مواد شیمیائی و مصارف آنها در پرورش ماهی
مواد شیمیائی و مصارف آنها در پرورش ماهی

مواد شیمیایی و مصارف آنها در پرورش ماهی

در پرورش ماهی از مواد شیمیایی مختلفی در جهت بهبود شرایط بهداشتی پرورش و همچنین پیشگیری و درمان بیماری های مختلف استفاده میکنند. در این مقاله به معرفی برخی از این مواد و کاربردهای آنها خواهیم پرداخت.

نمک و مصرف آن در پرورش ماهی

نمک یکی از قدیمی ترین و معمولترین مواد شیمیائی برای مداوای برخی از بیماری های ماهی قزل آلا محسوب می گردد.

اثر داروئی آن بعلت از بین بردن مخاط روی بدن ماهی و در نتیجه از بین رفتن و جدا شدن انگل های چسبیده به آن و نیز افزودن وزن مخصوص آب و تغییر فشار اسمزی می باشد.

تغییر فشار اسمزی باعث متلاشی شدن انگل خارجی می گردد.

اگر نمک محلول ۳ درصد مصرف شود، بهترین اثر را در بر خواهد داشت.

طول زمان حمام دادن ماهی با محلول نمک بستگی بدرجه حرارت آب و وضع ماهی دارد.

محلول نمک طعام را می توان برای از بین بردن برخی انگل ها بخصوص کوستیا، کیلودونلا، تویکودینا، اپیس تی لیس، و عامل مولد بیماری لکه سفید بکار برد.

همه این انگل ها خارجی بوده و می توان آنها را با درجات مختلف غلظت نمک کنترل و ماهی مبتلا را مداوا نمود.

معمولا ۲ یا ۳ مرتبه مداوا لازم می باشد.

کات کبود (سولفات مس) و مصرف آن در پرورش ماهی

سولفات مس یا کات کبود یک داروی قدیمی دیگر است که اگر بطور صحیح مصرف شود، می تواند در مداوای برخی از بیماری های ماهی مؤثر باشد.

اکثرا با غلظت ۱:۲۰۰۰ مصرف می شود و ماهی آلوده را یک تا دو دقیقه در آن غوطه ور می کنند.

در صورت سنگین بودن آب، بهتر است مقدار کمی اسید استیک (۱۰ میلی لیتر) به ۵۰ لیتر آب اضافه شود تا از خارج شدن سولفات مس از محلول و ایجاد رسوب سفید در ته ظرف جلوگیری گردد.

اگر قسمت از سولفات مس بصورت رسوب در آید طبیعتا اثر مداوا کننده محلول کمتر خواهد شد.

سولفات مس در مداوای باکتری های خارجی، مولد پوسیدگی باله ها، پوسیدگی دم و بیماری برانشی بسیار مفید است .

مشروط بر اینکه باکتری بافت های زیرین را آلوده نکرده باشد.

برخی انگلهای تک یاخته ای بیرونی را نیز می توان با سولفات مس کنترل کرد.

بهر حال سایر معالجات در کنترل این انگلها مفید ترند.

اسید استیک و مصرف آن در پرورش ماهی

این اسید اکثر انگل های خارجی را در یکبار مداوا و ریشه کن می کند و اگر بصورت محلول ۱:۵۰۰ بکار رود، باید ماهی آلوده را بمدت یک دقیقه در آن قرار داد.

در صورتیکه آلودگی پیشرفته باشد، لازم است مداوا تکرار گردد.

انگلهای تک یاخته ای خارجی و کرم جایرو را بخوبی می توان بوسیله اسید استیک کنترل نمود.

بیماری های باکتریائی را نمی توان با این اسید مداوا کرد.

پس از حمام دادن هر گروه از ماهیها، بایستی محلول را بخوبی تهویه کرده و پس از حمام دادن گروه سوم و یا چهارم زمان غوطه ور کردن ماهی را ممکن است به ۵/۱ دقیقه افزایش داد تا از این راه رقیق شدن محلول را جبران گردد.

مروری بر وضعیت تولید و معرفی میگو های پرورشی ایران

فرمالین و مصرف آن در پرورش ماهی

زمان لازم برای مداوا ماهی آلوده در محلول فرمالین نسبتا طولانی و حدود نیم تا یکساعت می باشد.

مداوا را می توان در تانکرها، کانال ها و یا استخرهای دراز خاکی که بتوان حجم آب آنها را بخوبی محاسبه کرد انجام داد.

از آنجائی که زمان مداوای ماهی طولانی است، بایستی حین مداوا آبرا تهویه نمود.

غلظت ۱:۶۰۰۰فرمالین اثر بسیار خوبی دارد، اگرچه غلظت ۱:۲۰۰۰ فرمالین نیز ممکن است برخی اوقات مناسب باشد.

بیشتر بدانید: شناخت ویژگی های غذای ماهی (بخش اول)

فرمالین بهترین اثر را در مداوای انگل های خارجی دارد.

یکی از مزایای فرمالین این است که برای بکار بردن آن احتیاج به جا به جا کردن ماهی ها نمی باشد.

بهر حال در بعضی از آبها، مداوا با فرمالین ممکن است ایجاد تلفات نماید.

در کارگاه هائی که برای اولین بار اقدام به مصرف فرمالین برای مداوای ماهی بیمار می گردد؛ بایستی یک روز قبل از مداوای ماهی ها، ابتدا فقط یکی از کانال ها را آزمایش نمود تا اگر اثرات نامطلوبی ملاحظه نگردید؛ مداوا را تعمیم داد.

مواد شیمیائی و مصارف آنها در پرورش ماهی - دامیران
زمان لازم برای مداوا ماهی آلوده در محلول فرمالین نسبتا طولانی و حدود نیم تا یکساعت می باشد.

سولفامرازین و مصرف آن در پرورش ماهی

گزارشات موجود حاکی است که این دارو اثر رضایت بخشی در از بین بردن بیماری های باکتریایی مانند فرونکولولزییس و آلسر دارد.

سولفامرازین معمولا با غذا به نسبت روزانه ۸ تا ۱۰ گرم برای ۴۵ کیلو گرم ماهی مصرف می شود، و بایستی تا قطغ مرگ و میر به نسبت فوق به ماهی ها داده شود و بعد از آن نیز بمدت ۲ تا ۳ روز مصرف آن ادامه یابد.

در مداوای قزل آلای قهوه ای آلوده به فرونکولوزیس آزمایش نشان داده است که بهترین روش، مخلوط کردن روزانه ۸ گرم داروهای سولفاتی شامل ۵ گرم سولفامرازین و ۳ گرم سولفاگوانیدین در غذای ۴۵ کیلو گرم ماهی می باشد.

سولفامرتیولات (sulfomerthiolate) و مصرف آن در پرورش ماهی

این دارو یک ترکیب آلی جیوه است که با موفقیت برای ضد عفونی تخم قزل آلا در حین نمو جنینی تا مرحله چشم زدن بکار رفته است.

سولفومرتیولات بخصوص در ضد عفونی تخم ها برای جلو گیری از فرونکولوزیس بکار میرود.

میزان غلظت توصیه شده ۱:۵۰۰۰ می باشد.

بهتر است تخم ها را با بلافاصله پس از سخت شدن و یا پس از اینکه چشم زده اند با این دارو ضدعفونی نمود.

ولی در صورت لزوم در مرحله حساسیت نیز می توان ضدعفونی را انجام داد.

اگر انجام عمل با دقت صورت گیرد، می توان تا ۵۰ هزار تخم را در ۱۰ لیتر محلول ضد عفونی کرد.

برای ضدعفونی تخم ها دو روی بکار میرود که عبارتند از :

١ -نگهداری تخم ها در محلول ۵۰۰۰ :۱ بمدت ۱۰ دقیقه.

تخم ها را باید هر دو دقیقه یکبار حرکت داد تا محلول با تمام تخم ها به نسبت مساوی تماس داشته باشد.

برای این منظور می توان از یک طرف چوبی، لعابی و یا یک ظرف قیر اندود استفاده نمود.

در صورت تهویه خوب، تخم های چند زنبیل را می توان با یک محلول بشرطیکه بیشتر از چند ساعت نمانده باشد ضد عفونی نمود

٢- کانال یا ترافت محتوی تخم را می توان با روش حمام دادن ضدعفونی کرد.

نقش بارز قشم در افزایش تولید آبزیان کشور

برای این منظور لازمست که حجم آب کانال را بدقت محاسبه و مقدار داروی لازم برای ساختن محلول بغلظت ۱:۵۰۰۰ را به آن افزود.

حمام دادن بمدت ۱۰ دقیقه ادامه می یابد و در حین انجام مداوا، آب باید تهویه گردد.

پودر و محلول سولفومرتیولات در برابر نور خراب می شود و باید دور از آن نگهداری شوند.

ترامایسین و مصرف آن در پرورش ماهی

ترامایسین که نام تجاری آن اکسی تتراسیکلین (Oxytetracycline) است، نوعی آنتی بیوتیک است که به مقدار وسیعی در مداوای برخی بیماری های باکتریائی داخلی و خارجی انواع ماهی های قزل آلا و آزاد کاربرد دارد.

هنگامی که برای مداوایبیماریهای داخلی مانند فرونکولوزیس به کار میرود، به میزان ۴ گرم آنتی بیوتیم خالص به غذای روزانه ۵۰ کیلوگرم ماهی اضافه می گردد.

کارخانه های تولید غذای دان، غذای محتوی آنتی بیوتیک مورد نیاز کارگاه ها را تولید مینمایند.

دوره استاندارد مداوا معمولا ۱۰ روز است.

این آنتی بیوتیک به صورت ۵۰TM- و یا D 50 TM – به غذای دان تجاری افزوده می گردد.

هر ۵۰ گرم از ۵۰ – TM ویا  D50  TM-دارای ۵۰ گرم آنتی بیوتیک خالص است (۱:۹ وزن آن)

گه گاه ممکن است لازم باشد ترامایسین به مقدار کمی به غذا اضافه شود.

این کار را می توان با اضافه کردن مقدار مشخصی از ۵۰-TM و یا D 50 TM- و یا پودر ترامایسین محلول در آب در یک محلول ژلاتینی ( ۳۰ گرم ژلاتین در ۱ لیتر آب گرم) و اسپری کردن آن روی غذای خشک جیره روزانه انجام داد.

کنسانتره پودر محلول در آب ترامایسین، آسانترین کاربرد را در مداوای بیماریهای مربوطه دارد.

این پودر را می توان در بسته های ۱۱۴ گرمی که دارای ۶/۲۵ گرم آنتی بیوتیک خالص است، خریداری نمود .

بیشتر بدانید: مروری بر وضعیت پرورش و تولید ماهی قزل آلا

دو بسته از این دارو را می توان به یک لیتر محلول ژلایتن گرم اضافه نمود .

کاربرد آن در مداوای بیماری های باکتریائی خارجی مانند کلومناریس و بیماری آبشش در ترافت ها و کانال ها به مدت ۳۰ دقیقه تا یک ساعت بسیار موفقیت آمیز بوده است.

یکی از تراکم های موفق، کاربرد ۷۵/۱ گرم کنساتره ترامایسین (پودر موجود در بسته) در هر ۴۰ لیتر آب است.

در ترافت ها و کانال ها، برای مداوای بیماری های خارجی بهتر است حجم آب ابتدا به نصف کاهش یابد،

سپس دارو اضافه گردد و سپس آب کم کم به حجم اولیه باز گردانده شود و بعد تا پایان زمان مداوا قطع گردد.

پس از اتمام زمان مداوا آب بایستی مجددا باز شود و جریان طبیعی آن ادامه یابد.

فورکس ۵۰ (۵۰  furox) و مصرف آن در پرورش ماهی

فورکس ۵۰ که در گذشته بنام ۱۸۰ NF به بازار ارائه میگردید داروی دیگری است که با موفقیت در مداوای برخی بیماری های داخلی مانند فورونکولوزیس کاربرد داشته است.

این دارو دارای ۱۱ درصد فورازولیدون (furazolidone) است و به میزان ۲۰ تا ۲۵ گرم در غذای روزانه ۵۰ کیلوگرم ماهی بکار میرود.

این دارو گاهی اثرات سمی روی ماهیها دارد که باعث افزایش میزان مرگ و میر می شود.

قیمت ماهی و آبزیان در میادین میوه و تره بار اعلام شد

بنابراین هنگام استفاده از این دارو بایستی مورد توجه و کنترل قرار گیرند.

فورکس ۵۰ را می توان به صورت مخلوط با روغن ذرت که تا ۳۸ درجه سانتی گراد گرم شده است به میزان ۲۲۵ تا ۴۵۰ گرم به غذای روزانه ۵۰۰ کیلوگرم ماهی اضافه نمود.

مقدار فورکس ۵۰ مورد نیاز برای غذای روزانه هر ۵۰ کیلوگرم ماهی را بایستی در ۷۵۰ میلی لیتر روغن ذرت گرم مخلوط و سپس به غذا اضافه نمود.

مواد شیمیائی و مصارف آنها در پرورش ماهی - دامیران
یکی از مزایای فرمالین این است که برای بکار بردن آن احتیاج به جا به جا کردن ماهی ها نمی باشد.

آکری فلاوین (Acriflavine) و مصرف آن در پرورش ماهی

در صورت در دسترس نبودن سولفومرتیولات می توان از آکری فلاوین برای ضدعفونی تخم ها استفاده نمود.

غلظت ۱:۲۰۰۰این دارو برای این منظور توصیه می شود.

تخم ها را بایستی بمدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در محلول نگهداشت.

همچنین می توان تخم ها را بمدت ۱۰ دقیقه در محلول ۱۸۵/۰ درصد ضد عفونی کرد.

مالاشیت گرین و مصرف آن در پرورش ماهی

این رنگ در میکروب شناسی بخاطر میکروب کشی آن شناخته شده است.

در سال ۱۹۳۶ بعنوان داروی قارچ کش بکار رفت و موفقیت زیادی در مداوای ماهی قزل آلا حاصل نمود.

محلول ۱:۱۵۰۰۰ آن در مدت ۱۰ تا ۶۰ دقیقه با ۲ تا ۳ بار مداوا، آلودگی قارچ را بکلی از بین میبرد.

آلودگی قارچی آزاد ماهیان در واقع یک آلودگی ثانوی است در صورت کنترل عوامل آلوده کننده اولیه، آلودگی بقارچ نیز حاصل نخواهد شد.

نکته بسیار مهم در مصرف مالاشیت گرین در کارگاه ها اینست که مقدار روی موجود در آن بایستی بسیار کم باشد.

مالاشیت گرین را برای کنترل آلودگی قارچی آزاد ماهیان نیز بکار میبرند.

سه روش برای مداوای تخم ها تا کنون بکار رفته است.

۱- روش شستشو :

در یک لیتر آب بایستی ۲/۱۱ گرم مالاشیت گرین را حل کرده و ۷۵ سانتیمتر مکعب (سی سی) از آن در محل ورودی آب کانال ریخت.

جریان آب را بایستی برای ۲۵ لیتر در دقیقه میزان کرد.

این عمل را می توان یک روز در میان و یا در صورت لزوم هر روز تکرار کرد.

۲ -روش غوطه ور نمودن :

در این طریق محلول مالاشیت گرین با غلظت معین بکار می رود.

لازمست که آب موجود در سبد تخم گرفته شود و سپس برای مدت مورد لزوم تخم ها با سید در محلول قرار گیرند.

این روش خیلی عملی نیست چون ضدعفونی تخم ها احتیاج به جابجا کردن آنها دارد و ممکن است ایجاد شوک نموده و تعدادی از تخم ها تلف گردند.

۳- غوطه ور نمودن برای مدت طولانی :

این روش احتمالا بهترین راه مداوا با مالاشیت گرین است، ولی احتیاج بمقداری کار برای آماده نمودن و میزان کردن لوازم مورد نیاز دارد.

بهر حال اگر در کارگاهی آلودگی بقارچ زیاد است، بهتر است از این روش استفاده شود برای این منظور بطور مداوم و برای مدت یکساعت بایستی مقداری مالاشیت گرین به آب افزوده گردد، بطوریکه غلظت کلی آن در داخل تراف، در تمام مدت۱:۲۰۰۰۰۰ باشد.


منبع: دامیران
نویسنده: تحریریه دامیران
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=9492
برای ورود به بانک مقالات دامیران کلیک کنید
مواد شیمیائی و مصارف آنها در پرورش ماهی

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید