دکتر علی اکبر خدایی: بازگشت اقتدار سازمان شیلات؛ محوری ترین خواسته صنعت آبزیان
دکتر علی اکبر خدایی: بازگشت اقتدار سازمان شیلات؛ محوری ترین خواسته صنعت آبزیان

در گفتگو با دبیرکل اتحادیه تولید و تجارت آبزیان مطرح شد:

بازگشت اقتدار سازمان شیلات؛ محوری ترین خواسته صنعت آبزیان

دکتر علی اکبر خدایی دبیرکل اتحادیه تولید و تجارت آبزیان، در گفتگویی با دامیران، ضمن تشریح اهمیت، شرایط و امکانات صنعت پرورش محصولات آبزی در کشور، بر لزوم بازگشت سازمان شیلات بر مسند اقتدار و ادامه حمایت های زیرساختی دولت از صنعت و تجارت آبزیان تاکید کرد.

برای دریافت فایل صوتی این گفتگو کلیک کنید


تولید و تجارت آبزیان، بخش مهمی از صنعت کشاورزی کشور است که در حدود ۵/۱ درصد از تولید ناخالص ملی را به خود اختصاص داده است. با توجه به سهم ۸ درصدی کل محصولات حوزه کشاورزی، اعم از محصولات زراعی، باغی و پروتئین حیوانی از تولید ناخالص ملی، اهمیت جایگاه تولید و تجارت محصولات آبزی در اقتصاد کشور انکار ناپذیر است.

تولید آبزیان کشور چیزی در حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تن است که در مقایسه با سایر منابع پروتئینی حیوانی شامل تولید سالانه زیر ۹۰۰ هزار تن گوشت قرمز و تولید سالانه بیش از ۲ میلیون تن گوشت مرغ، رتبه دوم کشور را در اختیار داشته و جایگاه خوب و قابل قبولی پیدا کرده است. از سوی دیگر آبزیان تولیدی کشور ما، مورد توجه بازارهای جهانی بوده و در شرایطی که ایران با تحریم های ظالمانه دست و پنجه نرم می کند، توانسته است درآمد ارزی قابل توجهی را برای کشور به ارمغان بیاورد.

از همین رو، دامیران در گفتگویی با دکتر علی اکبر خدایی، دبیرکل اتحادیه تولید و تجارت آبزیان به بررسی امکانات و معضلات این صنعت رو به رشد پرداخته است.

  • مشکلات اصلی مزارع پرورش آبزیان در سالی گذشت چه بوده است؟

مشکلات در حوزه های مختلف پرورش آبزیان متفاوت است. عمده مشکلات ما به پرورش آبزیان در آب شیرین مربوط می شود که شامل پرورش ماهیان سردابی و گرمابی ماست. خشکسالی و درگیری هایی که بین آبزی پروران و ارگان هایی مانند سازمان آب یا سازمان حفاظت محیط زیست وجود دارد چالش بزرگی برای پرورش ماهیان در آب شیرین است.

این واقعیت  که کشور ما به سمت خشکسالی پیش می‌رود بر کسی پوشیده نیست و ما در محیط آبی پرتنشی مشغول کار هستیم و بدون شک مدیریت منابع آبی و تامین آب شرب مردم کشور در اولویت قرار دارد. البته توجه به این امر مهم است که آبزی مصرف کننده آب نیست و تنها در محیط آب زندگی می کند ولی در هر حال آبزی پروری متاثر از محدودیت منابع آب شیرین هست و از این رو،  تولید ماهیان سردابی ما امسال کاهش پیدا کرد و در مجموع آبزی پروری ما به ناچار سمت پرورش در آب های شور و لب شور حرکت کرده است.

پرورش میگو در سواحل جنوبی و شمالی کشور، پرورش ماهی در قفس و پرورش تیلاپیا در محیط هایی با آب لب شور قابل انجام است، مثالهایی از این دست هستند.

 مسئله دیگر تامین نهاده هاست. ما در بخش ماهیان سردابی به تخم چشم زده ماهی قزل آلا وابسته هستیم و با توجه به محدودیت منابع ارزی، در این حوزه دچار چالش شدیم. میزان واردات کاهش پیدا کرد و اگرچه ممکن است در کوتاه مدت مشکلاتی ایجاد شود ولی این سبب رونق تولید داخلی تخم چشم زده می شود. متاسفانه بعضا تخم چشم زده ماهی قزل آلای داخلی از کیفیت کافی برخوردار نیست که ان شاالله با حمایت منطقی از آن به سمت اصلاح و بهبود خواهیم رفت.

در بخش ماهیان گرمابی مشکل بازار وجود دارد. در این حوزه صادرات ما به کشور عراق دچار اشکالاتی شده است.

در حوزه میگو خوشبختانه مشکل چندانی در تولید و بازار نداریم.

  • با توجه به سیاستگذاری های انجام شده، آینده  صنعت را چطور پیش بینی می کنید؟

سیاست های کلی دولت در زمینه پرورش آبزیان کشور خوب بوده است. دولت‌ها تلاش و حمایت خوبی از صنعت پرورش آبزیان با ایجاد زیرساخت ها انجام داده اند. البته دخالت بعضی از ارگانها در برنامه‌ریزی‌هایی که شیلات ایران انجام داده، برای پرورش دهندگان ایجاد مشکلاتی نموده است.

به عنوان مثال پرورش ماهی تیلاپیا طبق تحقیقاتی که موسسه تحقیقات شیلات ایران انجام داده بود، در شرایط خاص و در استان های خاص بدون ایراد تشخیص داده شده بود. ولی دلواپسان محیط زیست بدون در نظر گرفتن اقدامات زیربنایی انجام شده دخالت کردند و مشکلاتی را به وجود آورده اند و مانع توسعه هستند.

واقعیت این است که بخشی از تامین پروتئین کشور و امنیت غذایی مردم بر پایه پرورش ماهی تیلاپیا برنامه ریزی شده است. در حال حاضر ماهی تیلاپیا به دلیل سخت گیری بعضی از ارگانها به صورت بدون مجوز و زیرزمینی در حال پرورش است که باعث نگرانی است. چراکه پرورش بدون مجوز این ماهی خود معضل بزرگی است. در مجموع سیاست گذاری های انجام شده در سال های گذشته، بسیار خوب بوده است. اما ضعف ساختاری سازمان شیلات در نظام کلی حاکمیت برای این صنعت آسیب زاست و ما نیاز به شیلات مقتدر داریم.

برای اولین بار خوراک آماده آبزیان به روسیه صادر شد

 در حوزه پرورش ماهی خاویاری نیز ریل گذاریهای خوبی انجام شد ولی توسعه بی رویه در بعضی از نقاط که اولویت آن پرورش ماهی خاویاری نیست، مشکل دیگری است.

  • پیشرفت صنعت تولید آبزیان کشور از نظر نیروی انسانی متخصص و نیز استفاده از تجهیزات روز طی ده سال اخیر چگونه بوده است؟

خوشبختانه با افزایش تولیدات شیلاتی، نیروی انسانی جوان و آموزش دیده در رشته های شیلات و منابع طبیعی، وارد بازار کار شیلات شده اند. جدید بودن این صنعت و کم بودن فاصله ما با صنعت شیلات دنیا، همچنین استفاده از امکاناتی مانند اینترنت و فضای مجازی باعث شد که ما تقریبا همگام با دنیا پیش برویم. کارشناسان ما، به خصوص در زمینه پرورش ماهی در قفس که صنعتی نو در حوزه پرورش آبزیان است و همچنین پرورش میگو،کاملاً به روز هستند. شرایط ایران در این زمینه امید بخش است و این فعالیت ها باید مستمر و مستدام باشند.

البته متاسفانه بخش دولتی ما از جمله وزارت جهاد کشاورزی و سازمان شیلات ایران کمی عقب مانده اند. کارهای آموزشی و ترویجی، برگزاری دوره های خارجی و اقداماتی از این دست  قطع شده است. در زمینه دامپزشکی نیز نسبت به گذشته پیشرفت خوبی داشته ایم.

پیش تر تمرکز سازمان دامپزشکی روی تامین سلامت دام و طیور بود ولی در سالهای اخیر به صورت جدی تری به بحث سلامت آبزیان نیز پرداخته است که جای تقدیر دارد  ولی باز هم کافی نیست و به نظر من متناسب با سرعت رشد صنعت شیلات، بخش دامپزشکی آبزیان ما رشد پیدا نکرده است.

در زمینه تجهیزات مادر، در مقطعی با هدف دریافت استانداردهای جهانی برای صادرت به کشورهای اروپایی، چین و روسیه، ناچار به بروز سازی تجهیزات خود مطابق با جدیدترین تکنولوژی دنیا شدیم. اما به نظر می‌آید با توجه به رشد چشمگیر هزینه های سرمایه گذاری در سالهای اخیر، مدتیست که در این زمینه متوقف شده ایم و لازم است در این زمینه رشد سرمایه‌گذاری ادامه پیدا کند.

دکتر علی اکبر خدایی: ضعف سازمان شیلات، بزرگترین مشکل صنعت تولید آبزیان - دامیران
ضعف سازمان شیلات، بزرگترین مشکل صنعت تولید آبزیان

متاسفانه بخش دولتی ما از جمله وزارت جهاد کشاورزی و سازمان شیلات ایران کمی عقب مانده اند. کارهای آموزشی و ترویجی، برگزاری دوره های خارجی و اقداماتی از این دست  قطع شده است. در زمینه دامپزشکی نیز نسبت به گذشته پیشرفت خوبی داشته ایم. پیش تر تمرکز سازمان دامپزشکی روی تامین سلامت دام و طیور بود ولی در سالهای اخیر به صورت جدی تری به بحث سلامت آبزیان نیز پرداخته است که جای تقدیر دارد  ولی باز هم کافی نیست و به نظر من متناسب با سرعت رشد صنعت شیلات، بخش دامپزشکی آبزیان ما رشد پیدا نکرده است.

  • بازار صادرات محصولات آبزیان تولید شده توسط فارم های داخلی طی سال گذشته چقدر برای کشور ارزآوری داشته است؟ مقاصد صادرات کجاست.

صادرات آبزیان ما خوشبختانه سال به سال رو به رشد است. ما توانستیم سالانه چیزی بیش از ده درصد محصول خود را صادر کنیم که بعید می دانم در صادرات سایر محصولات کشاورزی چنین وضعیتی وجود داشته باشد. ۹ ماه گذشته سال ۱۴۰۰ ، صادرات ۱۱۰ هزار تنی آبزیان داشتیم که در مقایسه با عدد ۸۹ هزار تنی سال گذشته، افزایشی ۲۳ درصدی نشان می‌دهد. میزان ارزآوری صادرات ما بالای ۴۰۰ میلیون دلار بوده است که بیشتر این مبلغ به صادرات میگو و ماهیان دریایی اختصاص داشته است.

ارتباطات تجاری با پنجاه و پنج کشور جهان، در شرایط تحریم، یکی از مزایای صادرات آبزیان در حال حاضر است  که این خود نشان‌دهنده قدرت این بخش در مراودات بین المللی است.

  • تاثیر تحریم ها روی تولید و تجارت آبزیان در چه حد بوده است؟

بدون شک اگر کشورگرفتار تحریم نبود، ما شرایط بسیار بهتری داشتیم ولی به هر حال خریداران خارجی خود به دنبال خرید آبزیان تولید ایران هستند. در سال گذشته با وجود اینکه واردات خاویار ما به دلایل فنی به اروپا ممنوع بود، با این حال تجار اروپایی روابط تجاری خود را با تولیدکنندگان ما حفظ کرده بودند. بخش زیادی از خاویار ما در سال ۹۹ و نه ماه ۱۴۰۰ به اروپایی صادر شد که صادرات ما به آن به صورت رسمی ممنوع بود. البته طبق اعلام سازمان دامپزشکی این ممنوعیت نیز اخیرا رفع شده است.

  • حذف ارز ترجیحی و آزادسازی قیمت ها چه تاثیری روی صنعت پرورش آبزیان خواهد گذاشت؟

خوش اقبالی صنعت آبزیان در سال‌های گذشته این بود که ما از خدمات و حمایت چندانی از طرف دولت از نظر تامین ارز و مسائل مالی بهره مند نبودیم و به نظر من همین موضوع باعث گسترش تولید و صادرات آبزیان ایران شد. در صنعت آبزیان تنها قسمتی که تا این اواخر ارز ۴۲۰۰ تومانی می گرفت تخم چشم زده و در حدود رقمی معادل ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار دلار بود که رقم سنگینی محسوب نمی شود.

فعالیت کنترل شده صیادان ترال و پرورش دهندگان ماهی تیلاپیا

خوراک آبزیان سهمیه ارز دولتی ندارد  و به نظر می رسد با توجه به میزان محدود سهم صنعت آبزیان از ارز دولتی، در صورت آزادسازی قیمت ها، حداکثر شاهد ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش در قیمت آبزیان باشیم که در مقایسه با تامین سایر پروتئین حیوانی این افزایش قیمت ناچیز خواهد بود. به هر حال قیمت تولید تا حدی افزایش پیدا خواهد کرد و ممکن است در بازار داخل برای مصرف کننده از مزیت ساقط شود.

اما از سوی دیگر با افزایش بالای ۶۵ درصدی قیمت گوشت مرغ به عنوان رقیب تجاری گوشت آبزیان در کشور، احتمال افزایش گرایش مردم به سمت گوشت آبزیان وجود خواهد داشت.

 این آزادسازی نرخ ارز تاثیر چندانی روی بازار صادراتی آبزیان نخواهد داشت. چرا که درآمد ما به صورت ارزی است و در صورتی که  هزینه‌های ما نیز ارزی باشد، باز برای تولید کنندگان اقتصادی خواهد بود.

  • سیستم یکپارچه تولید در دنیا یکی از راه های افزایش بهره وری و موفقیت مراکز پرورش صنعتی است. صنعت تولید و تجارت آبزیان ایران چقدر به سمت سیستم های یکپارچه تولید حرکت کرده است؟

زنجیره های تولید قیمت تمام شده را به  میزان معناداری کاهش خواهند داد. خوشبختانه در حوزه میگو این زنجیره شکل گرفته است و می تواند الگوی بسیار مناسبی برای سایر بخش های تولید آبزیان باشد. ولی در حوزه تولید ماهیان سردابی و گرمابی که بخش عمده تولید ما را در بر می گیرند هنوز زنجیره شکل گرفته است.  ولی به ناچار همه باید به سمت تشکیل این زنجیره ها حرکت کنند تا تعارضات نیز کمتر شود.

  • با نظر به شعار سال ۱۴۰۰ رهبری، تولید، پشتیبانی ها و مانع زدایی ها، عملکرد دولت را در حمایت از تولید و تجارت آبزیان چطور ارزیابی می کنید؟ درخواست و پیام شما برای سازمانهای مرتبط با حوزه آبزیان، ( وزارت جهاد کشاورزی، سازمان دامپزشکی، سازمان شیلات، وزارت صمت و … ) چیست؟

صنعت آبزی پروری ایران به نوعی محصول انقلاب اسلامی است. تا پیش از انقلاب چیزی به نام صنعت آبزی پروری در ایران وجود نداشت و صید و صیادی نیز در انحصار سازمان شیلات بود. در دولت های پیشین به ویژه دولت آقای هاشمی رفسنجانی، ریل گذاری های بسیار خوبی در صنعت شیلات به ویژه پرورش میگو و قزل آلا انجام شد. خواست ما از دولت این است که شرایط به همان زمانها بازگردد. ما بتوانیم از دولت حمایت های تسهیلاتی، آموزشی و پژوهشی دریافت کنیم.

متاسفانه مدتی است که  خدمات دولتی کاملا قطع شده اند. حتی موسسه تحقیقات شیلات نیز برونداد گذشته را ندارد. خواست ما این است که دولت بیشتر در توسعه زیرساخت ها به صنعت شیلات کشور کمک کند و در حوزه های آموزش و ترویج فعالیت بیشتری داشته باشد. همچنین با اعتماد به تشکل‌های مرتبط با شیلات، کار را به خود مردم واگذار کند و خود دولت در بخش تولید دخالتی نداشته باشد.

البته در حال حاضر نیز عملاً دولت دخالتی در بحث تولید آبزیان ندارد. صنف آبزیان در زمینه سیاستگزاری ها، حامی قوی در بدنه دولت ندارد چرا که سازمان شیلات در طی دهه گذشته تا حد زیادی ضعیف شده است. اگر سازمان شیلات به عنوان متولی اصلی صنعت آبزیان و شیلات کشور، در جایگاه یک پدر، قدرتمندانه عمل کرده، به سیستم گذشته خود باز گشته و درمقابل بدنه دولت و مجلس حامی صنعت باشد، ما خوشحال تر خواهیم بود.

  • دولت یکی از راه های کنترل قیمتها را درج قیمت تولید کننده به جای مصرف کننده روی کالا دانسته و آزمایش این طرح را روی ۱۴ قلم کالا آغاز کزده و در نهایت وعده فراگیر شدن این طرح در رابطه با تمام کالاها تا پایان سال را داده است. نظر شما در رابطه با این طرح چیست؟ اجرایی شدن این طرح در زمینه تولیدات آبزیان چه دستاوردها و چه اشکالاتی می تواند ایجاد کند؟

به نظر من این اقدام بسیار خوبیست و ما استقبال می کنیم. بحث درج قیمت مصرف کننده یکی از مشکلات بزرگ ما است. اگر بنا به درج قیمت تولیدکننده روی بسته بندی ها باشد چیزی حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد از قیمت های کنونی ما کم می شود. ما تولیدکنندگان مجبوریم طبق ضوابط سازمان حمایت فشار فروشگاه های زنجیره ای در زمینه آبزیان منجمد و بسته بندی شده را بپذیریم.

ایران دوازدهمین کشور صید کننده تون ماهیان در جهان

سود فروشگاه های زنجیره ای رسما ۲۵ درصد است که با حواشی آن، که شامل هزینه یخچال و تبلیغات و…. میشود، تا چیزی در حدود ۴۰ درصد افزایش پیدا می کند. تولیدکننده مجبور است این هزینه ها را روی قیمت تمام شده خود لحاظ کند ومثلا ماهی ۱۱۰ هزار تومانی را ۱۵۰ هزار تومان قیمت گذاری کند. از همین رو برای ما بسیار راحت تر است که با اعلام قیمت تولید کننده، مردم را از قیمت تمام شده محصول آگاه کنیم. به نظر من این تصمیم هم به نفع مصرف کننده و هم به نفع تولید کننده است.

بحث درج قیمت مصرف کننده یکی از مشکلات بزرگ ما است. اگر بنا به درج قیمت تولیدکننده روی بسته بندی ها باشد چیزی حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد از قیمت های کنونی ما کم می شود.

  • داستان بحث وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست برسر ماهی تیلاپیا چیست؟ به گفته فعالان محیط زیست این ماهی گونه ای مهاجم است که می تواند حیات آبهای کشور را دچار مخاطره کند. لطفا در این خصوص توضیح دید.

تمامی مطالعات در این زمینه در سالهای گذشته انجام شده است. موسسه تحقیقات شیلات ایران به صورت قانونی، رسمی و با مجوز ماهی تیلاپیا را وارد کرده و در مرکز تحقیقات آب شور خود در بافق یزد، در یک محیط کنترل شده محصول را تکثیر کرد.

کارهای تحقیقاتی زیادی روی آن انجام داد و تا حدودی موفق به تولید گونه تک جنس شد و در نهایت مجوز پرورش این ماهی در محیط هایی که به منابع آبی کشور راه ندارند داده شد.

ولی در حال حاضر دوستان، مهاجم بودن این گونه را به این شکل مطرح می کنند که اینگونه می تواند محیط آبی کشور را تحت الشعاع قرار دهد و باعث بر هم خوردن اکوسیستم آبزیان کشور شود.

این در حالیست که  سازمانهای جهانی محیط زیست و آبزی پروری در رده بندی های خود گونه قزل آلا را مهاجم تر از تیلاپیا در نظر می‌گیرند. در مقام مقایسه کپور هم می تواند یک گونه غیر بومی مهاجم در آب های کشور ما باشد، چراکه ما این ماهی را در سال‌های دور گذشته از چین وارد کرده‌ایم.

بنابراین به نظر من تاکید و بزرگنمایی مشکلات تیلاپیا به دلیل فقر دانش آکادمیک است. در بیش از ۱۴۰ کشور دنیا ماهی تیلاپیا پرورش داده می شود که خیلی از این کشورها شرایطی همانند کشور ما و یا حساس تر از کشور ما دارند. به عنوان مثال کشور چین و یا ویتنام که محیط‌های آبی بسیار گسترده‌ تری نسبت به ایران دارند. به همین دلیل به نظر می رسد بازیهایی در مقابل توسعه قانونی تیلاپیا در کشور وجود دارد.

من مطلع هستم که در حال حاضر ماهی تیلاپیا به دلیل تقاضایی که در بازار وجود دارد، در برخی استانها، خارج از در ۵ استان سمنان، یزد، بخشی از کرمان، خراسان جنوبی و قم که مجوز پرورش تیلاپیا را دارند، این ماهی پرورش پیدا می کند که استان هرمزگان یکی از آنهاست.

در حال حاضر مناظره ها و مباحث هایی در سطح مدیریتی کشور بین روسای سازمان شیلات ایران و سازمان حفاظت محیط زیست در حال انجام است تا این مشکل به نقد و بررسی گذاشته شود. ماهی تیلاپیا ماهی ارزان قیمتی است و به همین جهت مورد تقاضای بازار و پذیرش جامعه قرار گرفته است.

به نظر من تاکید و بزرگنمایی مشکلات تیلاپیا به دلیل فقر دانش آکادمیک است.

  • آیا دامیران را می خوانید؟ دامیران را چگونه ارزیابی می کنید؟ فکر می کنید دامیران – به عنوان پایگاه فراگیر دامپروری و دامپزشکی کشور – چه خدماتی برای بخش تولید و تجارت آبزیان داشته باشد؟

فرصت کمی برای مطالعه دامیران داشته ام ولی هرازگاهی که مراجعه کرده‌ام فعالیت شما برای من بسیار ارزشمند بوده و جا دارد در میان صنف و صنعت، بیش از این شناخته شود.

دکتر علی اکبر خدایی: بازگشت اقتدار سازمان شیلات؛ محوری ترین خواسته صنعت آبزیان

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

3.9/5 - (8 امتیاز)

منبع: خبرگزاری دامیران

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

پنج × 3 =