تاریخچه پرورش مرغ در ایران
تاریخچه پرورش مرغ در ایران

تاریخچه پرورش مرغ در ایران

به عقیده برخی از مورخین شرقی، بومی شدن اولین بار توسط قوم ایرانی انجام گرفت در تاریخ طبری که مربوط به سال ۳۰۲ هجری قمری است.

اهلی شدن مرغ را توسط کیومرث می داند و چنین می نویسد:

 ….مردمان را اختلاف بکار کیومرث و هرکسی چیزی می گویند، گروهی از عجم گویند که آدم او بوده است.

و این خلق از پشت او بودند و او را گل پادشاه خواندندی که از گل آفریده شده و جنت او ایلد که حوا خوانند شم خدا از گل آفرید و جان در تن هر دو اندر یک وقت و یک اندازه کرد نه بیش نه بس، و اگر چنین بودی موافقت نبودی و اهرمن به زمین بود… گروهی از علماء اخبار (ایدون گویند او نبیره آدم بود).

سپس در مورد نحوه اهلی شدن مرغ توسط کیومرث در تاریخ طبری چنین آمده است:

پس کیومرث برفت و چون از حد فرزندان خویش بیرون آمد، وقت نماز پیشین بود.

یکی خروس سفید دیده بر میان راه ایستاده و یکی ماکیان در عقب وی و ماری پیش خروس آمد و آهنگ وی کرد و خروس بر مار حمله کرد و به غلبه او را همی زد و هرگاه که مار را بزدی بانگ خوش کردی، پس دیدار و بانک و حرب او کیومرث را خوش آمد گفت از مرغان این عجب مرغیست بر جنت خویش ایدون مهربان که دشمن را از او دور همی دارد با او حرب همی کند و چون فرزندان آدم، طبع او با طبع مردم نزدیکست، پس کیومرث آن ما را بکشت و آن مرغ بدان مقدار الهامی که او را بود نشاط بانگی کرد، کیومرث را سخت خوش آمد طعامی که داشت پاره پیش وی انداخت آن مرغ سر بر زمین گرفته منقار بر آن همی زد و آن جفت خویشتن را خواندن گرفت و از آن هیچ نخورد تا ماکیان فراز امد و آن علف بخورد.

نژاد مرغ ها را چگونه طبقه بندی میکنند؟

کیومرث این هنر و طبع سخاوت که اندروی دید گفت بقال نیست که من بطلب دشمن روم و از دشمنان فرزندان آدمی یکی مارست این مرغ با مار حرب همی کرد و این فرخ مرغیست بفال نیکست و داشتن وی واجب چون از آن حال همی شد به پرداخت خروس و ماکیان ببرد و نزد فرزندان و گفت این را نیکو دارید طبع این با طبع آدمی نزدیکست و بقال نیکست، و اهل نجم خروس را و بانگ او را خجسته دارند خاصه خروس سفید را و ایدون همی گویند که به خانه که این مرغ باشد دیوان در آن خانه در نیایند و بانگ خروس را بنماز شب بد دارند و بقال نیک ندانند.

محققین غربی در مورد منشاء و زادگاه مرغ عقیده دارند که موطن اصلی مرغ از جنوب شرقی اسیا بوده است بمرور در مدت چند هزار سال در سایر نقاط جهان انتشار پیدا کرده است.

تاریخچه پرورش مرغ در ایران
در ابتداء مرغ را بعنوان پرنده زینتی و تفریحی نگاهداری می کردند

داروین در سال ۱۸۵۹ در زمینه مشاء مرغ اهلی چنین نوشته است:

بعد از آنکه مشخصا انواع مرغ و خروس های موجود در دنیا را پرورش دادم و روی یک یک آنها و طرز استخوان بندی بدنشان مطالعه کردم به این نتیجه رسیدم که تمامی مرغ و خروس دنیا از یک نوع وحشی هندی موسوم به بانکی و امنشاء گرفته است، بانکی و اوحشی که نژادش کماکان از جنوب سلسله هیمالیا گرفته تا اعماق آسیای جنوب شرقی پراکنده است از نظر شکل ظاهری، استخوان بندی و نحوه قدقد کردن به مرغ های خانگی فعلی شباهت دارد و در سال ۷ تا ۱۴ تخم می گذارند.

تولیدکننده و مصرف کننده مرغ چوب دو سر طلا!

با این تفاوت که بانکی و او حشی و جنگلی است و از طریق دانه چینی و خوردن جوانه ها و غنچه و کرم ها و حشرات ارتزاق میکنند و بعکس مرغ خانگی غیر اهلی و ترسو است.

طبق نوشته داروین «قدیمی ترین اطلاعی که درباره ماکیان داریم مربوط به ۴۰۰۰ سال قبل است.

از اشیاء گلی که در زیر خاک های مکشوفه در هند و چین بدست آمده است اینطور استنباط می شود که مرغ از ۴۰۰۰ سال پیش در هندوستان وجود داشته و اهلی بوده است.

در ابتداء مرغ را بعنوان پرنده زینتی و تفریحی نگاهداری می کردند و خوردن تخم مرغ و گوشت مرغ متداول نبوده است.

الفبای مرغداری گوشتی

ولی به مرور که تخم مرغ را خوراکی یافتند به اهمیت نگاهداری مرغ از نظر غذائی پی بردند.

ماکیان حتی در بین بسیاری از اقوام باستانی جنبه مقدس داشتند، خروس را پیک روز و پیک روشنائی میدانستند و روزگاری که ساعت هنوز اختراع نشده بود از بانگ خروس برای گاه شناسی استفاده می کردند و در کاروانسراها همیشه چند خروس نگاه می داشتند تا کاروانیان در سحرگاه با بانگ خروس بیدار شوند.

طبق نظریه محققین غربی مرغ اولین بار در جنوب شرقی آسیا اهلی گردید.

پس از اهلی شدن مرغ در جنوب شرقی آسیا، به مرور در اثر مهاجرت اقوام در طی قرنها به نقاط دیگر منتقل شدند، بطوری که در ده ایندوس (indusvalley)  واقع در مغرب هندوستان، استخوان های مرغ را که مربوط ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح است یافته اند و این محل از موطن اصلی مرغ در حدود ۳۰۰۰ کیلومتر فاصله دارد.

مرغ، در بین النهرین در حدود ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح ظاهر شد که مخصوص دربار سلاطین بود، از این رو به آن «مرغ شاه» می گفتند و بنظر می رسد که بیشتر جنبه نمایشی داشته و از نظر تغذیه مورد استفاده نبوده و شاهزادگان آن را برای جنگ انداختن با یکدیگر نگاهداری می کردند و این زمان مقارن با مهاجرت قوم آریائی به این ناحیه بود.

در تقسیمات نژادی، محققین ایرانیان را از اقوام آریائی یا هند اروپائی شناخته اند، اصطلاح اقوام هند و اروپائی چنانکه از اسم آن بر می آید، شامل کلیه مردمانی بوده است که از هندوستان تا ساحل اقیانوس اطلس سکونت داشته اند.

بستر مرغداری و شرایط مناسب محل زندگی طیور

در این که این اقدام در دوره زندگی مشترک در کجا می زیسته اند خبری قاطع در دست نیست.

طبق روایت اوستا سرزمین اصلی آریائیها (ایران واج) در منطقه بسیار خوش آب و هوا و حاصلخیز بوده که بعدها عناصر و ارواح پلید آن را سرد کردند و چون بر اثر سرما، زمین نمی توانسته خوراک آن مردم را تامین کند، مردم دسته دسته هر یک به طرفی رفته و سرزمین اصلی را ترک گفته اند.

آریائی ها چه زمانی از دیگر اقوام هند و اروپائی جدا شدند، روشن نیست.

دانشمندان تاریخ این جدائی را سه هزار سال قبل از میلاد می دانند.

در این که پس از جدائی در چه سرزمینی اقامت جستند، باز هم جواب قاطعی وجود ندارد امروزه بیشتر دانشمندان معتقدند که مساکن آربائی ها، سرزمین بین دو رود جیحون و سیحون بوده است.

آغاز ثبت سفارش نهاده‌های دامی مرغداران بعد از دو هفته توقف

قوم آریائی، پس از چندی دچار پراکندگی و انشعاب شد و دسته هائی از آنان که اجداد هندیان کنونی باشند، از طریق کوههای هندوکش به دره پر آب و حاصلخیز پنجاب راه یافتند و دسته دیگر، فلات ایران را برای اقامت برگزیدند.

قرائنی در دست است که جدائی این دو قوم را بین قرن چهاردهم و هشتم قبل از میلاد مسیح مشخص می سازد.

بدین ترتیب اقوام آریائی در اثر مهاجرت به بین النهرین با «مرغ» آشنا شدند و در حدود ۱۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، همراه با مهاجرت اقوام آریائی به فلات ایران، مرغ نیز وارد این سرزمین گشت و اقوام ساکن این فلات از آن بهره برداری می کردند.

مرغ سبز یا مرغ بدون آنتی بیوتیک را بهتر بشناسیم

راجع به سوابق حیوانات و طیور در فلات ایران، آثار باستانی قابل توجهی بدست آمده است.

از جمله در نقش های روی بناها و سنگ ها و آجرهای پخته کردستان و شوش، تصویر مرغ خانگی، خروس، غاز و مرغابی و بسیاری از پرندگان دیگر دیده شده است.

پروفسور کن (coon) استاد دانشگاه پنسیلوانیا که در سال ۱۳۲۹ در غار کمربند بهشهر به حفریات آثار باستانی پرداخت بود، به مقداری گندم و دانه های دیگر و اسکلت مرغی که در آن زمان اهلی بوده، دست یافته است.

تاریخچه پرورش مرغ در ایران
چند قرن بعد، در اثر هجوم اقوام اروپائی به امپراطوری ایران، مرغ نیز همراه با غنائم دیگر به قاره اروپا راه یافت.

چند قرن بعد، در اثر هجوم اقوام اروپائی به امپراطوری ایران، مرغ نیز همراه با غنائم دیگر به قاره اروپا راه یافت.

بطوری که تا قبل از حمله اسکندر مقدونی به ایران، مردم اروپا با مرغ خانگی اشنائی نداشتند.

طبق روایات و مدارک موجود، یونانی ها اولین ملت اروپائی بودند که در حدود ۸۰۰ سال پیش از میلاد مسیح از طریق ایران به مرغ دست یافتند و به آن «پرنده پارتی» می گفتند.

یونانی ها در ابتدا مرغ را برای جنگ انداختن و فالگیری مورد استفاده قرار دادند، ولی به مرور به فکر این افتادند که از گوشت و تخم آن برای تغذیه استفاده کنند.

اهمیت ضدعفونی مرغداری و چگونگی انجام آن

به مرور، مرغ از یونان به سرزمین روم رسید.

رومی ها افراد خوشگذرانی بودند و خروس ها را اخته کرده و چاق می نمودند و برای جشنها و ضیافت ها مصرف می کردند.

از روم مرغ به سرزمین بریتانیا رفت و پرورش آن معمول گردید.

هرگاه این انتقال تدریجی مرغ از سرزمین اصلی به سایر ممالک بر روی نقشه جغرافیا و سم شود.

و فواصل مربوطه محاسبه شود، ملاحظه می گردد که سرعت مهاجرت در حدود یک مایل یا ۱۶۰۰ متر در سال بوده است و قرنها طول کشید تا مرغ از یک کشور به کشور دیگر یا از قاره ای به قاره دیگر مهاجرت نمود.

مرغداری در ایران باستان

پس از ظهور زردشت و اشاعه و گسترش آئین زردشتی در فلات ایران، به علت تشویق و دستورات مذهبی، نگاهداری و پرورش دام و طیور مورد توجه فراوان قرار گرفت.

حمایت از حیوانات و طیور و پرورش آنها یکی از ارکان اساسی مذهب زرتشت بود که به کرات درگات ها و سرودهای مذهبی به آن اشاره گردیده است.

حمایت و نگاهداری و استفاده از جانداران سودمند بنابه دستور اوستا، بر تمام افراد بشر واجب و نابود ساختن جاندارانی که برای آسایش و ادامه زندگی بشر ناسودمند هستند، شایسته و بایسته بوده است.

اختراعات حوزه علوم دامی (دانخوری جوجه یکروزه و بوقلمون)

 

جانداران سودمند بنابه مندرجات فروردین پشت فقره ۷۴ ویسنای ۷۱ فقره ۹ به پنج دسته بشرح زیر تقسیم گردیده اند:

۱ – او پایه (Upapa) : جانداران سودمند آبی و انواع ماهی های حلال گوشت.

۲ – اوپسمه (Upasma) : جانداران خاکی به ویژه آنهائی که در سوراخهای زمین بسر می برند و سودمندند.

۳-  فرپ ترجات (Frapterjat) : جانوران بالدار یا پرندگان سودمند حلال گوشت.

۴- روس چرات (Rawalscharat) : چرندگان یا دوندگان وحشی (صحرائی).

۵- چنگ رنگ هخ (Changranghach) : چرندگان و سم داران اهلی.

در بین طیور، خروس که ساعت ایرانیان باستانی بود، عزیز و مقدس و محترم به شمار می آمده است.

در وندیداد فرگرد ۱۸ فقره ۱۴ و ۲۸ از خروس، به این نحو یاد شده است.

کرچ شدن مرغ چیست و چه زمانی رخ می دهد؟

«صبح ها، صدای خروس دلیر ، تنبلی و کاهلی را دور می کند و مردم را به کار و کوشش می خواند» در وندیداد، در فقره ۲۹، در مورد گوشت مرغ چنین آمده است: کسی که به اندازه تن آن مرغ پروداش (Prodash) یعنی خروس گوشت صدقه بدهد، از او من که اهورامزدا هستم حرف دوم نمی پرسم و یک راست به بهشت می رود.

بر طبق نوشته های دیگر غذای عمده ایرانیان در زمان ساسانیان گوشت بوده است.

در خوان شاهان ایرانی، هر روز هزار حیوان پخته شده حاضر می گردید.

گوشت اکثر پرندگان، از آن جمله مرغ، شتر مرغ، اردک، غاز، کبوتر و پرندگان وحشی مانند قرقاول، دراج و تیهو را می خورده اند… و برای روزهای جنگ، گوشت را سرخ کرده و خشک می نمودند و نگاه می داشتند تا در میدان جنگ، در مضیقه غذائی نباشند.

تاریخچه پرورش مرغ در ایران
در زمان ساسانیان در این ناحیه بزرگ کشاورزی ایران، پرورش مرغ و جوجه، شهرت بسزائی داشت.

ازنظر اهمیت پرورش طیور در زمان ساسانیان، همین بس که معاش مردم برخی از شهرها فقط از پرورش مرغ تامین می شده است و بعنوان نمونه شهر کسگر را می توان نام برد.

طبق روایات و مدارک موجود، کسگر محل آخرین مأموریت لقمان سردار اسلام در آخرین جنگ با ایران بود.

شهر کسگر یک واژه هراتی به معنای «جو» است.

در زمان ساسانیان، بنام خسرو شاهپور نامور بوده و در زمان حجاج واسط خوانده شد و شهری بود میان بصره و کوفه، که حدود آن تا شرق، تا جائی که دجله به دریا می ریخت، گسترده بود.

انواع مرغ گوشتی در دنیا بر حسب نژاد

در زمان ساسانیان در این ناحیه بزرگ کشاورزی ایران، پرورش مرغ و جوجه، شهرت بسزائی داشت.

می گفتند همه غذای مردم آن شهر جوجه است و در آنجا ۲۴ جوجه بزرگ را به یک درهم (یک سکه نقره) خرید و فروش میکردند.

معروف بود این شهر، یکی از دو شهری است که مردمش پر زورتر از دیگر مردم شهرهای ایران هستند.

یکی از این دو شهر کوهستانی است و دیگری جلگه و هامونی، آن شهر کوهستانی، اصفهان و آن شهر جلگه ای، کسگر بوده است.

بعد از اسلام، نیز پرورش طیور و دام های اهلی مورد توجه مردم ایران بوده است و طبق دستورات مذهبی، پرورش طیور و دام و تامین وسائل زندگی آنها جزو وظایف هر فرد مسلمان بوده است.

بطوری که در شریعت مقدس اسلام، در مورد حقوق حیوانات اهلی تاکید فراوان شده است.


اصول پرورش طیور / دکتر مرادعلی زهری / دانشگاه تهران
منبع: دامیران
نویسنده: دکتر مرادعلی زهری
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=6909
تاریخچه پرورش مرغ در ایران

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید