تأثیر مس بر بیماری کوکسیدیوز در جوجه های گوشتی
تأثیر مس بر بیماری کوکسیدیوز در جوجه های گوشتی

تأثیر مس بر بیماری کوکسیدیوز در جوجه های گوشتی

کوکسیدیوز (Coccidiosis) پرندگان،  ایجاد شده توسط چندین گونه تکیاخته از جنس آیمریا (Eimeria) مهمترین بیماری انگلی در طیور است که باعث مرگ و میر، سوء جذب، بازده کم خوراک و اختلال در رشد جوجه های گوشتی و کاهش تولید تخم در مرغ های تخمگذار میشود. این بیماری برای صنعت طیور از اهمیت اقتصادی زیادی برخوردار است و ضرر جهانی ناشی از آن را سالانه بیش از سه میلیارد دلار، تخمین میزنند.

در حال حاضر، درمان دارویی به طور گستردهای مورد استفاده قرار میگیرد و بیماری در درجه اول از طریق استفاده از داروهای آنتی کوکسیدیال که مستقیماً به خوراک اضافه میشوند کنترل میشود. با این حال، استفاده گسترده از داروهای ضد کوکسیدیوزی منجر به ایجاد سویه های مقاوم آیمریا شده است. مشکلات موجود در استفاده از داروهای درمانی بیشتر به نگرانی های عمومی در مورد آلودگی دارویی باقیمانده در تولیدات طیور مربوط میشود.

این مسائل مشوق جستجوی روشهای جایگزین برای افزایش سطح ایمنی، مانند استفاده از عصاره های گیاهی با فعالیت آنتی اکسیدانی ویتامین های A, E ,C و مواد معدنی نظیر مس، روی، سلنیوم شده است. مشخص شده است که مکمل این مواد افزودنی با ایجاد سطح بالای محافظت از ایمنی حیواناتی که در معرض فشارهای استرس و عفونت هستند از طریق خاصیت آنتی اکسیدانی آنها کمک میکند. گزارش شده است که ترکیبات آنتی اکسیدانی با بهبود درجه پراکسیداسیون لیپید روده، شدت عفونت آیمریا تنلا را کاهش میدهد.

از آنجایی که مس نقش مهمی در تنظیم چندین فرآیند متابولیکی از جمله عملکرد سیستم دفاعی آنتی اکسیدانی از طریق فعالسازی آنزیمهای آنتی اکسیدانی ایفا میکند؛ در نتیجه هدف کلی این مطالعات، بررسی اثرات بهبود بیماری کوکسیدیوز از طریق جایگزین مکمل مس و درک بهتر رابطه بین تغذیه و کوکسیدیوز است که میتواند ابزاری مناسب برای سلامت روده و کاهش بروز کوکسیدیوز در شرایط عدم وجود آنتی کوکسیدیال باشد.

 

کوکسیدیوز در ماکیان

علی رغم پیشرفت مدیریت، تغذیه، دارو درمانی و ژنتیک، هنوز کوکسیدیوز از پرهزینه ترین و شایع ترین بیماریهای طیور است. بررسی ها در امریکای شمالی و جنوبی نشان داد که کوکسیدیاها تقریبا در همه مزرعه های گوشتی وجود دارند. میزبانان گونه های آیمریا تا حد زیادی اختصاصی هستند. این انگلها تمایل به تکثیر در اپیتلیوم روده دارند و به دنبال آن باعث آسیب بافتی و در نتیجه اختلال در هضم و جذب مواد غذایی میشوند و متعاقبا دهیدراته شدن، کاهش حجم خون و افزایش حساسیت نسبت به بیماریهای دیگر رخ میدهد. شدت این بیماری بسته به گونه های آیمریای درگیر، تعداد اووسیست بلع شده و شرایط آب و هوایی، متغیر است.

تأثیر مس بر بیماری کوکسیدیوز در جوجه های گوشتی
استفاده گسترده از داروهای ضد کوکسیدیوزی منجر به ایجاد سویه های مقاوم آیمریا شده است

نشانه های بالینی

گونه هایی که بیماریزایی بیشتری دارند، اغلب باعث اسهال میشوند که ممکن است موکوئیدی یا خونی باشد. غالبا به همراه اسهال، دهیدراته شدن (کم آبی) به وجود میآید. متعاقب اسهال و کم آبی، به زودی ژولیدگی پرها،کم خونی، بی حالی، ضعف، جمع کردن سر وگردن به طرف بدن و خواب آلودگی بروز مینماید. آلودگی پرندگان در حال رشد به ویژه جوجه های گوشتی باعث میشود که رشد مناسب آنها سریعا متوقف گردد.

  مرغداران از فروش هرشانه تخم مرغ 30 درصد ضرر میکنند

میزان واگیری و مرگ و میر در ماکیان بسیار متغیر است ولی ممکن است که هر دو بسیار بالا باشد. مس، پیش ساز ترکیبات ایمنی بدن  مس یکی از مهمترین و شناخته شده ترین مواد معدنی است که در تغذیه طیور نیز از جایگاه بسیار ویژهای برخوردار است .این عنصر وظایف متعددی را در بدن بر عهده دارد. متابولیسم و به طور کلی فرایندهای متابولیکی در بدن موجودات زنده و به ویژه طیور به شدت به این عنصر وابسته است.

مس نقش مهمی در تنظیم چندین فرآیند متابولیکی مانند رشد، هضم، عملکرد سیستمهای گردش خون و سیستم دفاعی آنتی اکسیدانی از طریق فعالسازی آنزیمهای آنتی اکسیدانی ایفا میکند. علاوه بر این نشان داده شده است که مس ایمنی چندین گونه، از جمله مرغها را تنظیم میکند. بنابراین،مس زیست ساخت چندین ترکیب ایمنی بدن مانند سیتوکینها، تولید آنتی بادی و تکثیر سلولهای را تحریک میکند.

بیشتر بدانید: شرح بیماری کوکسیدیوز

سازوکار این اعمال به اثر مهارکنندگی مس بر جمعیت میکروبی دستگاه گوارش نسبت داده میشود. همچنین در جوجه های گوشتی، مکمل مس جیره برای بهبود ریخت شناختی روده نشان داده شده است. اما مطالعات برای ارزیابی اثرات مس جیره غذایی بر قابلیت هضم مواد مغذی به خودی خود در جوجه های گوشتی محدود است. مزایای بالقوه مکمل مس برای بهبود قابلیت هضم مواد مغذی ممکن است به ویژه برای جوجه های گوشتی در دوره های چالش دستگاه گوارش مفید باشد.

نیاز مس برای جوجه های گوشتی در سنین مختلف، پنج تا هشت میلیگرم بر کیلوگرم براساس  NCRگزارش شده است. در اتحادیه اروپا، رژیم غذایی مس برای مرغ تا حداکثر ۲۵ میلیگرم بر کیلوگرم تهیه میشود. با این حال، در سایر مناطق جهان، از جمله ایالات متحده  آمریکا، صنعت طیور ۱۲۵ تا ۲۵۰ میلیگرم مس در رژیم های غذایی را به عنوان محرک رشد اضافه میکند. از آنجایی که استفاده از آنتی بیوتیکها به عنوان محرک رشد در طی سالهای گذشته ممنوع شده، مس تبدیل به یک جایگزین بسیار مفید شده است.

 با این حال، دوزهای درمانی مس که معموًلا در خوراک طیور به عنوان نمک معدنی (سولفات مس پنتاهیدرات) وجود دارد، بیشتر در مدفوع دفع میشوند و علت نگرانیهای زیست محیطی هستند.

 

رادیکال آزاد

رادیکالهای آزاد ترکیبات شیمیایی داخل سلولی هستند که در روند طبیعی درون سلولی، جهت تولید انرژی و سوخت و ساز تولید میشوند و باید توسط آنتی اکسیدان های بدن خنثی شوند.

تأثیر مس بر بیماری کوکسیدیوز در جوجه های گوشتی
بین سطح پروتئین جیره غذایی و شدت کوکسیدیوز ارتباط وجود دارد

سیستم آنتی اکسیدانی

سیستم آنتی اکسیدانی متشکل از ویتامین های A ،C  و E و آنزیمهای سیتوپلاسمیک از جمله سوپراکسید دیسموتاز (SOD) و کاتالاز (CAT) از سلول در برابر استرس اکسیداتیو محافظت میکنند. کاهش سطح ویتامین E ،C و A در طول بیماریهای عصبی ایجاد شد. عناصر کم نیاز رژیم غذایی یا آنتی اکسیدانها میتوانند به حفظ تعادل مناسب آنتی اکسیدانی در بسیاری از عفونتها کمک کنند.

  تأثیر استفاده از ویتامین ها در شرایط استرس گرمایی در طیور

تولید رادیکال آزاد ROS )) به عنوان فرآورده های متابولیسم که امکان آسیب رساندن یا از بین بردن ساختارهای داخل سلولی را دارند، تحت شرایط عادی در یک تعادل پویا در سلولهای موجودات زنده قرار دارد. نشان داده شده است که غلظت ROS در بسیاری از بیماریهای انگلی افزایش مییابد. اختالل در سیستم آنتیاکسیدانی آنزیمی ممکن است به تجمع ROS ،که احتمالا ناشی از عفونت آیمریا آسرولینا  acervulina. E )) است، نیز منجر شود.

رادیکال های آزاد از جمله ROS برای برخی از انگل ها سمی هستند. اختلاف مشاهده شده در آنزیم های مورد مطالعه و فراسنجه های غیرآنزیمی نشانگر وقوع استرس اکسیداتیو به دنبال عفونت و اختلال در تعادل اکسیداتیو اکولوژیک ((EOB  بین آنتی اکسیدانها و پراکسیداسیون مرغها و عفونت با آیمریا آسرولینا است .E acervulina .) ) در حالت اختلال تعادل اکسیداتیو اکولوژیکی و استرس اکسیداتیو، سیستم های بیولوژیکی در برابر چالش رادیکال اکسیداتیو که میتواند منجر به سمی شدن یا مرگ ارگانیسم های هوازی شود، محافظت نمیشوند.

بنابراین، کوکسیدیوز مرغی میتواند از طریق مکمل جوجه های گوشتی با افزایش سطح مواد معدنی آنتی اکسیدانی نظیر مس و روی، جلوگیری یا درمان شود. افزایش مس در پلاسما با افزایش سرولوپلاسمین همراه است که میتواند با افزایش دفاع آنتی اکسیدانی از سلولها محافظت کند. مس و روی همچنین دارای خاصیت آنتی اکسیدانی در عملکرد کاتالیزوری خود در سوپراکسید- دیسموتاز مس-روی هستند و در هر دو محیط سیتوزول و خارج سلولی یافت شده است، و فعالیت آن با جیره های غذایی حاوی سطوح پایین مس کاهش مییابد.

بیشتر بدانید: بررسی رنگ ، بو و مزه شیر

نقش اصلی آنزیم سیتوپالسمیک سوپراکسید دیسموتاز جداسازی سوپراکسیدها به اکسیژن و پراکسید هیدروژن است. بنابراین، سطوح باالتر از نیاز مس و روی ممکن است به محافظت از سلولهای کبدی و میتوکندری از استرس اکسیداتیو کمک کند مرور سایر منابع Rochell  و همکاران در سال ۲۰۱۷ اثر مس و تراکم اسیدآمینه را بر رشد، انرژی قابل سوخت و ساز ظاهری و قابلیت هضم مواد غذایی در پرندگان درگیر با آیمریا آسرولینا مورد بررسی قرار دادند.

بر اساس مطالعات انجام شده بین سطح پروتئین جیره غذایی و شدت کوکسیدیوز ارتباط وجود دارد؛ زیرا آیمریاها برای تکثیر در بدن میزبان نیاز به تعامل با پروتئازهای گوارشی، به ویژه تریپسین دارند. بنابراین، کاهش پروتئین رژیم غذایی ممکن است در نتیجه کاهش ترشح تریپسین به لومن، شدت کوکسیدیوز را بهبود بخشد. از طرف دیگر، کاهش تراکم اسیدآمینه درجیره های غذایی پرندگان درگیر با آیمریا، ظرفیت پرندگان را برای دستیابی به رشد جبرانی محدود میکند.

