شناخت ویژگی های غذای ماهی (بخش دوم)
شناخت ویژگی های غذای ماهی (بخش دوم)

شناخت ویژگی های غذای ماهی (بخش دوم)

ارزش غذایی؛

تغذیه ماهی قزل آلا و آزاد و قزل آلا

مهمترین کار در تکثیر و پرورش ماهی ها، تهیه غذا و غذا دادن به آنهاست. سال های متمادی تصور میشد که جگر گاو غذای کاملی برای ماهی قزل آلاست و این ماده غذایی بیشتر از هر غذای دیگر در کارگاهها مصرف میشد.

از آنجا که جگرهای آلوده به انگل کپلک مورد استفاده انسانی قرار نمی گرفتند، آنها را بقیمتی خیلی ارزان در اختیار کارگاه ها قرار می دادند.

پس از اینکه صنعت پرورش ماهی قزل آلا افزایش یافت، معلوم گردید که جگر گاو به تنهایی غذای کاملی برای ماهی قزل آلا نیست، بنابراین کم کم آنرا با مواد غذایی دیگری از قبیل جگر سفید، قلب و طحال مخلوط نمودند.

پیش کسوتان پرورش ماهی در آمریکا حتى کله بریده شده گاو را بالای استخرها آویزان میکردند تا بعد از چند روز کرماهایی که در نتیجه تخمگذاری حشرات در قسمت های مختلف آن به وجود می آمدند، در داخل آب بیفتند و مورد استفاده غذایی ماهی ها قرار گیرند.

این شاید یکی از اولین تلاش ها برای تهیه مواد غذایی طبیعی برای ماهی بوده است. بعدها مواد غذایی دیگری از قبیل گوشت چرخ شده ماهی آب شیرین و شور، مازاد کسترو سازی ها (امعا و احشا) و انواع دانه های گیاهی (حبوب) بعنوان مکمل غذایی ماهی ها در کارگاه ها مورد استفاده قرار گرفتند که در حال حاضر نیز در برخی از کارگاه ها مصرف میشوند.

مواد غذایی مورد نیاز آزاد ماهیان هنوز به طور کامل مشخص نگردیده اند و اگر با مواد غذایی شناخته شده برای پرورش سایر حیوانات دامی مقایسه گردند، هنوز مراحل ابتدایی را طی می کنند.

دلیل اصلی آن فقدان پژوهش کافی در این زمینه و نیز مشکل کار کردن با ماهی است.

هر روزه تحقیقات بیشتری روی تغذیه ماهی قزل آلا انجام می شود و در حال حاضر تولید آن مشابه تهیه مواد غذایی برای سایر جانوران دامی افزایش یافته است. در ضمن باید متذکر شد که بیشتر احتیاجات غذایی ماهی قزل آلا مشابه احتیاجات سایر حیوانات دامی می باشد.

با توجه باینکه ماهیها موجوداتی خونسرد می باشند و درجه حرارت بدن آنها مشابه محیط زیستشان می باشد، بنابراین بایستی اثر عوامل محیطی و تاثیر آنها را روی قدرت و توانایی آنها در هضم و جذب مواد غذایی در نظر داشت.

ساختمان روده ماهی قزل آلا شباهت به ساختمان روده گوشتخواران دارد.

روده های بزرگ و کوچک هر دو کوتاهند و این کوتاهی فرصت و اجازه تولید ویتامین ها را به باکتری های داخل دستگاه گوارشی نمیدهد. بهمین منظور بایستی همواره مواد غذایی لازم به غذای آنها افزوده می گردد.

تشخیص این کمبودها گامی بزرگ در تکمیل غذای ماهی ها خواهد بود.

۵ گروه غذایی شامل چربی ها، مواد قندی، مواد پروتئینی، مواد معدنی و غذای ماهی ها بطور کلی از ویتامین ها بشرح زیر ترکیب می گردد:

چربی ها

چربی لازم برای احتیاجات بدن ماهی از سه منبع تامین می شود که عبارتند از چربی گرفته شده بوسیله غذا، چربی ساخته شده از مازاد مواد پروتئینی و چربی ساخته شده از مازاد مواد قندی.

بیشتر چربی ها غذایی در روده کوچک قبل از جذب بصورت اسیدهای چرب و گلیسیرین در می آیند.

سهولت تجزیه و جذب چربی ها بنقطه ذوب آنها بستگی دارد. چربیها ترم زودتر از چربی های سخت و جذب میشوند.

جذب چربی ها بسته به نقطه ذوب آنها و گرمای بدن از ۷۰ تا ۹۰ درصد تغییر می کند.

چربی های سخت ممکن است هضم مواد پروتئینی و قندی را کند و یا متوقف نمایند.

این کار از طریق پوشیده شدن ملکول های پروتئینی و قندی با چربی صورت میگیرد. این پوشش اثر آنزیم ها و اسیدهای مؤثر در هضم و گوارش مواد قندی و پروتئینی را متوقف میسازد.

قزل آلاها مشکلات بیشتری در هضم مواد چربی سخت دارند. بنظر برخی از محققین چربی های سخت همچنین توانایی سازگاری و هم گرما شدن ماهی را با محیط مختل میسازد.

بیشتر بدانید: شناخت ویژگی های غذای ماهی (بخش اول)

ماهی چربی را برای تولید انرژی، عایق، کاهش اصطکاک اعضاء زنده و نیز بعنوان ماده نرم کننده داخلی بکار میبرد.

این ماده همچنین بعنوان ذخیره در بدن ماهی نگهداری می گردد. چربی در جذب ویتامینهای محلول در چربی نیز که رشد و نمو و سلامت ماهی لازمند بکار میرود.

بیماری های میکروبی خارجی ماهی ها

فسفولیپیدها نوعی چربی هستند که دارای فسفر، اسیدهای چرب و کولین و سایر ترکیبات مهم می باشند.

در بدن ماهی دو نوع چربی ذخیره می شود. یکی از آنها چربی طبیعی است که ماهی از پروتئین با مواد قندی اضافی میسازد، دیگری چربی است که بطور مستقیم از مواد غذایی حاصل می شود.

چربی ذخیره شده نوع اخیر شباهت زیادی به چربی غذایی دارد. ذخیره بیش از حد چربی ممکن است در اثر تغذیه زیاد یا افزودن چربی بیش از حد به غذای روزانه ماهی صورت گیرد.

اگر بیش از حد مورد نیاز چربی به غذای ماهی ها افزوده شود، ممکن است باعث تلفن شدن آنها گردد. مهمترین بخشی که تغییر و تبدیل غذا در آن صورت میگیرد کبد است. اگر چربی در کبد ذخیره شود، سبب کم خونی و مرگ ماهی می گردد.

اگر چربی بیش از حد در کلیه ها ذخیره شود، باعث آب آوردن بدن ماهی یا ادما edema می شود.

منابع اصلی چربی برای غذای ماهی ها عبارتند از:

آرد و روغن ماهی، آرد پنبه دانه، سبوس برنج، گوشت تازه، ماهی تازه و خرده های گوشت و استخوان که بعنوان غذا به ماهی داده می شود.

روغن کبد ماهی کاد( Cod) رشد و نمو ماهیها را در شرایط معینی افزایش میدهد ولی بدرستی معلوم نشده است که این افزایش رشد بوسیله چربی و یا ویتامین های موجود در آن از قبیل ویتامین های E ، D ایجاد می گردد.

باید در نظر داشت که مصرف روغن کبد ماهی کاد که با غذای روزانه مخلوط شده است باعث از بین رفتن ویتامین E می شود.

تجربه نشان داده است که غذای ماهی قزل آلا نباید کمتر از ۵ درصد و یا بیشتر از ۸ درصد چربی داشته باشد.

شناخت ویژگی های غذای ماهی (بخش دوم) - دامیران
مهمترین کار در تکثیر و پرورش ماهی ها، تهیه غذا و غذا دادن به آنهاست.

مواد قندی

مواد قندی از هیدروژن، کربن و اکسیژن ساخته شده اند و برعکس مواد پروتئینی فاقد ازت می باشند قسمتی از مواد قندی مصرفق شده بصورت انرژی بکار رفته و بقیه آن بطور موقت بصورت گلیکوژن یا نشاسته حیوانی ذخیره شده و یا بصورت چربی در می آید.

مواد قندی که دارای ترکیب پیچیده هستند پس از هضم و قبل از جذب، بصورت مواد قندی ساده در می آیند، مصرف آنها بستگی به توانایی ماهی در هضم این مواد دارد.

مواد قندی در بدن بصورت گلوکز و گلیکوژن یافت میشوند، گلوکز در محلولها و سلولهای بدن ذخیره شده ولی گلیکوژن در ماهیچه ها و کبد ذخیره می گردد.

اگر غذای مصرفی دارای مواد قندی بیش از حد مورد نیاز باشد، مازاد آن بصورت گلیکوژن در کبد ذخیره شده و باعث تورم بدن می شود.

در اینحالت کبد کم رنگ و متورم شده و ممکن است باعث مرگ و میر ماهی گردد. غذای آزاد ماهیان نباید بیشتر از ۹ تا ۱۲ درصد مواد قندی داشته باشد.

در تغذیه این ماهیها با غذای پیش ساخته و خشک عملا بیشتر از این حد مواد قندی داده می شود زیرا همه مواد قندی ممکن است جذب نگردد و اغلب فقط مقدار کمی از آن مورد استفاده ماهی قرار میگیرد.

هرچه ترکیب مواد قندی پیچیده تر باشد، جذب آن سخت تر است. بهر حال پختن غذا، جذب مواد قندی را برای ماهی آسانتر میسازد. هرگز نباید یک غذای خوب را فقط بخاطر این که مواد قندی موجود در آن بیشتر جذب گردد در اثر پختن خراب نمود.

منابع اصلی مواد قندی در غذای ماهیها فرآورده های گیاهی می باشند، گوشت ها فقط مقدار کمی مواد قندی دارند.

مواد پروتئینی

پروتئین ها بخش اصلی اعضاء بدن، بافت های نرم و مایعات بدن ماهی را تشکیل میدهند.

خون (بصورت غذا) دارای ۸۵ درصد و کبد گاو دارای ۶۶ درصد پروتئین است.

پروتئین ها از اسیدهای آمینه درست شده اند که دارای کربن، هیدروژن، اکسیژن و ازت می باشد.

مقدار ازت مواد پروتئینی نسبتا ثابت بوده و ۱۶ درصد می باشد.

اسیدهای آمینه بصورت انواع مختلف و بمیزان های متفاوت در انواع پروتئین ها وجود دارند.

همان گونه که جدول شماره ۸ نشان میدهد، تا کنون ۱۸نوع اسید آمینه شناخته شده است.

ده نوع از این اسید آمینه ها بایستی در غذای ماهی قزل آلا وجود داشته باشد ولی ۸ نوع دیگر آنها یا در بدن ماهی ساخته می شوند و یا بوجود آنها نیازی نمی باشد.

روش های لقاح و بارور کردن تخم ماهی

ارزش حیاتی مواد پروتئینی بستگی بدرجه هضم شدن و توازن اسید آیمنه های سازنده آن دارد.

هرچه ماده پروتئینی دارای اسید آیمنه های بیشتری که مورد نیاز بدن ماهی است باشد، ارزش غذایی بیشتر خواهد بود.

پروتئین ها در اثر هضم بصورت اسید های آمینه در می ایند.

بیشتر بدانید: آب پرورش ماهی چه ویژگی هایی باید داشته باشد؟

اسید های آمینه سپس از دیواره روده گذشته وارد جریان خون شده و از آنجا به کبد و سایر سلولهای بدن حمل می گردند تا بصورت مواد پروتئینی در آیند مواد پروتئینی در مرحله اول برای رشد ماهی بکار می روند.

اضافی این مواد در مواد قندی برای تهیه انرژی مصرف میشوند. بهر حال اگر غذای مصرفی به اندازه کافی مواد قندی و چربی نداشته باشد، پروتئین ها برای ایجاد انرژی سوخته می شوند.

در بدن ماهی مواد پروتئینی بصورت اسید آمینه ذخیره نمی شود زیرا این اسیدها بایستی بمیزان معین تولید شده و بلافاصله مصرف گردند.

به نظر برخی از محققین اسید های آمینه مواد پروتئینی در اثر حرارت خراب میشوند.

این نظریه کاملا باثبات نرسیده است. بهر حال معلوم شده است که مواد پروتئینی در اثر خیساندن غذا از بین میروند.

مواد پروتئینی بایستی ۲۸ درصد غذای روزانه ماهی قزل الا را تشکیل دهند. بهر حال این عوارض خیلی سریع ظاهر میشوند.

تنها علائمی که تاکنون تشخیص داده شده اند عبارت از نداشتن اشتها، کم شدن رشد و نمو و توقف ماهی در نزدیکی سطح آب می باشند.

از غذاهای حیوانی، گوشت تازه و ماهی بهترین منبع پروتئین برای غذای ماهی می باشند.

از غذاهای گیاهی دانه ها و تخم گیاهان دارای مقدار زیادی مواد پروتئینی هستند.

با این حال، مصرف آنها بعلت بالا بودن میزان مواد قندی و نوع اسیدهای آمینه تشکیل دهنده مواد پروتئینی آنها مشکل است.

مواد معدنی

از این مواد در ساختن اسکلت ماهی اثرات مهمی را دارا می باشند.

رل اصلی آنها در فعالیت های بدن ماهی بخوبی شناخته نشده است.

گردش خون، تنفس، هضم، تغییرات مواد غذایی و ترشحات بدن ماهی همه بستگی بوجود مواد معدنی با ترکیبات مشخص دارند.

معمولا مواد معدنی به مقدار بسیار کم مورد نیاز می باشند.

با اینکه کلسیم، فسفر و آهن در ساختمان بدن و خون بکار میروند با وجود این بیشتر مواد معدنی بصورت کاتالیزور عمل میکنند.

ماهی قزل آلا توانایی جذب کلسیم، کبالت و فسفر را از آب دارد.

اگر این عناصر بصورت ترکیبات مناسب و باندازه کافی در آب موجود باشند، ماهی می تواند مقادیر مورد لزوم را مستقیما از آب جذب نماید.

کلسیم و فسفر به نسبت دو بر یک به ترتیب مهمترین مواد معدنی در ساختمان استخوان ها و دندان ها می باشند.

فلور و منیزیوم بمیزان بسیار ناچیز در ساختمان بدن دخالت دارند.

آهن، کبالت و مس نیز از جمله مواد معدنی ناچیزی هستند که در ساختمان گلبولهای قرمز خون بکار میروند.

آهن و کبالت بصورت ترکیب در گلبول های قرمز خون وجود دارند.

مس بصورت کاتالیزور کمک به جذب آهن می نماید. کمبود هر یک از مواد معدنی فوق سبب بیماری کم خونی می گردد.

سدیم و کلرور پتاسیم ، فشار اسمزی سلول های بدن را تنظیم می نمایند. نود درصد این مواد در مایعات بدن وجود دارند.

باستثناء کلسیم و فسفر، سایر مواد معدنی که در واکنش های خاص بدن بعنوان کاتالیزور وارد عمل میشوند، از نظر مقدار جزء مواد کمیاب (trace) محسوب میگردند.

کلر کمک به گوارش می نماید، مس واکنش های آنزیمی را افزایش میدهد و ید تنظیم متابولیزم شرکت داشته و کلسیم نیز عاملی مؤثر در لخته شدن خون می باشد.

بدون شک هنوز هم دانش ما در مورد مواد غذایی لازم برای قزل آلا بسیار محدود می باشد و تا بحال فقط ید جزء مواد بسیار لازم برای تغذیه این ماهی ها تشخیص داده شده و نیز معلوم شده است که مصرف نمک به مقدار زیاد برای آنها زیان آور است.

برخی از مواد غذایی که در تامین مواد معدنی دارای اهمیت می باشند عبارتند از :

ماهی، استخوان، کلپ kelp (نوعی گیاه دریایی)؛ آرد گوشت، سرشیر خشک، گوشت های تازه و میوه ها.

شناخت ویژگی های غذای ماهی (بخش دوم) - دامیران
جربه نشان داده است که غذای ماهی قزل آلا نباید کمتر از ۵ درصد و یا بیشتر از ۸ درصد چربی داشته باشد.

ویتامین ها

آگاهی انسان در مورد اهمیت ویتامین ها در سال های اخیر بسرعت افزایش یافته و تاکنون ۱۶ نوع ویتامین شناخته شده و احتمالا انواع مختلف دیگری نیز بایستی شناخته شوند.

مروری بر وضعیت تولید و معرفی میگو های پرورشی ایران

برخی از ویتامین ها مانند ویتامین های A و D در بیش از یک نوع یافت میشوند. هر ویتامین فقط وظیفه و اثرات مخصوص بخود را دارد ولی بطور کلی تاثیرات آنها از وابستگی مشترکی برخوردار است.

بطور کلی فقط مقدار بسیار کمی ویتامین در جیره غذایی مورد احتیاج است.

ویتامین ها مانند کاتالیزور عمل کرده و در اینجا امکان و توانایی بدن برای مصرف بقیه ترکیبات مواد غذایی مؤثرند. ویتامین ها را بدو گروه یکی محلول در چربی و دیگری محلول در آب تقسیم مینمایند بطور کلی ویتامین های محلول در چربی در بدن ذخیره شده ولی ویتامین های محلول در آب ذخیره نمیگردند.

بیشتر بدانید: انواع روش های تخمگیری ماهی

از ۱۶ نوع ویتامین شناخته شده، ۱۰ نوع آنها برای قزل آلا لازم می باشند، تا تحقیقات کافی در مورد بقیه صورت نگرفته است، بایستی سایر ویتامین ها نیز به غذای ماهیها افزوده گردد.

و بطور کلی تصور می شود که بیماریهای ناشناخته و مرگ و میرهای بیش از حدی که در اثر امراض میکروبی بوجود می ایند، در اثر کمبود ویتامین های حاصل میگردند.

بغیر از اثر آنها در اوضاع عمومی ماه بنظر نمیرسد که ویتامین ها اثری در امراض ویروسی داشته باشند.

از جمله مسائلی که سبب افزایش مشکلات کارگاه هاست، اینست که فقط کمبود ۴ نوع از انواع ویتامین های لازم نشانه های بیماری بیرونی داشته و قابل مشاهده است،

در صورتیکه اثرات سایر آنها بصورت کند کردن رشد و یا آسیب های داخلی ظاهر می شود. اغلب نیز علائم این کمبودها دارای ارتباط های پیچیده ای بوده و با یکدیگر قابل اشتباه می باشند.

هم بستگی ها

تغذیه ماهی ها در کارگاه ها چندان پیچیده نیست و ترکیبات مختلف غذایی مانند چربیها، قندها، پروتئین ها، ویتامین ها و مواد معدنی، احتیاجات غذایی آنها را تامین می نماید و اگر کمبودی مشاهده گردد، با افزودن مواد لازم آنرا برطرف می نمایند.

اگرچه این روش تا حدی صحیح است، با وجود این همبستگی های زیادی بین ویتامین ها و مواد معدنی و بین اسیدهای آمینه و نیز اجزاء هر گروه با گروه دیگر مانند پروتئین ها ، چربی ها و قندها شناخته شده است.

گاهی نیز بستگی بین دو عامل و وابستگی بین آندو با یک عامل سوم دیده می شود.

برخی از این همبستگی ها از ساخته شدن ویتامین ها در داخل بدن جلوگیری میکنند و برخی نیز ذخیره شدن، تخریب، و وظایف ویتامین ها را مختل میسازند.

برای مثال ارتباط بین ویتامین D و کلسیم و فسفر را می توان نام برد که همه آنها برای ساختن یک استخوان محکم لازم می باشند.

ویتامین D علاوه بر وظیفه فوق، اثر مهمی در جلوگیری بیماری ریکت یا نرمی استخوان دارد.

بیشتر بدانید: طبقه بندی ماهی ها

در هر صورت اگر کلسیم و فسفر باندازه کافی در جیره غذایی موجود نبود و یا نسبت آنها متناسب باشد، ویتامین D نمی تواند از بروز بیماری نرمی استخاون جلوگیری نماید.

همچنین مصرف بیش از حد کلسیم، مصرف ویتامین را زیاد کرده تا حدی که میزان ویتامین D موجود کافی برای جلوگیری از بیماری نرمی استخوان نمی باشد.

برخی مواد بصورت بازدارنده (inhibitor) عمل می کنند. برای مثال مصرف روغن بذرک ممکن است باعث کمبود پیرویدوکسین گردد، هر چند اگر پیروید و کسین در مواد غذایی زیاد باشد.

کمبود هر نوع اسید آمینه اثر سایر اسیدهای آمینه را مختل میسازد. این موضوع در مورد ویتامین ها نیز صدق مینماید.

افزایش نامتعادل برخی از عوامل غذایی ممکن است موازنه کلی را بهم زده و ارزش غذایی را از بین ببرد.

ساخته شدن گروه ویتامین های B و اسیدهای آمینه توسط ماهی قزل آلا احتمالا قابل چشم پوشی است، زیرا این عمل بستگی به وجود باکتری های موجود در روده دارد که در روده قزل آلا تراکم آنها بسیار کم می باشد از تمام مواد فوق این نتایج حاصل میگردند که ترکیبات مواد غذایی و اینکه هر غذا شامل چه موادی است، چندان مهم نبوده، بلکه کاری که این مواد در بدن انجام میدهند، واجد اهمیت می باشد.

معمولا همه مواد غذایی مصرفی هضم نشده و اکثرا نیز تمام مواد غذایی هضم شده جذب نمیگردند.


منبع: دامیران
نویسنده: تحریریه دامیران
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=9237
برای ورود به بانک مقالات دامیران کلیک کنید
شناخت ویژگی های غذای ماهی (بخش دوم)

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید