سکوم چیست؟ و نقش آن در دستگاه گوارش طیور چگونه است؟
سکوم چیست؟ و نقش آن در دستگاه گوارش طیور چگونه است؟

سکوم چیست؟ و نقش آن در دستگاه گوارش طیور چگونه است؟

سکوم و عملکرد آن در این مطالعه از دیدگاه آناتومیکی، فیزیولوژیکی، میکروبی و تغذیه ای در پرندگان مورد بررسی قرار می گیرد. سازگاری های فیزیولوژیکی و آناتومیکی صورت گرفته در دستگاه گوارش پرندگان باعث شده تنها ذرات کوچک و یا محلول به همراه ادرار یا مایعات گوارشی به درون سکوم برگشت داده شوند. در سکوم، آب و نمک ها باز جذب می شوند و تخمیر اسید اوریک و کربوهیدرات ها به آمونیاک و اسیدهای چرب فرار توسط فلور میکروبی سکوم صورت می گیرد؛ بنابراین این اندام نقش مهمی در دستگاه گوارش پرنده ایفا می کند.

آناتومی

در اغلب گونه های پرندگان، سکوم اندازه و شکل های متفاوتی دارد در حیوانات اهلی به جز پنگوئن ها که فاقد سکوم می باشند. در محل اتصال ایلئوم و کولن، سکوم بصورت دو کیسه کور طویل که در امتداد ایلئوم کشیده شده اند مشاهده می شود. سکوم در ماکیان معمولا کشیده و بخش پروکسیمال آن توسعه یافته است.
پهنای سکوم را در جوجه ها در سن ۳ هفتگی حدود ۲ تا ۱ میلی متر برآورد کردند که در بخش انتهایی حلقه عضلانی جداکننده ایلئوم از کولن، به کولن می پیوندد. ناحیه ابتدایی سکوم دارای پرزهای فراوان و سلول های النفوئیدی و سلول های گابلت می باشد. سطح ابتدایی سکوم شباهت زیادی به سطح ژئوژنوم دارد که می تواند فرضیه جذب مواد مغذی در سکوم را اثبات کند.
همچنین نیز نشان دادند که سکوم حاوی ریز پرزهای فراوانی است که طویل ترین آن ها در بخش های ابتدایی سکوم وجود دارد. ناحیه باریک (گردن مانند) بخش ابتدایی سکوم حاوی شیارها و پرزهایی است که به هنگام ورود بخش مایع محتویات کولن به سکوم بعنوان فیلتر عمل می کند.

محتویات سکوم

موادی که وارد سکوم می شوند شامل محتویات نرم و محلول با وزن مولکولی پایین و مولکول های غیر ویسکوز می باشند. Son و همکاران (۲۰۰۲) مشاهده کردند که ۲۹ ٪ از ماده خشک و ۲۹ ٪ از آب دفع شده در خروس ها وارد سکوم می شود، بنابراین مواد وارد شده به سکوم اهمیت زیادی دارند.
در پرندگان گرسنه، سهم مواد وارد شده به سکوم از این نیز بالاتر است. در مکانیسم جداسازی و انتقال مواد هضمی به سکوم بخش بزرگی از آب و نمک و همچنین مونوساکاریدها در سکوم بازجذب می شوند. جایگزینی جیره حاوی ۱۴ ٪ گلوکز با جیره های حاوی مقادیر مشابه از پنتوزها و اسید اورونیک وزن سکوم به میزان حداقل سه برابر و طول آن بیش از ۳۰ درصد افزایش می یابد؛ این نشان می دهد که بخش بزرگی از مونوساکاریدهای جذب نشده در روده باریک به سکوم منتقل می شوند، اما تنها ذرات کوچک و محلول می توانند به سکوم منتقل شوند.
تخمیر مواد هضم نشده مثل فیبر، در بخش های انتهایی دستگاه گوارش پرندگان وابسته به عملکرد سنگدان است. لازمه توسعه مناسب سنگدان مصرف ذرات دانه درشت، ترکیبات فیبری یا سنگ ریزه ها توسط پرنده می باشد که موجب آسیاب اجزای خوراک به ذرات کوچک شده و آن ها را برای هضم در روده کوچک مناسب می سازد، در این جوجه ها بیش از ۰/۴۰ درصد ذرات وارد شده به دئودنوم قطری کمتر از ۰/۰۴ میلی متر دارند و این ذرات بسیار آسان تر از ذرات درشت وارد سکوم می شوند. مولکول های کوچک، محلول و با ویسکوزیته پایین نظیر دی ساکاریدها و اولیگوساکاریدها بیشتر قابلیت ورود به درون سکوم را دارند. ورود و تخمیر کربوهیدرات های بزرگ در سکوم بسیار آهسته است.

باز جذب آب و الکترولیت ها

یکی از اعمال مهم سکوم، بازجذب آب و الکترولیت ها می باشد. از این رو سکوم بعنوان مهم ترین بخش دستگاه گوارش نامیده شده است. Thomas در مطالعات خود جذب آب و الکترولیت ها در پرندگان را مشاهده کردند. جذب خالص آب در روده تا پیش از رسیدن مواد به ایلئوم روی نمی دهد و عمدتا بدنبال بازجذب آب و الکترولیت ها با منشأ روده ای و کلیوی در سکوم مشاهده می شود. همچنین مشاهده شده که فضولات جوجه های تخمگذار پس از سکوم برداری حاوی ۲/۲ درصد آب بیشتری است.
Karasawa و همکاران میزان آب در جوجه های کولن برداری شده (خروس های لگهورن ۲۴ ماهه ) را مورد مطالعه قرار دادند و دریافتند که در پرندگان کولن برداری شده، نوشیدن و دفع آب پس از کولن برداری ۲۰ درصد بیشتر است که موجب ۱ برابر دفع آب بیشتر نسبت به پرندگان گروه شاهد شده و میزان ابقای آب پس از کولن برداری بطور معنی داری کمتر است. بدین ترتیب نقش حیاتی بخش های انتهایی دستگاه گوارش در حفظ آب بدن اثبات می گردد.

ترکیب فلور میکروبی

پرندگان تازه هچ شده در معرض میکروب های موجود در محیط قرار دارند. Tanikawa و همکاران نشان دادند که باکتری اشریشیاکلی پاتوژن غالب در روزهای اول پرورش است هرچند تنوع فلور میکروبی در سن ۱۴ روزگی تا پایان آزمایش افزایش یافت که نشان می دهد محیط و فلور – میکروبی متنوع اثر زیادی بر ترکیب فلور میکروبی دارد.
Van derwielen و همکاران دریافتند که تنوع فلور میکروبی از سن یک تا ۱۱ روزگی به سرعت افزایش و پس از آن ثابت می ماند. ترکیب فلورباکتریایی سکوم در جوجه ها توسط محققین بسیاری مورد مطالعه قرار گرفته و بدلیل تغییرات محیطی و روش های تعیین مقادیر، اختلافات معنی داری میان آن ها مشاهده شده است.

تخمیر میکروبی و ترکیب جیره

مکانیسم های ورود مواد هضم شده به سکوم و آگاهی از ترکیبات وارد شده به درون سکوم روشن نیست؛ Jozefiak و همکاران اشکال مختلف کربوهیدرات هایی که توسط فلور میکروبی سکوم به اسیدهای چرب فرار تخمیر می شوند را مورد بررسی قرار دادند و نتیجه گرفتند که تنها مقادیر کمی از پلی ساکاریدهای غیر نشاسته ای در سکوم تخمیر می شوند، اما حتی تغییرات کوچک در فیبر قابل تخمیر جیره می تواند تخمیر سکومی را بطور قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهد.
Langhout و همکاران مشاهده کردند با افزودن ۳ درصد پکتین متیله شده خانواده مرکبات به جیره جوجه های گوشتی پرورش یافته در شرایط استریل وزن سکوم دو برابر شده، اما در پرندگان پرورش یافته بصورت سنتی بی اثر می باشد . این را می توان به کاهش  ویسکوزیته مواد هضم شده خوراک استریل نسبت داد.Campbell و همکاران ثابت کردند تغییر ترکیب فلور میکروبی سکوم در اثر تغییر محتوای فیبر
جیره نیز می تواند نشانه ای از عبور اجزای فیبری جیره بدون سکوم باشد. Rodriguets و همکاران دریافتند که هنگامی که گندم و جو جایگرین ذرت جیره شده بود تعداد باکتری های اشرشیاکلی و لاکتوباسیلوس افزایش یافت. همچنین افزودن آنزیم های هضم کننده پلی ساکاریدهای غیر -نشاسته ای به جیره های بر پایه گندم / جو تعداد بیفیدویو باکتریوم در سکوم را افزایش، در حالیکه افزودن اینولین به این جیره ها تعداد باکتری های اشرشیاکلی را کاهش داد.
اولیگوساکاریدها، فنل فروکتو اولیگوساکاریدها، کربو هیدرات هایی محلول با وزن مولکولی پایین هستند که توسط فلور میکروبی روده به سهولت تخمیر شده و همانطور که قبلا گفته شد پتانسیل زیادی برای انتقال به سکوم و تخمیر در آنجا دارند. پایین بودن میزان این کربوهیدرات ها موجب افزایش باکتری اشرشیاکلی میگردد.
با استفاده از منابع مختلف نشاسته در جیره، قابلیت هضم نشاسته دامنه ای از ۳/۷۳ تا ۹/۹۸ بدست آمد، جالب است که در مرغان گوشتی در سن ۲۷ تا ۲۸ روزگی تفاوتی در مقادیر قابلیت هضم نشاسته میان بخش خلفی ایلئوم و کل دستگاه گوارش مشاهده نشد؛ علیرغم اینکه مقادیر زیادی نشاسته از ایلئوم عبور می کنند.
سایر محققین نیز نشان داده اند هنگامی که سطح نشاسته در ایلئوم بالا باشد قابلیت هضم نشاسته در سطح کل دستگاه گوارش افزایش نمی یابد. Gracia و همکاران نشان دادند تحت بعضی شرایط، در صورتی که نشاسته در روده کوچک تجزیه نشود می تواند توسط جمعیت میکروبی سکوم و سایر بخش های انتهایی دستگاه گوارش تجزیه شوند.
سکوم چیست؟ و نقش آن در دستگاه گوارش طیور چگونه است؟

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع: نشریه دنیای دام و طیور

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید