زنبور عسل ایرانی
زنبور عسل ایرانی

زنبور عسل ایرانی (مدا)

احیای نژاد ملی زنبور عسل ایرانی

زنبور عسل حشره کوچکی است، با تواناییهای باورنکردنی زندگی این حشره سراسر جذابیت است، چه برای کسانی که مستقیما با آن ارتباط دارند چه کسانی که به صورت دورادور این حرفه را دنبال می کنند.

برای درک اهمیت زنبور عسل در جهان هستی می توان به سوره نحل در قرآن مراجعه کرد که در آن به نکات شگفت انگیزی راجع به زنبور عسل اشاره شده است.

از زنبور عسل نژادهای گوناگونی دارد که هر نژاد طی گذشت زمان با توجه به زیست بوم خود، سازگاری هایی را کسب کرده است.

این که یک کشور یا یک منطقه، نژادی بومی یا مخصوص به خودش را داشته باشد، سبب می شود که پتانسیل بالایی در جهت اصلاح نژاد آن گونه بخاطر فراهم بودن بستر، به وجود بیاید.

بیشتر بدانید: بیماری های زنبورعسل

نژاد زنبور عسل ایرانی

تاریخچه

مدا نام نژاد زنبور عسل ایرانی است که اولین بار پروفسور Goetze در دانشگاه بن (آلمان غربی) روی این گونه زنبور عسل گذاشت.

کلمه مدا (meda) از نام پادشاهان سلسله ماد که قبل از هخامنشیان بر ایران حکومت می کردند، گرفته شده است.

 

ویژگی های ظاهری

خصوصیات مورفولوژیکی (ریخت شناسی) این نژاد تقریبا شبیه به نژاد زنبور عسل ایتالیایی است.

سه حلقه ی اولی شکم این نژاد به رنگ سیاه بوده و بقیه حلقه ها تقریبا قهوه ای دیده می شوند.

رنگ بدن این نژاد در بخش شکمی زرد متمایل به قهوه ای تیره است که در حلقه های اول شکم روشن تر است.

زنبور عسل ایرانی (مدا)
نژاد زنبور عسل ایرانی با شرایط کشور بسیار تطابق دارد

ویژگی های رفتاری این نژاد

  • شاخص بالای نیش زنی و رفتار دفاعی غیرقابل توجیه
  • تمایل زیاد به رفتار نامطلوب غارتگری
  • تولید زیاد بره موم (نه به اندازه نژاد قفقازی)
  • بچه دهی فراوان (نیاز به بازدید مکرر کندو برای کنترل سلولهای ملکه یا همان شاخن ها)
  • صرفه جویی در مصرف عسل ذخیره شده برای زمستان
  • زمستان گذرانی عالی
  • تطابق بالا با شرایط جوی ایران
  • رفتار گازگیری فوق العاده نسبت به دیگر نژادها که منجر به مقاومت در مقابل کنه واروا می شود. (این ویژگی به اجداد مشترک این نژاد با نژاد زنبور عسل هندی بر می گردد که رفتار بهداشتی فوق العاده قدرتمندی داشته و بعد از کندن کنه واروآ آن را جویده و در کف کندو رها می کنند.)

بیشتر بدانید: نوزادان کیسه ای زنبور عسل

آیا اصلا نژاد ایرانی زنبور عسل ایرانی وجود دارد؟

تا سال ۱۳۶۳ که واردات بی رویه ملکه های غیر بومی را از آمریکا و استرالیا داشتیم، بحث اصلی این بود که آیا نژاد زنبور عسل ایرانی وجود دارد یا اگر وجود دارد هنوز توده ژنومی آن قابل تفکیک است یا خیر؟

بره موم زنبور عسل

دکتر غلامحسین طهماسبی (بزرگترین محقق زنبور عسل ایرانی) در سال های ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۵ با مجموعه تحقیقات بسیار گسترده بر روی صفات ریخت شناسی و ژنتیکی بر روی ۳۲۰۰۰ نمونه زنبور جمع آوری شده از ۲۵ استان و ۱۰۴ شهرستان و مقایسه آنها با نژادهای ایتالیایی، کارنیکا، ملیفرا (شمال اروپا)، قفقازی و آناتولیکا (ترکیه) به این نتیجه رسید که نژاد زنبور عسل ایرانی وجود دارد و کاملا از نژادهای دیگر قابل تفکیک است.

 

نژاد زنبور عسل ایرانی دارای سه توده در کل کشور است

  • توده شمالی که اقیلم کاملا متفاوتی دارد
  • توده شرقی مرکزی و شرقی
  • توده غربی
زنبور عسل ایرانی (مدا)
در سال ۱۳۷۸، اصلاح نژاد زنبور عسل ایرانی شروع شد.

آیا نژاد ایرانی ارزش سرمایه گذاری و اصلاح نژاد را دارد؟

بازده نژاد ایرانی کم است؛ چون کار علمی روی آن صورت نگرفته است؛ بنابراین احیای دوباره نژاد مدا ارزشمند است؛ زیرا کشورهای پیشرفته در این حوزه، ملکه های هیبرید را به کشورهای در حال توسعه صادر می کنند و این موجب می شود که در اثر پدیده تفرق ژنتیکی نسل های دوم به بعد دیگر بازده اولیه را نداشته باشند و ما دوباره محتاج به واردات ملکه از آن کشور باشیم.

نژاد زنبور عسل ایرانی با شرایط کشور بسیار تطابق دارد به این صورت که مقاومت آن در برابر آب و هوای متغیر ایران بسیار بیشتر از نژادهای وارداتی است.

از طرف دیگر این نژاد نوعی سرمایه ملی برای کشورمان محسوب شده و نگهداری و حفظ آن یک وظیفه میهن پرستانه است.

باید دقت کنیم که نژاد ایرانی در کنار ویژگی های منفی، ویژگی های مثبت بی نظیری دارد و حال ما باید ویژگیهای منفی آن را با اصلاح نژاد کاهش دهیم و ویژگی های مثبت آن را حفظ و تقویت کنیم.

بیشتر بدانید: با انواع بیماری های زنبور عسل آشنا شوید

در جهت احیای نژاد مدا چه فعالیتهایی صورت گرفته است؟

سال ۱۳۷۷، در منطقه مرکزی کشور طرح جامع اصلاح نژاد زنبور عسل ایرانی به همت دکتر غلامحسین طهماسبی شروع شد.

اصلاح نژاد زنبور عسل چگونه است؟

ابتدا، ۵۰۰۰ کندوی زنبور عسل در چهار استان تحت پوشش مورد ارزیابی قرار گرفت که از آن تعداد، ۸۰۰ عدد که بهترین کندوها بودند، انتخاب شدند.

کندوهای انتخاب شده، خریداری شده و کار با این تعداد کندو شروع شد.

در سال ۱۳۷۸، اصلاح نژاد زنبور عسل ایرانی شروع شد.

 

هرسال این کندوها ارزیابی شده و براساس موارد زیر امتیاز داده می شوند

  • رفتار تهاجمی
  • تعداد سلول ملکه (شاخن)
  • تولید عسل امروزه بعد از ۲۰ سال کار و اصلاح نژاد روی نژاد بومی زنبور عسل ایرانی، مقدار تولید عسل آن ۳ برابر و رفتار دفاعی آن ۱۳ برابر بهبود یافته است.

سید علی رضوی/ دانشجوی کارشناسی مهندسی علوم دامی/ دانشگاه فردوسی مشهد
کیمیا وحیدی/ دانشجوی کارشناسی مهندسی صنایع غذایی/ دانشگاه فردوسی مشهد
فصلنامه علمی-دانشجویی رویان/ شماره بیست و یکم

منبع: دامیران     /     نویسندگان: سید علی رضوی و کیمیا وحیدی     /      لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=5718
زنبور عسل ایرانی

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید