تخم مرغ چگونه شکل می‌گیرد؟
تخم مرغ چگونه شکل می‌گیرد؟

تخم مرغ چگونه شکل می‌گیرد؟ و چرا برخی تخم مرغ‌ ها غیرطبیعی اند؟

هر آنچه که باید در مورد تخم مرغ و حالت های غیر طبیعی آن بدانید… در این مقاله قصد داریم به شرح جزییات نحوه ساخته شدن تخم مرغ و بیماری ها و اختلالات آن و دلایل بروز حالت های غیر طبیعی در تخم مرغ بپردازیم.

طرز ساخته شدن تخم مرغ

بیشتر پرندگان از جمله ماکیان فقط دارای یک تخمدان فعال هستند که در طرف چپ قرار گرفته.

تخمدان راست تقریبا از بین ر و تقریبا فعالیتی ندارد.

تخمدان مرغ بالغ شبیه یک خوشه انگور است که در آن تعدادی زرده در مراحل مختلف رشد وجود دارد که به آنها اووسیت میگویند.

عده ای از آنها بسیار ریز و عده ای درشت و قابل رویت میباشند.

از بین این اووسیت ها زرده کامل و رسیده حاصل میشود ولی باید در نظر داشت که یک مرغ تمام آنها را نمیتواند به مرحله آخر برساند.

طبق مطالعات انجام شده بر روی ۲۴ مرغ، تعداد اووسیت هایی که با چشم غیر مسلح شمارش کرده اند حدود ۱۸۰۶ عدد بوده و این به مراتب بیشتر از تعداد تخم مرغی است که یک مرغ در سرتاسر عمر خود میگذارد.

در هنگام بلوغ و شروع تخمک گذاری تعداد کمی از این تخمها شروع به افزایش حجم و اندازه خود میکند.

تخم پرندگان مختلف چه تفاوت‌هایی با هم دارند؟

به طوری که پس از مدت کمی قطر آنها به ۶ میلی متر و حتی بیشتر میرسد.

در حدو ۶-۱۰ روز قبل از تخمگذاری یکی از تخم ها غفلتا و به سرعت شروع به رشد میکند به طوری که سرعت رشد ۲۵ برابر بیشتر از قبل میگردد و روزانه یک لانه به ضخامت ۲ تا ۴ میلیمتر به آن اضافه میشود.

این تخم مرغ ها دارای یک غشا به نام غشا زرده میباشند که زرده در بین آنها قرار گرفته است.

زرده و غشا و تیلین خود به وسیله یک وزیکول از بافت رابط پوشیده میشود که در این حالت به آن فولیکول میگویند و دور هر فولیکل را یک شبکه از مویرگ خونی احاطه کرده است.

بوسیله این مویرگ ها مواد غذایی به فولیکل میرسد و تشکیلات زرده شروع به افزایش مینماید.

زرده رسیده به طور معمول دارای قطری در حدود ۴۰ میلیمتری است.

اندازه زرده در روی اندازه تخم مرغی که بعد تولید میشود موثر است.

معمولا هر چه زرده بزرگتر باشد تخم مرغ بزرگ تر است زیرا سبب تحریک بیشتر غدد مترشحه کانال های عبور میگردد و در نتیجه سفیده بیشتری ترشح میشود و پوسته نیز بزرگتر خواهد شد.

 

تخم افشانی یا رهاشدن زرده

همانطور که گفته شد به مرور به قطر زرده افزوده میشود و وقتی که قطر آن به اندازه کافی رسید فولیکول در جایی که رگ های خونی وجود ندارد ترک برمیدارد و زرده به داخل شیپور یا مجرای فانل میوفتد.

در این صورت تخم افشانی بدون خونریزی انجام میگیرد.

ولی گاهی اوقات به خصوص در بعضی نژادها و بعضی افراد فلیکول از جایی ترک برمیدارد که دارای رگ خونی است.

در اینصورت خونریزی مختصری ایجاد میشود و همراه با زرده چند لکه خونی ایجاد میشود.

مطالعات اخیر نشان داده است که این امر ارثی است، از این رو بایستی چنین مرغ ها را در گله هر چه زودتر شناخت و حذف نمود.

گاهی اوقات زرده به جای اینکه در داخل مجرا بیوفتد، در حفره بطنی رها میشود.

در اینصورت ممکن است مایه آن جذب گردد و یا در حفره بطنی باقی بماند و تولید تومور کند و این حالت اغلب دیر یا زود سبب مرگ مرغ میگردد.

تخم مرغ چگونه شکل می‌گیرد؟
بوسیله این مویرگ ها مواد غذایی به فولیکل میرسد و تشکیلات زرده شروع به افزایش مینماید.

مجرای تخم مرغ

بعد از اینکه زرده رسیده از تخمدان ها رها و به داخل شیپور افتاد در مجرای تخم بقیه قسمتهای تخم مرغ ساخته میشود.

مجرای اویداکت در مرغ از چند قسمت تشکیل شده است که هر ناحیه در ساختن قسمتی از تخم مرغ نقشی به عهده دارند. این قسمت ها به ترتیب عبارتند از:

۱- ناحیه فانل یا شیپور مجرای تخمدان:

زرده بعد از اینکه از تخمدان جدا شد مستقیما به داخل شیپور مجرای تخمدان می افتد و از آنجا با حرکت دودی به طرف جلو رانده میشود.

شیپور و مجرای تخمدان دو وظیفه دارد:

اولا گرفتن زرده از تخمدان و انتقال زرده به قسمت های دیگر مجرای تخم.

ثانیا باروری یا برخورد اسپرماتوزویید و اوول

نطفه دار شدن تخم مرغ:

در هنگام جفت گیری سلول های اسپرماتوزویید به داخل کلواک ریخته میشود.

در این صورت اسپرماتوزوییدها به سوی نواحی بالایی مجرای تخم حرکت میکند.

حرکت اسپرماتوزویید ها بسیار سریع است، به طوری که فاصله ابتدا و انتهای مجرای تخم را یک ساعته طی میکنند.

سرعت حرکت اسپرماتوزویید ها در مقایسه یا انسان مانند آن است که انسان ۱۲ کیلومتر راه را در یک ساعت طی کند.

برخورد اوول و اسپرماتوزویید یا باروری فقط در ناحیه فانل صورت میگیرد.

معمولا زرده بعد از رها شدن در این ناحیه برای مدت چند دقیقه توقف میکند و اسپرماتوزویید هایی که خود را به این ناحیه رسانده اند با اوول رخورد میکنند.

تاریخچه پرورش مرغ در ایران

علت حرکت اسپرماتوزوییدا به سوی بالای مجرای تولید تخم و به طرف اوول هنوز به خوبی شناخته نشده است ولی به عقیده عده ای ممکن است در اثر عوامل شیمیایی باشد.

  اسیدی فایر در تغذیه دام و طیور

معمولا در جایی که اسپرم وارد اوول میشود جدار برجسته میگردد و سر اسپرماتوزویید خود را به داخل میکشد.

در این موقع ساختمان و وضعیت شیمیایی تخم بارور شده تغییر میکند.

به طوری که اسپرم های جدید نمیتوانند وارد آن شوند.

عده ای دیگر عقیده دارند که اسپرماتوزویید و اوول دارای بار الکتریکی متضاد هستند و وقتی که با هم رخورد میکنند سلول تخم دارای بار الکتریکی خنثی میشود و اسپرماتوزویید را از خود میراند.

تخم بارور شده با زیگوت (سلول تخم) تشکیل میشود.

زیگوت به محض تشکیل برای تقسیم شدن و تغییرات آماده میشود.

این عمل تا حدود ۲۴ ساعت بعد که تخم در اویداکت باقی میماند ادامه پیدا میکند و از نظر اندازه و حجم افزایش می یابد و تولید رویان را در کنار و بالای زرده می نماید.

 

۲- ناحیه ماگنوم:

در این ناحیه زرده در حدود ۳ ساعت توقف میکند توسط غدد ترشحی این ناحیه قسمت های سفیده غلیظ و غشا شالاژ تشکیل میشود.

این غشا معمولا در سفیده قرار گرفته ولی به دور زرده تا میخورد.

تخم مرغ چگونه شکل می‌گیرد؟
در این موقع ساختمان و وضعیت شیمیایی تخم بارور شده تغییر میکند.

۳- ناحیه ایستموس:

زرده که دور آن را سفیده غلیظ فراگرفته است بر اثر حرکت دودی به ناحیه ایستموس میرسد.

در این ناحیه سفیده رقیق و دو غشا پوسته تشکیل میشود و تخم مرغ فرم و قالب میگیرد و دو قطر بزرگ و کوچک آن قابل تشخیص میشود.

مدت توقف تخم در این ناحیه تقریبا یک ساعت و ربع است.

 

۴- ناحیه یوتروس:

مدت توقف تخم در این ناحیه بیشتر از قسمتهای دیگر و حدود ۲۰ ساعت میباشد.

در این ناحیه ساختمان سفیده و پوسته ها تکمیل میشود.

دو غشایی که دور تخم مرغ را فرا گرفته از هم جدا میشوند و در ناحیه پهن تخم مرغ، محوطه ای به نام اتاقک هوایی میسازند.

در طی مدتی که تخم مرغ در ناحیه یوتروس توقف میکند به وسیله غدد مترشحه آن پوسته اصلی تخم مرغ یا صدف ساخته میشود.

قسمت اعظم این ترشحات از کربنات دوکلسیم است که به وسیله جریان خون به یوتروس حمل میشود.

از این رو در مرحله تخمگذاری مقدار خونی که از اویداکت میگذرد به مراتب بیشتر از موقعی است که مرغ در حال تخمگذاری نیست.

مقدار ترشح کربنات دوکلسیم به جیره غذایی بستگی مستقیم دارد.

چنانچه مقدار کلسیم جیره کم باشد پوسته تخم مرغ ضعیف و نازک میگردد.

استفاده از هورمون در صنعت مرغداری؟

رنگدانه هایی که سبب رنگ قهوه ای یا کرمی تخم مرغ میشوند نیز در این ناحیه تشکیل میشود.

در ناحیه یوتروس بعد از اینکه پوسته صدف کاملا فرم گرفت در مرحله آخر یک ماده مرطوب و قابل رویت به نام  Bloom یا Cuticle ترشح میشود و روی خلل و فرج پوست را فرا میگیرد.

این ماده سبب لیز شدن تخم مرغ و سهولت در دفع آن  میگردد.

بعد از اینکه تخم مرغ خارج شد این ماده بزودی درجوار هوا خشک میشود و میبندد.

شستشوی تخم مرغ سبب زایل شدن این غشا میشود و نگهداری تخم مرغ را مشکل تر مینماید.

قبل از اینکه تخم مرغ در یوتروس به مرحله سخت شدن برسد، به وسیله لمس کردن شکم میتوان وجود آن را به خصوص در صبح زود حس کرد.

از این عمل میتوان برای تشخیص مرغ تخمی از غیر تخمی استفاده نمود.

 

۵- ناحیه مهبل:

در ناحیه مهبل تخم مرغ برای مدت کمی توقف میکند.

عمل مهبل منحصرا عبوردادن تخم مرغ است.

وقتیکه تخم مرغ به این ناحیه رسید پرنده بر اثر رفلاکس احساس دفع میکند و از ناحیه واژن بر اثر انقباض و انبساط عضلات حرکت دودی به تخم مرغ فشار وارد می آید و آن را به طرف کلوآک میراند.

کلوآک در نتیجه فشار، باز و حرکات مخصوص تخم مرغاز بدن خارج میشود و تخم گذاری انجام می یابد.

 

ساختمان تخم مرغ

تخم مرغ کامل دارای قسمت های زیر است:

رویان یا صفحه رویشی – زرده – سفیده – غشا پوسته – پوسته

جسم رویان در بالای زرده چسبیده به غشا زرده قرار گرفته است.

وقتی که تخم مرغ را در ظرف شیشه ای بشکنند جسم رویان را به صورت لکه شفافی با چشم غیر مسلح میتوان دید.

جسم رویان در تخم مرغ نطفه دار همانطور که قبلا گفته شد، پس از تشکیل رشد و نمو میکند و به صورت پلاستودرم یا صفحه رویانی در می آید.

وقتیکه تخم مرغ در ماشین جوجه کشی گذاشته میشود، جنین از بلاستودرم به وجود می آید.

زرده در مرکز تخم مرغ قرار گرفته است و در حدود ۳۰ درصد وزن تخم مرغ و ۳۵ درصد قسمت قابل استفاده تخم مرغ را تشکیل میدهد و وزن مخصوص زرده در حدود ۱.۰۲۹۳ میباشد.

چون نیمی از زرده از چربی ساخته شده است، از این رو وزن مخصوص آن کم است و سبک تر از سفیده میباشد.

پروبیوتیک ها در تغذیه طیور گوشتی

به همین دلیل تمایل به صعود به قسمت فوقانی تخم مرغ دارد.

  دوره انتقال دام و نیازمندی های تغذیه ای گاو شیری در این دوره

دور زرده غشایی قرارا گرفته است که غشا زرده نامیده میشود.

در اطراف زرده و همچنین وسط آن ماده سفید رنگ تری قرار دارد که به آن زرده روشن میگویند که به قسمت رویان که در خارج زرده و به شکل یک بطری قرار گرفته است گسترش میباید.

سفیده تخم مرغ ۶۵ درصد وزن تخم مرغ را تشکیل میدهد.

و از مواد پروتیینی تشکیل شده و وزن مخصوص آن ۱.۰۴۰۲۸ است.

سفیده از ۴ لایه یا قسمت تشکیل میشود که عبارتست از:

۱- لایه داخلی سفیده غلیظ که دور زرده را فرا میگیرد و آن را در وسط تخم مرغ ثابت نگه میدارد.

شالاژا از این قسمت تقسیم میشودو از کنار غشا وتیلین به دو انتهای تخم مرغ میرود و وظیفه آن نگهداری زرده در موقعیت مرکزی است.

نوک چینی طیور ، چرا و چگونه انجام شود؟

شالاژا مانع از صعود زرده به طرف بالا میشود.

۲- لایه داخلی سفیده رقیق

۳ لایه خارجی سفیده غلیظ

۴ لایه خارجی سفیده رقیق

دور سفیده را دو غشا به نام غشاهای پوسته فرا میگیرد که یکی داخلی و دیگری خارجی است.

در انتهای پهن تخم مرغ این دو غشا از هم دور میشوند و فضایی را به نام اتاقک هوایی  تشکیل میدهند.

در تخم مرغ های تازه اتاقک هوایی بسیار کوچک و غیرمحسوس است ولی در تخم مرغ های کهنه بر اثر تبخیر و تولید گاز بر وسعت اتاقک هوایی افزوده میشود از این رو اندازه گیری اتاقک هوایی راهنمای خوبی برای تشخیص تازگی یا کهنگی تخم مرغ میباشد.

تخم مرغ چگونه شکل می‌گیرد؟
در این موقع ساختمان و وضعیت شیمیایی تخم بارور شده تغییر میکند.

پوسته یا صدف تخم مرغ از یک لایه کلسمی تشکیل شده است که دارای تعدادی خلل و فرج میباشد.

از همین روزنه های ذره بینی است که جنین در هنگام رشد تنفس مینماید و هم چنین تبخیر تخم مرغ از این روه ها انجام میشود.

به همین جهت چون شستن تخم مرغ سبب زایل شدن غشا محافظ و گشاد شدن این روزنه ها میشود، کمتر توصیه میگردد.

پوسته تخم مرغ از ۹۴ درصد کربنات دوکلسیم و ۱ درصد منیزیم و حدود ۴ درصد مواد آلی تشکیل شده است.

رنگ پوسته : رنگ پوسته در بعضی از نژادها از جمله نژادهای مدیترانه ای سفید میباشد.

در نژادهای دسته آمریکایی و بسیاری از نژادهای دیگر رنگ پوسته قهوه ای است.

شایع ترین بیماری های طیور (بخش اول)

پیگمان های رنگی معمولا در ناحیه یوتروس به وسیله غدد مخصوص ترشح میشود.

قسمت اعظم این پیگمان ها تقریبا ۵ ساعت پیش از تخم گذاری ترشح میگردد.

قالب تخم مرغ : شکل طبیعی تخم مرغ بیضی شکل است.

در یک گله ممکن است  اختلافاتی از نظر شکل تخم مرغ وجود داشته باشد.

قالب تخم مرغ در ناحیه ماگنوم و اندازه آن در ناحیه ماگنوم و ایستموس مشخص میشود.

اندازه و قالب تخم مرغ بستگی مستقیمی به میزان ترشح ماده سفیده در اویداکت دارد.

عوارض موجود در ناحیه ایستموس سبب به وجود آمدن تخم مرغ غیرطبیعی از نظر قالب و شکل میگردد.

اگر قسمتی از یوتروس را بردارند وزن پوسته به مقدار زیادی کاهش می یابد و پوسته بسیار نازک میشود.

از این رو یوتروس نیز کم و بیش در قالب و شکل تخم مرغ موثر است.

 

نخم مرغ های غیرعادی

از نظر شکل و قالب ممکن است تخم مرغ غیرعادی یعنی بعضی مدور و برخی کشیده تر از قالب معمولی باشند.

از نظر اندازه و رنگ نیز ممکن است اختلافاتی در تخم مرغ های یک گله موجود باشد.

کوچکی تخم مرغ ممکن است بر اثر عوامل محیطی یا اثر توارث باشد.

افزایش حرارت اثر مستقیمی در کاهش اندازه تخم مرغ دارد.

توازث از نظر اندازه تخم مرغ بسیار مهم است.

کوچکی و ریزی تخم مرغ اغلب ارثی است.

الفبای مرغداری گوشتی

از این رو در موضوع اصلاح نژاد، توجه به این امر باید به طور جدی مورد نظر قرار گیرد و تمام افرادی که تخم مرغ های ریز میگذارند باید شناخت و از گله های مخصوص اصلاح نژاد حذف نمود.

رنگ تخم مرغ به خصوص در نژاد هایی که تخم مرغ قهوه ای هستند تحت تاثیر توارث میباشد.

عده زیادی از مرغ هاییکه تخمشان سفید است، در شروع تخمگذاری رنگ پوسته متمایل به کرمی است ولی به زودی و در ادامه تخمگذاری رنگ آن تغییر میکند و سفید میگردد.

تغذیه نیز بر روی رنگ تخم مرغ موثر است.

تخم مرغ هایی که به طور غیر طبیعی ممکن است دیده شود عبارت است از:

۱- تخم دو زرده :

در نتیجه رسیده و رها شدن دو زرده در یک زمان و به فاصله کم به وجود می آید یا گاهی ممکن است زرده در نتیجه فشار از اویداکت برگردد در حالی که زرده جدیدی رها شده است.

وجود تخم مرغ دو زرده به طور کلی به دلیل اختلال کار تخمدان و نامنظم بودن آن است.

بیشتر این امر در مرغ هایی که تازه به تخم آمده اند با مرغ های مسنی که در مرحله پایانی تخم گذاری هستند دیده میشود.

مرغ سبز یا مرغ بدون آنتی بیوتیک را بهتر بشناسیم

معمولا تخم مرغ دو زرده بزرگتر از تخم مرغ یک زرده است زیرا سفیده بیشتری ترشح میگردد.

  صادرات مرغ از اول آبانماه تا اطلاع ثانوی ممنوع!

گاهی اوقات ندرتا ممکن است تخم مرغ سه زرده هم مشاهده شود.

وزن چنین تخم مرغ هایی بسیار زیاد است و اغلب مرغ در هنگام دفع آن با ناراحتی فراوان روبرو شده و حتی تلف میشود.

۲- تخم مرغ بدون زرده :

اگر جسمی در قسمت شیپور قرار داده شود در اثر حرکت دودی به طرف پایین حرکت میکند و قسمت اویداکت شروع به ترشح میکند.

در این صورت تخم مرغ بدون زرده تشکیل میشود.

گاهی اوقات این عمل در نتیجه ورود تخم انگل یا رها شدن تکه ای از بافت تخمدان و یا دلمه خون صورت میگیرد.

چنین تخم مرغ هایی اغلب کوچک تر از تخم مرغ های معمولی هستند.

تخم مرغ چگونه شکل می‌گیرد؟
گاهی اوقات این عمل در نتیجه ورود تخم انگل یا رها شدن تکه ای از بافت تخمدان و یا دلمه خون صورت میگیرد.

۳- تخم مرغ با لکه خونی و لکه گوشتی :

گاهی اوقات ممکن است لکه های گوشتی در روی زرده یا سفیده تخم مرغ مشاهده شود.

معمولا اینها خون های دژنره شده اند که بر اثر خونریزی تخمدان حاصل میشود و دلیل خونریزی قدیمی تخمدان میباشد.

در بعضی از تخم مرغ ها ممکن است لکه خون دیده شود.

این امر بر اثر خونریزی از جدار تخمدان یا مجرا حاصل میشود و مشخص خونریزی تازه در تخمدان یا مجرای تخم میباشد.

کرچ شدن مرغ چیست و چه زمانی رخ می دهد؟

در بعضی مواقع وجود لکه خون ممکن است در نتیجه رها شدن زرده از ناحیه ای به غیر از استیگما باشد در این صورت فولیکول در محلی که دارای جدار خونی است ترک میخورد و خون وارد زرده میشود.

اگر لکه خون در سفیده باشد، دلیل خونریزه در دیواره اویداکت بعد از فانل است.

گاهی اوقات خود تخم مرغ خونی است . این امر مربوط به خونریزی قسمت انتهایی مجرای تخم میباشد.

وجود لکه های خونی در داخل تخم ممکن است ارثی باشد و از مادر به فرزندان انتقال یابد.

از این رو اگر مرغی چنین تخم هایی تولید میکند بایستی هر چه زودتر شناخته شود و از گله مخصوص اصلاح نژاد یا گله مخصوص جوجه کشی حذف گردد.

۴- تخم مرغ با پوسته نازک :

وجود تخم مرغ با پوسته نازک ممکن است در اثر اختلال غدد ترشح پوسته و یا عبور سریع تخم مرغ از مجرای تولید تخم باشد.

در اینصورت فرصت کافی برای ترشح کربنات کلسیم وجود ندارد و پوسته نازک میشود.

اغلب چنین تخم مرغ هایی در شب گذاشته میشود.

انواع مرغ گوشتی در دنیا بر حسب نژاد

مرغی که چنین تخم هایی به طور مرکب میگذارد دارای سلسله اعصاب غیرعادی می باشد زیرا سلسله اعصاب نمیتواند کنترل خود را بر دستگاه تولید تخم اعمال کند.

گاهی بالعکس ممکن است پوسته بسیار سخت و خشن باشد.

این امر بر اثر نور شدید و بعضی اوقات در اثر عوامل ارثی به وجود می آید.

۵- تخم مرغ با زرده کوچک:

گاهی اوقات در نتیجه تحریکات عوامل خارجی تخمدان شروع به تولید سریع زرده میکند.

در این صورت زرده قبل از رسیده رها میشود و تولید تخم مرغ کوچک می نماید.

مرغ های جوانی که تازه به تخم آمده اند اغلب تولید جنین تخم مرغ هایی مینمایند.

۶- تخم مرغ در داخل تخم مرغ یا تخم مرغ هیولا:

گاهی اوقات تخم مرغی در داخل تخم مرغ دیگر دیده میشود.

علت آن را اینطور توجیه میکنند که ممکن است تخم مرغ کاملی که نزدیک به دفع است در اثر ترسیدن مرغ یا حرکات دیگه دوباره به طرف شیپور برگردد.

در اینصورت پس از آرامش، تخم مرغ در مجرا دوباره شروع به حرکت مینماید و مجددان آلبومین و غشاها و پسته به دور آن تشکیل میشود و تولید تخم مرغ بزرگی میکند که تخم مرغ کامل اولیه در داخل آن قرار گرفته است.

بررسی عوامل کاهش تولید تخم مرغ

اگر حرکات ضد دودی خیلی شدید باشد حتی ممکن است تخم مرغ از دهانه شیپوذ بگذرد و به داخل حفره بطنی بیوفتد.

در اینصورت تخم مرغ در داخل حفره بطنی سبب میشود که مرغ مانند پنگوین راه رود و اغلب سبب مرگ حتمی حیوان میشود.

تخم مرغ در داخل تخم مرغ ممکن است به صورت مختلفی باشد.

گاهی تخم مرغ کامل در داخل تخم مرغ بدون زرده قرار میگیرد یا ممکن است تخم مرغ کاملی در داخل تخم مرغ کامل دیگر قرار گیرد در اینصورت اندازه تخم مرغ بسیار بزرگ میشود و مرغ نمیتواند به آسانی آن را دفع کند و سبب پاره شدن کلوآک و مرگ پرنده میشود.

در قسمت پرورش طیور موسسه تحقیقاتی دامپزشکی امین آباد در بین سیصدهزار تخم مرغ فقط یک نمونه تخم مرغ داخل تخم مرغ دیده شد که سبب مرگ مرغ گردید.


Handbook for farmer stock disease 1991
Biology and comparative physiology of the birds
m.s.d poultry seviceman’s manual1967
اصول پرورش طیور / دکتر مرادعلی زهری / دانشگاه تهران
منبع: دامیران
نویسنده: علی ایجابی
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=6971
تخم مرغ چگونه شکل می‌گیرد؟

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

دامیران