با انواع بیماری های زنبور عسل آشنا شوید
با انواع بیماری های زنبور عسل آشنا شوید

بیماری های زنبورعسل

 

  • بیماری لوک آمریکایی

یکی از انواع بیماری زنبور عسل، لوک آمریکایی باکتریایی است که فقط نوزادان زنبور عسل را آلوده می کند و سبب مرگ آنها می شود. این بیماری یکی از خطرناک‎ترین بیماری های نوزادان زنبور عسل است که در سرتاسر دنیا گسترش دارد.
این بیماری، برای زنبوداران به عنوان یک بیماری لاعلاج زنبور عسل شناخته شده است. عامل لوک آمریکایی، باسیل لارو سفید است. چون این باسیل در شرایط نامساعد محیط مدت زیادی زنده نمی ماند، پس از تلف شدن لارو زنبور عسل، این باسیل به صورت های غیر فعال در می‎آید و سالیان طولانی به حالت مقاوم باقی می‎ماند. هاگ‎های این باسیل برای نوزادان بیماری زا بوده، ولی زنبوران بالغ در برابر آن مصونیت دارند.

 

علایم بیماری لوک آمریکایی:

در اثر این بیماری، معمولا نوزادان در مراحل پایانی لاروی یا ابتدای مرحله شفیرگی می میرند. لاروهای مرده در ته حجره بوده و می توان زبان زنبور را که به شکل رشته ای عمودی به جسد چسبیده است، مشاهده کرد.
با متلاشی شدن بدن لاروها، تغییراتی در سطح بسته شده سلول ها(حجره ها به وجود می آید که باعث ایجاد تفاوت با حجره‎های سالم می شود. معمولا سطح حجره‎های سالم، محدب و گنبدی شکل است، درحالی که سطح حجره های آلوده کمی فرورفتگی دارد و رنگ آن نیز تیره تر است. در این حالت، زنبوران کارگر برای سرکشی و اطلاع از حال نوزادان، سوراخ‎های ریزی در سطح این گونه حجره‎ها (سلولها) ایجاد کرده و سپس آنها را رها می‎کنند.
بنابراین یکی دیگر از علایم این بیماری که با یک نظر به سطح «شان»، قابل مشاهده است، حجره های نیمه بازی است که به طور پراکنده در سطح «شان» وجود دارند. پس از گذشت یک ماه، لارو یا شفیره مرده درون حجره به صورت پوسته‎ای سیاه و خشک به دیواره سلول می چسبد.
بیماری های زنبور عسل
معمولا لارو پس از بسته شدن حجره اش با درپوش مومی می میرد
اما قبل از این زمان و هنگامی که رنگ لارو هنوز قهوه ای یا قهوه ای تیره است، اگر چوب کبریتی را به درون سلول فرو برده و به هم بزنیم، بقایای بدن لارو که لزج و چسبناک است با درآوردن چوب کبریت به آن چسبیده و به اندازه چند سانتی متر کش می آید.
معمولا لارو پس از بسته شدن حجره اش با درپوش مومی می میرد. در این مورد، پس از یک ماه که درپوش به صورت فرورفته و سوراخ شده در آمد، شخص متوجه این بیماری خواهد شد.معمولا ملکه در سطح شان های آلوده به صورت یکنواخت و یکدست تخمریزی نمی کند، زیرا این گونه شان‎ها حاوی حجره هایی است که در آن ها لاروهای آلوده یا مرده وجود دارند.

 

معالجه لوک آمریکایی:

بهترین و مؤثرترین راه مبارزه با لوک آمریکایی یکی از انواع بیماری زنبور عسل ، کشتن تمام کلنی‎های آلوده و ضدعفونی ابزار آلات و کندوهای مربوط با حرارت شعله افکن است. در حقیقت این کار باید در سطح کشور به صورت یک قانون به اجرا گذاشته شود. اما این روش نیز تنها در مناطقی موثر واقع می شود که یک برنامه خوب و منظم بازرسی از بیماری به اجرا در آید.
در انگلستان، با بازدید دقیق و اجرای برنامه ضدعفونی ابزار آلات و کندوهای آلوده با حرارت، بیماری لوک آمریکایی به طور مؤثر کنترل شده و تلفات سالیانه کلنی‎ها به کمتر از یک درصد کاهش یافته است.
البته باید توجه داشت که قاب های کندوی آلوده ممکن است حاوی چند زنبور مرده باشد که هر زنبور ناقل ۱ تا ۲ میلیارد هاگ باسیل لوک آمریکایی است. بنابراین پس از تشخیص بیماری در زنبورستان، عملیات زیر باید سریعا به اجرا در آید.
بیماری های زنبور عسل
در اثر این بیماری، معمولا نوزادان در مراحل پایانی لاروی یا ابتدای مرحله شفیرگی می میرند
۱- قبل از هر کار، باید از غارت زنبورها جلوگیری شود.
۲- کلیه محتویات کندو از قبیل زنبورها، قاب های حاوی نوزاد، شانهای عسل، گونی، در پوش داخلی کندو و غیره را باید سوزاند. برای این کار، ابتدا باید زنبوران داخل کندو را بکشیم. لذا تمام منافذ کندو را می بندیم و سپس مقداری بنزین در کندو می ریزیم.
ظرف چند دقیقه بخار بنزین کلیه زنبورها را می کشد. سپس گودالی حفر کرده و مقداری کاه، کلش یا خرده چوب در کف آن می ریزیم و کندوهای آلوده که زنبوران آنها با بنزین کشته شده اند را به نزدیک گودال برده و محتویات آنها را به تدریج در گودال ریخته و آتش می زنیم و پس از سوختن کامل، روی بقایای سوخته شده خاک می ریزیم.
۳- بدنه کندو، طبقه، در پوش کندو و غیره را با استفاده از حرارت شعله افکن ضدعفونی می کنیم. وسائلی؛ نظیر، جداگر ملکه، دودی، برس نرم، ظرف غذاخوری و نظایر آنها را نمی توان با شعله افکن حرارت داد، بلکه باید با استفاده از آب گرم و صابون آنها را شست و با یک ماده ضد عفونی کننده مؤثر، آنها را از آلودگی عاری کرد.
۴- چنانچه بیماری در منطقه شایع شده باشد و کندوهای ما نیز قوی باشند، می توان از سولفاتیازول یا آنتی بیوتیک هایی چون ترامیسین و استرپتومیسین استفاده کرد. البته این داروها فقط باکتری ها را در مرحله رشد و فعالعیت می کشد و تأثیری روی هاگ آنها ندارند.
علاوه بر آن ممکن است دارو در عسل ذخیره شده و پس از مصرف عسل، خطرات جانبی برای انسان به دنبال داشته باشد. بنابراین در مواقعی که از دارو برای پیشگیری استفاده می شود، باید سعی شود این کار در پاییز و پس از استخراج عسل یا در بهار و قبل از شروع جریان شهد در طبیعت صورت گیرد. مقدار مصرف سولفاتیازول برحسب ضعیف یا قوی بودن کلنی به نسبت نیم تا یک گرم در چهار لیتر شربت است.
غلظت شربت در بهار ۱ . ۱ (یک قسمت شکر + یک قسمت آب) و در پاییز ۲.۱ (دو قسمت شکر + یک قسمت باید آب باشد. بهتر است مصرف آنتی بیوتیک ها به صورت خشک و مخلوط با پودر شکر باشد. برای این کار پس از اختلاط این دو به نسبت ۲۰۰ میلی گرم ماده خالص در پودر شکر، مقداری از آن را هر شب روی قاب ها به صورت نواری ریخت و درب کندو را بست. فراموش نکنید که استفاده بی رویه از آنتی بیوتیک ها باعث به وجود آمدن نژادهای مقاوم به آنتی بیوتیک باکتری می شود.
بیماری های زنبور عسل
عامل لوک اروپایی گونه ای باکتری به نام استرپتوکوکوس پلوتون است
  • بیماری لوک اروپایی (European Foulbrood)

یکی از بیماری های خطرناک زنبورعسل لوک اروپایی باکتریایی است که تنها لارو زنبور عسل را آلوده می کند و برخلاف لوک آمریکایی که در مراحل پایانی لاروی سبب مرگ لاروها می شود، لوک اروپایی در مراحل اولیه لاروی (لاروهای ۴ تا ۵ روزه) آنها را می کشد.
عامل لوک اروپایی گونه ای باکتری به نام استرپتوکوکوس پلوتون است که در مراحل اولیه آلودگی به مقدار فراوان در بدن نوزادان دیده می شود، ولی مرگ نوزادان احتمالا توسط یک دسته دیگر از باکتریها تشدید می شود. در پوست لاشه خشک شده نوزادان، باکتری های دیگری چون باسیلوس آلوای و باکتریوم ایوریدیس را به عنوان عوامل ثانویه به مقدار زیاد می توان مشاهده کرد.

 

علایم بیماری لوک اروپایی و تفاوتهای آن با لوک آمریکایی:

١- برخلاف لوک آمریکایی، باکتری عامل لوک اروپایی تولید هاگ نکرده و به همین دلیل این بیماری تهدید بزرگی در زنبور داری محسوب نمی شود.
۲- لاروهایی که توسط لوک اروپایی از بین می روند معمولا در مراحل اولیه لاروی هستند در حالی که لوک آمریکایی لاروهای زنبور عسل را در مراحل انتهایی دوره لاروی می کشد.
٣- لاروهایی که با لوک اروپایی کشته می شوند معمولا پیچ خورده و تابیده هستند، در حالی که الاروهای کشته شده توسط لوک آمریکایی، کاملا صاف و کشیده اند.
۴- لاروهایی که توسط لوک اروپایی کشته می شوند، چسبناک نبوده و هرگز به طور محکم به دیواره حجره نمی چسبند و در آزمایش با چوب کبریت، مانند لوک آمریکایی محتویات بدنشان کش نمی آید.
۵- لاروهای مرده در اثر لوک اروپایی، معمولا بوی ترشیدگی دارند و گاه بی بو هستند.
چون مرگ لاروها در بیماری لوک اروپایی قبل از بسته شدن درب سلولها صورت می گیرد، وجود تعدادی سلول در باز در بین سلول های سربسته در سطح «شان» علامت خوبی برای پی بردن به وجود بیماری لوک اروپایی خواهد بود.
بیماری های زنبور عسل
علت نامیدن این بیماری به لارو مومیایی، این است که لاروهای مرده، مومیایی شده اند

پیشگیری از بیماری لوک اروپایی 

همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. برای پیشگیری از ابتلای لاروهای زنبور عسل به این بیماری، رعایت نکات زیر ضرروی است:
١- قوی و پرجمعیت نگه داشتن کلنی‎ها.
۲- رعایت اصول بهداشتی.
٣- زمستان گذرانی خوب زنبورها و تغذیه آنها با عسل و گرده گل به جای شربت شکر، زیرا باکتری ها در عسل نمی‎تواند به رشد خود ادامه دهد.
۴- جلوگیری از غارت توسط زنبوران.

 

معالجه لوک اروپایی

معالجه این بیماری با استفاده از آنتی بیوتیک ترامیسین (اکسی تتراسیکلین) به صورت پودر مخلوط با گرد شکر یا محلول در شربت شکر به همان نسبتی که در مورد لوک آمریکایی گفته شد، انجام می شود. به نظر می رسد که این دارو کنترل مؤثری را اعمال می کند، اما تنها زمانی باید مورد استفاده قرار گیرد که ریشه کنی بیماری غیر ممکن بوده و بتوان به وسیله استفاده از دارو، از تنشی که در اثر بیماری بر کلنی وارد آمده کم کرد. ضمنا نباید از آنتی بیوتیک به مدت طولانی استفاده کرد، زیرا ممکن است حضور بیماری لوک آمریکایی را از چشم مخفی کند.

 

  • بیماری لارو کیسه ای یکی از بیماری های خطرناک زنبورعسل

لارو کیسه ای یک بیماری ویروسی است که تنها لارو زنبور عسل را آلوده می کند. علت نامیدن این بیماری به «لارو کیسه ای» این است که لاروهای مرده در حجره ها به شکل کیسه ای در می آیند. هیچ دارویی روی ویروس این بیماری مؤثر نیست و برای آن هیچ نوع معالجه ای وجود ندارد. تنها کاری که زنبوردار می تواند انجام دهد، این است که روش های ذاتی و پیشگیری توصیه شده در مورد سایر بیماری ها را به کار بندد.

 

  • بیماری لارو گچی یا لارو مومیایی

این بیماری قارچی است به نام پریسیستیک آپیس از خانواده پریسیستاسه که مراحل مختلف لاروی زنبورها حمله کرده و سبب مرگ آنها می شود. مدت زیادی است که این بیماری در قاره اروپا وجود دارد و پیوسته سبب ضعیف شدن کلنیها می شود.
برای این بیماری راه علاجی یافت نشده است. علت نامیدن این بیماری به لارو مومیایی، این است که لاروهای مرده، مومیایی شده اند (mummified) و ظاهری سفید و گچی (white and chalky) دارند. سفیدی رنگ لاروها وقتی قارچ عامل بیماری به مرحله تولید مثل می رسد، تبدیل به سیاهی می شود.
بیماری های زنبور عسل
شکم زنبوران مبتلا متورم، براق و چرب به نظر می رسد که این حالت در اثر تجمع هاگ‎های بیماری نوزما در جدار روده زنبور است
  • بیماری نوزما

بیماری نوزما ، یک بیماری واگیردار زنبور عسل است که سبب تضعیف کلنی‎ها و در نهایت مرگ آنها می شود. این بیماری در مناطق مرطوب با زمستان های سرد و طولانی شایع تر از نقاط معتدل، خشک و نیمه خشک است، زیرا در چنین مناطقی زنبوران به علت سرمای زیاد در طول زمستان، مدت بیشتری در کندو حبس هستند.
در نواحی خشک و معتدل که زنبوران در تمام مدت سال قدرت پرواز دارند، این بیماری کمتر دیده می شود. شیوع و شدت نوزما بیشتر در ماه های اسفند، فروردین و اردیبهشت است و با گرم شدن هوا از شدت آن کاسته یا به کلی از بین می‎رود.
در واقع این بیماری فقط در اوایل بهار که کلنی‎ها تحت تنش قرار دارند، به وجود می آید. عامل این بیماری میکروارگانیسمی است به نام Nosema apis که فقط به زنبوران بالغ حمله کرده و نوزادان هرگز به بیماری نوزما مبتلا نمی شوند. این تک یاخته‎ای به سلول های جدار روده میانی زنبور حمله کرده، آنها را تخریب می کند. بنابراین وظایف فیزیولوژیکی و گوارشی زنبور از حالت طبیعی خارج شده و موجب مرگ آن می شود.
نشانه اصلی بیماری نوزما وجود تعداد زیادی زنبور ضعیف جلوی درب ورودی کندو است که به سختی راه می‎روند. بیماری نوزما توام با اسهال است. اسهال یا مسقیما توسط بیماری نوزما عارض می شود یا به علت تغذیه نامطلوب در اثر ضعیف و ناتوان بودن زنبور به وجود می آید.
گاهی نیز غذای کم و نامطلوب در کندو موجب شیوع اسهال بین زنبورهای یک کلنی می شود. بنابراین وجود لکه های اسهالی روی تخته پرواز و قاب‎ها، علامت دیگر این بیماری است. شکم زنبوران مبتلا متورم، براق و چرب به نظر می رسد که این حالت در اثر تجمع هاگ‎های بیماری نوزما در جدار روده زنبور است. شکم زنبوران سالم به رنگ قهوه ای تیره با خطوط حلقوی است، درحالی که شکم زنبوران مبتلا به دلیل وجود هاگ‎ها به رنگ سفید یا شیری و سطح آن صاف و عاری از خطوط حلقوی است.

 

معالجه بیماری نوزما

۱- فوماژیلین (Fumagillin) تأثیر نسبتا خوبی روی بیماری نوزما دارد، ولی گران است.
۲- استفاده از فومیدیل ب ( Fumidil – B ) در پاییز به میزان ۲۰۰ میلی گرم برای هر کندو در ۸ لیتر شربت ۲.۱ (دو قسمت شکر و یک قسمت آب)، بیماری را در بهار سال بعد کنترل کرده و نیازی به تکرار دارو در بهار نیست.
۳- استفاده از آپیمیسین نیز توصیه می شود. هر بسته از دارو را در یک لیتر شربت ۱.۱ (یک قسمت شکر و یک قسمت آب) حل کنید و به هر کندو بدهید.
۴- انتخاب ملکه مقاوم به بیماری‎ها: یکی از راههای مقابله طبیعی با بیماری‎ها، انتخاب ملکه مناسب و مقاوم به بیماری‎هاست. به بیان ساده تر، بعضی از نژادهای زنبور عسل نسبت به نژادهای دیگر و نسبت به عوامل بیماریزا از خود مقاومت بیشتری نشان می دهند.
با انواع بیماری های زنبور عسل آشنا شوید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران