا مشخص است که تفکیک جنسیت ماده ها بوسیله دو ژن صورت میگیرد.

یعنی اینکه اگر هموزیگوت باشد به تولید کارگرها و اگر هتروزیگوت باشد، به تولید ملکه منجر خواهد شد.

در این زنبور ها گرچه ترکیب غذای لارو نیز در تفکیک ماهیت ماده موثر است ولی نقش ژن ها عامل اصلی می باشد.

  • عوامل محیطی

عوامل مختلف محیطی ممکن است منجر به تفکیک ماهیت ماده شود.

  پیشرفت های اخیر ژنومیک تغذیه (رژیم غذایی) در دام

مثلا در مورچه ها در صورتی که دوره رشد جنینی در خلال زمستان صورت گیرد، رشد آنها سریع تر بوده، درشت ترشده و حاوی مقدار بیشتری RNA و نهایتا به ملکه تبدیل خواهند شد؛ برعکس در صورتی که در طول تابستان انجام شود، الارو ها کوچک تر شده و مقدار RNA آنها کمتر شده و به کارگر ها تبدیل خواهند شد.

  •  علل تغذیه ای

در بعضی از زنبور ها مثل زنبور عسل، بعضی از زنبور های پارازیت، مورچه ها و زنبور های مخملی (جنس Bombus) ترکیب شیمیایی غذای دوره لاروی نقش اساسی در تعیین و تفکیک جنسیت ماده ها دارد.

مثلا در شرایط طبیعی در صورتی که، ملکه زنبور عسل کشته شده و از بین برود، اگر در داخل کندو نوزاد جوان (لارو های سنین اولیه) وجود داشته باشد، زنبور های کارگر ، یک یا چند سلول کارگری حاوی نوزادان جوآن را تغییر شکل داده و به سلول ملکه تبدیل می کند، سپس به لارو موجود در آنها به مقدار زیادی ژله سلطنتی داده به طوری که پس از مدتی تبدیل به ملکه خواهد شد.

بنابراین در این جانوع غذا عامل اصلی تفکیک ماهیت ماده محسوب می شود.

همانطور که قبلا گفته شد در زنبور ها وضعیت هاپلو دیپلوئیدی آنها عمومیت داشته، نرها هاپلوئید و ماده ها دیپلوئید می باشند.

جفت گیری افرادی که از نظر ژنتیکی به هم شباهت داشته باشند منجر به مرگ و میر در نوزادان شده و قدرت ادامه حیات آن ها در نسل های مختلف کاهش می یابد.

لوازم و تجهیزات زنبورداری

اصلاح نژاد زنبور عسل چگونه است؟
یکی از خصوصیات جالب توجه زنبور عسل این است که منشا جنسیت آنها هاپلودیپلوئید می باشد.

گرچه زنبورهای نر از نظر ژنتیکی هاپلوئید هستند ولی برای اولین بار Rothenbuhler در سال ۱۹۵۷ نر های زنبور عسل را مشاهده کرد که ترکیب بافت های آن هاپلوئید و دیپلوئید بودند.

  با انواع بیماری های زنبور عسل آشنا شوید

متعاقب آن محققین دیگر این اکتشاف را تایید کردند (Dre, scher & Rothenbuhler)  تا قبل از این کشف چنین تصور می شد که تخم های هموزیگوت دیپلوئید می میرند و قابلیت ادامه حیات نداشته و نمی توانند به زنبور نر تبدیل شوند.

ولی Woyke در سال ۱۹۶۲ و ۱۹۶۳ ثابت کرد که تخم های دیپلوئید نر تفریخ شده ولی لارو های حاصله بوسیله زنبور های کارگر خورده می شوند.

این محقق در مطالعات مختلف به این نتیجه رسید که تخم های دیپلوئیدنر که در شرایط طبیعی قادر به ادامه حیات نیستند را می توان به طور مستقل و مجزا از کلنی و در داخل انکوباتور پرورش داده تا اینکه تبدیل به زنبور نر دیپلوئید شوند.

Woyke  در سال ۱۹۶۷ در بیست و یکمین کنگره بین المللی تحقیقات زنبور عسل، علت خورده شدن لارو های نر دیپلوئید در داخل کندو توسط زنبور های کارگر را بدین صورت گزارش نمود که فرمون مخصوصی توسط لاروهای نر دیپلوئید ترشح می شود که زنبور های کارگر با دریافت این فرمون به وجود آنها پی برده و رفتار غریزی همخوارگی آنها تحریک شده که منجر به خوردن اینگونه لاروها می گردد.


فصلنامه علمی – دانشجویی رویان / شماره نوزدهم
فواد حسین زاده / دانشجوی کارشناسی علوم دامی / دانشگاه فردوسی مشهد
منبع: دامیران
نویسنده: فواد حسین زاده
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=6616
اصلاح نژاد زنبور عسل چگونه است؟

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

دامیران