بر این اساس در این تحقیق این فرضیه مورد بررسی قرار گرفت که بهبود قابلیت هضم مواد غذایی در نتیجه استفاده از مس در جیره می تواند قابلیت دسترسی اسید های آمینه در پرندگان درگیر با کوکسیدیوز را بهبود دهد. نتایج این تحقیق نشان داد استفاده از مس در جیره تاثیر کمی بر رشد پرندگان درگیر با ایمریا دارد. مس بدون در نظر گرفتن عفونت آیمریا توانست قابلیت هضم ایلیومی چندین اسیدآمینه را در پرندگانی که سطوح پایین اسیدآمینه مصرف میکردند، افزایش دهد.

  تاثیر منابع سدیم بدون کلراید در جیره طیور
مس در جیره می تواند قابلیت دسترسی اسید های آمینه در پرندگان درگیر با کوکسیدیوز را بهبود دهد

. Acetoze و همکاران در سال ۲۰۱۶ پژوهشی تحت عنوان « ارزیابی مکمل مقادیر بالای مس یا روی بر بازده خوراک، میزان مصرف اکسیژن میتوکندری و نشت پروتون از جوجه های گوشتی ۲۱ روزه با چالش کوکسیدیوز » را انجام دادند و به این نتایج دست یافتند که جوجه های گوشتی در گروه کنترل منفی و رژیم غذایی مس دارای بیشترین وزن بدن و مصرف خوراک برای کل دوره آزمایشی نسبت به سایر تیمارها بودند، اما از نظر آماری معنی دار نبودند.

به طور خالصه، جوجه های گوشتی که دچار مشکل کوکسیدیوز نشده بودند، دارای نشت پروتون کمتر و نسبت کنترل تنفسی بالاتر بودند. با این حال، تأثیر مکمل مس و روی بالاتر از نیاز به نظر نمیرسد از تغییر در نسبت کنترل تنفسی و سینتیک نشت پروتون با چالش کوکسییدیوز جلوگیری کند.

بیشتر بدانید: مارگارین چیست؟

در مطالعهای که توسط Georgieva و همکاران در سال ۲۰۱۱ انجام شد، مشاهده شد که افزودن نمک مخلوط روی و مس در جوجه های آلوده با آیمریاآسرولینا، آسیب اکسیداتیو ناشی از بیماری را کاهش میدهد و همچنین سطح مس در جوجه های به چالش کشیده با آیمریاآسرولینا و دریافت کننده مکمل روی و مس بیشتر از پرندگان سالم بود اما هیچ نشانه سمیت مشاهده نشد (برای کبد، عضالت و سرم) و به دنبال آن فعالیت SOD در جوجه های آلوده به آیمریاآسرولینا و تحت تیمار با نمک مخلوط روی و مس در مقایسه با جوجه های آلوده افزایش یافت.

نتیجه گیری کلی در فرآیند یک بیماری، ساز و کار دفاعی مهمترین اولویت خواهد بود و تغذیهای مناسب است که کیفیت خوبی داشته، عملکرد سیستم دفاعی را تضمین نموده و به پرنده کمک کند تا در برابر بیماری به پیروزی رسد.

از آنجایی که وضعیت تغذیه ای و سلامتی مرغ ها با سلامت روده ارتباط دارد، با افزایش نرخ رشد و راندمان تبدیل خوراک، تغذیه و مراقبتهای بهداشتی پرندگان درحال افزایش است و با توجه به اینکه استفاده گسترده از داروهای ضد کوکسیدیوزی منجر به ایجاد سویه های مقاوم آیمریا شده است، بنابراین، استفاده از جایگزین آنتی کوکسیدیال های خوراکی و درک بهتر رابطه بین تغذیه و کوکسیدیوز و محدود کردن قرار گرفتن در معرض عوامل عفونی، ابزاری مناسب برای سلامت روده و کاهش بروز کوکسیدیوز در شرایط عدم وجود داروهای ضد کوکسیدیوزی و واکسنها است. از این رو تلاشهایی برای پیدا کردن مقدار بهینه مواد معدنی نظیر مس و روی در جیره مفید خواهد بود.

 

نویسنده: سمیه پورآقاعلی . دانشجوی کارشناسی ارشد گرایش تغذیه طیور گروه علوم دامی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران
نشریۀ علمی- ترویجی دامِستیک

تنظیم: تیم محتوایی دامیران      /     نویسنده: سمیه پورآقایی      /      لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=4854
تأثیر مس بر بیماری کوکسیدیوز در جوجه های گوشتی

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

دامیران