بیماری های ویروسی در پرورش ماهی
بیماری های ویروسی در پرورش ماهی

بیماری های ویروسی در پرورش ماهی

سالیان زیادی است که بیماری های ویروسی عامل ایجاد مشکل مشکلات زیادی در هچری ها و کارگاه های پرورش ماهی بوده اند. عوامل ایجاد این بیماری ها تنها در سالهای اخیر که روش های جداسازی و تشخیص آنها شناسایی شده معلوم گردیده اند. تا کنون در آزاد ماهیان ۳ نوع بیماری ویروسی شناسائی شده است که برای پرورش دهندگان ماهی از اهمیت ویژه ای برخوردارند. هر سه نوع بیماری باعث ایجاد مرگ و میرهای زیادی در ماهیان پرورشی جوانی که در شرائط کارگاهی پرورش داده می شوند میگردند.

بنظر میرسد این بیماریها روی جمعیت ماهیهای وحشی نیز تاثیر گذار باشند بهر حال در حال حاضر همه اطلاعاتی که در دست هستند، مربوط به ماهی های پرورشی هستند و بنظر میرسد که این اطلاعات مورد ماهیهای وحشی نیز صدق نمیاد.

 

این سه بیماری عبارتند از :

١- بیماری فساد یا نکرآس  I P N ) Infectious Pancreatic Necrosis)

۲ -بیماری فساد بخش های خونساز I H N ) Infectious Herniatopoietic Necrosis )

۳- بیماری خونریزی پوزه V H S ) Viral Hemorrhagic Septicema )

بیماری فساد پانکراس ( I P N ) در پرورش ماهی

عامل ایجاد بیماری یک ویروس RNA با اندازه تقریبی ۵۵ میلی میکرون است که به طور آزمایشی در گروه Reovirus قرار گرفته است.

گونه های میزبان آن قزل آلای رنگین کمان، قزل آلای روباری قزل آلای کات رود، ماهی آزاد کوهو و ماهی آزاد اقیانوس اطلس است.

این بیماری در کارگاه های تکثیر و پرورش ماهی فرانسه، ایتالیا، انگلستان، دانمارک ، سوئد، کانادا، ژاپن و آمریکا دیده شده است.

شناسایی و تشخیص آن از روی بیرون زدگی چشم، بزرگ شدن شکم، تیره شدن رنگ و خونریزی در قسمت شکمی بویژه در پایه باله ها صورت میگرد.

اگر شکم ماهی باز شود رنگ کبد و طحال پریده و خون مردگی عمدتا در توده جلوئی امعا و اخشا دیده می شود.

از نظر بافت شناسی، پانکراس عضو اصلی است که سیاهی مشخصی را نشان میدهد. تغییراتی نیز در قسمت خونساز بافت کلیه دیده می شود.

بیماری فساد بخش های خونساز (IHN) در پرورش ماهی

در آمریکا بیماری های ماهی ساک آی ایالت ارگون (OSD) Oregon sockey disease  کالیفرنیا، بیماری ماهی آزاد چینوک رودخانه ساکرامنتو (SRCD) Sacramento River Chinook disease در واقع همین بیماری می باشد.

عامل بیماری یک نوع ویروس RNA است که اندازه تقریبی آن ۹۰× ۱۵۸ میکرو مو است که بطور آزمایشی در گروه ویروس های خمیده (Rhabdovirus) قرار گرفته است.

قیمت ماهی و آبزیان در میادین میوه و تره بار اعلام شد

گونه های میزبان گزارش شده آن قزل آلای رنگین کمان، قزل آلای استیل هد، و ماهی های آزاد چینوک و ساک آی می باشند.

گسترش جغرافیائی آن ایالت واشنگتن، ارگون و کالیفرنیا در آمریکا و بریتیش کلمبیا و کلا (British Columbia) در کاناداست.

بیشتر بدانید: روشهای نوین پرورش آبزیان (آکواپونیک)

تاکنون چندین مورد گزارش درباره مرگ و میر شدید توسط این ویروس در قسما شرقی ایالت واشنگتن آمریکا داده شده است.

شناسایی و تشخیص آن از روی بیرون زدگی چشم، بادکردگی شکم و جمع شدن خون در پایه باله سینه ای صورت میگیرد.

در اندام های داخلی نیز کبد، کلیه و طحال کمرنگ و حفره شکمی پر آب می شود.

از نظر بافت شناسی کلیه اولین اندامی است که آلوده شده و تغییر فرم داده و فاسد می شود.

سایر اعضائی که تغییرات مشابه را نشان میدهند، طحال و پانکراس می باشند.

بیماری های ویروسی در پرورش ماهی - دامیران
بافت شناسی ماهی آلوده نشان میدهد که کلیه ها اولین قسمتی هستند که آلوده می شوند.

بیماری ویروسی خونریزی (VHS)

عامل ایجاد این بیماری ویروس RNA با اندازه ۱۸۰×۷۰ میکرومو که در گروه ویروس های میله ای را بدو ویروس ها (Rhabdovirus) قرار داده شده است.

میزبان های آن قزل آلای رنگین کمان، قزل آلای قهوه ای و قزل آلای روباری است.

منطقه گسترش آن کلیه مناطق رشد و نمو ماهی قزل آلا در اروپاست.

تشخیص آن از طریق بیرون زدگی چشم، کم خونی در آبشش ها، تورم شکم، تیره شدن رنگ بدن، خونریزی در چشم و با پایه باله های سینه ای عملی می باشد.

بافت شناسی ماهی آلوده نشان میدهد که کلیه ها اولین قسمتی هستند که آلوده می شوند.

کبد، طحال، عضلات اسکلت ها و پوشش غده فوق کلیوی نیز آلوده میگردند.

شناسائی و کنترل بیماری های ویروسی در پرورش ماهی

اگرچه این بیماری ها بوسیله ۳ نوع مختلف ویروس ایجاد میشوند، ویژگی های آنها مشابه می باشند.

برای مثال هر سه ویروس مرگ و میر زیاد بین بچه ماهی ها ایجاد میکنند ماهی های سالمی را که در مجاورت و یا زیر دست آنها قرار میگیرند، الوده سازند.

نکته مهم اینکه عامل بیماری می تواند از طریق اسپرم یا تخمک نیز منتقل گردد.

هنوز بدرستی معلوم نگردیده است که انتقال در حقیقت از طریق سلول های تولید مثلی و یا بطریق مکانیکی تخمگیری و یا بارورسازی صورت می گیرد.

علائم مشخصه خارجی بیماری در هر ۳ نوع بیماری ویروسی مشابه هستند.

شباهت ها بگونه ای هستند که تشخیص آنها از علائم ظاهری امکان پذیر نیست .

روش های مختلف برای مداوای ماهی های بیمار

در حقیقت باید گفت که تشخیص قطعی بیماری ویروسی نمی تواند از طریق علائم ظاهری و حتی داخلی عملی باشد.

تشخیص بیماری های ویروسی بسیار مشکل و پیچیده است و لازمه آن کشت سلولی می باشد.

کشت معمولا در لوله ها و یا بطری های ویژه، در محیط کشتی که دارای تمامی عناصر مورد نیاز برای رشد سلولی است، صورت میگیرد.

برای تشخیص ، نمونه گرفته شده از ماهی با حضور کشت سلولی ماهی کشت داده می شود.

ویروس تنها می تواند درون سلول زنده رشد نماید.

در صورتیکه در نمونه گرفته شده، ویروس وجود داشته باشد، درون سلول تکثیر یافته و سبب تغییراتی در آن می شود که از روی این تغییرات می توان به وجود ویروس بی برد.

این در واقع بررسی وجود ویروس است برای شناسائی نوع ویروس ازمایش های دیگری بایستی انجام گیرد.

بیشتر بدانید: بیماری های تغذیه ای و محیطی پوست ماهی در پرورش آبزیان

زمان لازم برای طی مراحل مختلف، از آغاز کشت نمونه تا شناسائی نهائی ممکن است ۲ تا ٣ هفته باشد.

بیشتر بیماری های ماهی ها را می توان با مداواهای ویژه ای کنترل نمود.

این موضوع در مورد بیماری ویروسی صدق نمی نماید.

تا کنون دارو با ماده شیمایی خاصی برای مداوای بیماریهای ویروسی پیدا نشده است.

عدم موفقیت در مداوای این بیماریها باعث گردیده است که پرورش دهندگان ماهی سعی بیشتر در جلوگیری از انتقال بیماری به کارگاه خود نمایند.

در بیشتر موارد انتقال بیماری از طریق تخم و یا ماهی انجام میگرد.

برای این منظور تا حصول اطمینان از عدم آلودگی مولدین به بیماریهای ویروسی، بایستی از خرید تخم خودداری نمود.

این موضوع درباره بچه ماهی نیز صدق می کند.

تا وقتی که از عدم آلودگی ویروسی بچه ماهی ها اطمینان حاصل نشود بایستی از خرید و انتقال آنها به کارگاه خودداری شود.

بیماری های ویروسی در پرورش ماهی - دامیران
بیشتر بیماری های ماهی ها را می توان با مداواهای ویژه ای کنترل نمود.

در سیستم های پرورش مدار بسته، توجه به این موارد نقش مهمی در جلوگیری از بروز بیماری دارد.

در سیستم های باز پرورش ماهی ، امکان نقل و انتقال ماهی بیمار از طریق آب وجود دارد.

هیچ راه دیگری برای جلوگیری از آلوده شدن ماهیهای کی کارگاه جز کنترل ورودی های کارگاه وجود ندارد.

اگر معلوم شود که  بیماری های یک کارگاه آلوده می باشند، بایستی برای ضد عفونی مجموعه اقدام لازم صورت گیرد.

قانون ممنوعیت صید ترال در کشور به بن بست خورد

این کار که ماهی های یک کارگاه آلوده می باشند، بایستی برای ضد عفونی مجموعه اقدام لازم صورت گیرد.

این کار بستگی به منبع تامین آب کارگاه و منبع تامین تخم و بچه ماهی دارد.

اگر هچری دارای منبع آب بازی است که در آن احتمال وجود ماهی آلوده می باشد ضد عفونی تا حذف کامل ماهی های آلوده، سودمند نمی باشد.

اگر تخم یا بچه ماهی مورد نیاز هچری (برای مثال هچری ماهیهای مهاجر) از ذخایر ماهی های بومی که آلودگی ویروسی دارند تامین می شود، ضد عفونی هچری هیچگونه ارزشی ندارد زیرا هر بار که ماهی مولد یا تخم آن وارد هچری می شود، آلودگی نیز همراه آن است.

اگر موارد یاد شده برای ضد عفونی کارگاه بازدارنده نیستند ضد عفونی با روش ارائه شده سودمند میباشد؛

  • تمامی ماهی های هچری را بایستی قبل از تمیز کردن خارج نمود.
  • بدقت تمامی کانال ها ، استخرها، ترافت ها و وسایل بایستی تمیز شوند
  • وقتی که تمیز سازی تمام شد بایستی تمام قسمت ها با محلول کلر ۱۰۰ قسمت در میلیون ضد عفونی شوند.
  • بایستی کارگاه حداقل ۳ ماه پس از ضد عفونی خشک بماند.
  • پس از آن کلیه قسمت ها مجددا با محلول کلر ۱۰۰ قسمت در میلیون ضد عفونی شوند.
  • قبل از ورود تخم یا بچه ماهی به هچری بایستی از عدم آلودگی ویروسی آن اطیمنان حاصل نمود.

اگر اجرای بندهای داده شده فوق بدقت انجام نگیرد امکان آلودگی مجدد وجود دارد.

بررسی ها نشان داده اند که وقتی یک کارگاه آلودگی ویروسی دارد حتی ضد عفونی دقیق آن نیز ممکن است ثمر بخش نباشد و شاید نتوان عامل مولد بیماری را صد در صد از بین برد.

مشکل ضد عفونی کردن و فقدان روش مطمئن و کارآمد برای مداوای بیماریهای ویروسی سبب میشوند که پرورش دهندگان ماهی در مورد خرید و انتقال تخم یا بچه ماهی به کارگاه خود توجه و دقت کافی مبذول نمایند.

بایستی تخم و بچه ماهی خریداری شده و دارای گواهی نامه عدم آلودگی بیماری ویروسی باشد.

در مورد بیماری های ویروسی بایستی این ضرب المثل قدیمی را که گفته می شود یک مثقال جلوگیری ارزش یک کیلو گرم مداوا را دارد، در نظر داشت.


منبع: دامیران
نویسنده: تحریریه دامیران
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=9495
برای ورود به بانک مقالات دامیران کلیک کنید
بیماری های ویروسی در پرورش ماهی

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید