نگاهی به صنعت پرورش شترمرغ
نگاهی به صنعت پرورش شترمرغ - دامیران

نگاهی به صنعت پرورش شترمرغ

شترمرغ با نام علمی Struthio camelus شناخته می شود. شتر مرغ را می توان بزرگترین پرنده در روی زمین نامید.

دانشمندان معتقدند که شترمرغ ها بیش از ۲۰۰ میلیون سال پیش از گروه خزندگان شکل گرفته اند اولین تلاش ها جهت پرورش شترمرغ در مهر و موم های ۱۱۲۵ تا ۱۱۹۰ میلادی توسط امپراطوری باباروسا انجام گرفت.

ولی اولین مزرعه پرورش شتر مرغ در سال ۱۸۵۷ و در الجزایر تأسیس شد.

در حدود دهه ۱۸۶۰ میلادی در مارو آفریقا و ایالت شرقی آفریقای جنوبی شترمرغ برای تولید و استفاده در تزئینات پرورش داده شد.

صنعت پرورش شتر مرغ از سال ۱۸۹۰ به بعد در منطقه لیتل کارو در اطراف شهر انشورن در آفریقای جنوبی آغاز شد و این منطقه به عنوان نخستین مرکز صنعتی پرورش شتر مرغ شروع به کار کرد.

محصولات شترمرغ تأثیر بسزایی در اقتصاد کشور آفریقای جنوبی دارند به طوری که در سال ۱۹۳۱ پر شترمرغ به عنوان چهارمین کالای صادراتی آفریقای جنوبی مطرح شد. (ابراهیم نژاد و عطریان ۱۳۹۰)

امروزه شترمرغ را باید بزرگترین پرنده در نظر داشت.

شترمرغ ها در زیر راسته استروتیونی ها فرم ها، خانواده استروتیونیده جنس ساتروتیو و گونه استروتیو کاملوس قرار می گیرند. شترمرغ ها از راسته سینه پهن ها به حساب می آیند.

گونه های مختلف شترمرغ

استروتیو کاملوس استرالیس (شترمرغ آفریقای جنوبی یا زولو)

استروتیو کاملوس کاملوس (شتر مرغ مالی یا بربر)

استروتیو کاملوس ماسایکوس (شتر مرغ ماسایی)

استروتیو کاملوس مولیبدو فانس (شتر مرغ سومالی)

استروتیو کاملوس سیریاکوس (شتر مرغ عربی)

شترمرغ آفریقای شمالی کاملوس بزرگ ترین نوع شترمرغ بوده که با شترمرغ آفریقای شرقی دسته گردن قرمزها را تشکیل می دهد. این نژاد را می توان در آفریقا شمالی و شمال صحرا موجود هست؛ و گروه دیگر تحت عنوان گروه گردن آبی است؛ که خصوصیت ظاهری بارز آن ها می توان به رنگ آبی بودن پوست آنها اشاره کرد.

شترمرغ آفریقای جنوبی (استرالیس) را می توان به عنوان کوچکترین شترمرغ از نظر جثه اشاره کرد.

شتر مرغ سومالی (مولیبدو فانس) امروزه در منطقه کنیا و صحرای زرنگتی (Serengeti) و شترمرغ آفریقای جنوبی استرالیس) را در جنوب آفریقا تا زیمباوه وجود دارد.

شترمرغ اهلی آفریقا که در مزارع پرورش داده می شوند مخلوطی از نژاد شترمرغ آفریقای شمالی (کاملوس) و شتر مرغ آفریقای جنوبی (استرالیس) است که به دسته گردن آبی ها تقسیم می گردند اما در فرهنگ آمریکایی به عنوان شتر مرغ سیاه آفریقایی از آنها نام برده می شود.

این نژاد شترمرغ با توجه به سهولت در نوع پرورش و مرغوبیت پرهایش و مدت تقریبی دو سال برای بالغ شدن و بالا بودن میزان تخم گذاری دارای اهمیت بالاتری نسبت به سایر نژادها پیدا کرده است در ایران پرورش شترمرغ از سال ۷۹ با تصویب شورای پروتئین کشور آغاز گردید و تا به امروز از رشد قابل توجهی برخوردار بوده است.

از لحاظ تاریخی بومی آفریقا بوده و از زمان های دوز استفاده از محصولات آن در میان اقوام گوناگون این قاره رواج داشته است.

استقبال شایانی از سوی تولید کنندگان در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه جهت پرورش و تکثیر شترمرغ در سطح انبوه و به شکل صنعتی به وجود می آید به طوریکه در زمانی کوتاه مطالعات و فعالیت های گسترده ای در زمینه ی پرورش، تغذیه، اصلاح نژاد، بهداشت و بیماری های این پرنده صورت پذیرفته است .

از جمله مزیت های شتر مرغ در ایران می توان به موارد ذیل اشاره کرد: (نصر، ۱۳۹۰)

۱- مقاومت در مقابل نوسانات دمای و تحمل دمای ۱۵- و ۵۰+درجه سانتی گراد

۲- مقاومت زیاد در مقابل شرایط اقلیمی و سازگاری با شرایط نامساعد بیابانی

۳- تنوع مواد تغذیه ای و گیاهی

۴- ضریب تبدیل غذایی مناسب (۴:۱)

۵- مصرف کم آب به علت خصوصیات ویژه

۶- کیفیت بالای گوشت، کلسترول پایین، چربی پایین، پروتئین بالا

۷- دارا بودن عمر طولانی بالا (۸۰-۵۰ سال و تولید اقتصادی ۴۰ سال)

۸- تولید با ارزش ترین و لوکس ترین نوع چرم

۹- کیفیت کاملا منحصر به فرد پرهای شتر مرغ

۱۰- کاربرد چربی زیر شکم شتر مرغ در ترکیب کرم های آرایشی، شامپو، پمادهای سوختگی و دارو

نگاهی به صنعت پرورش شترمرغ - دامیران
امروزه شترمرغ را باید بزرگترین پرنده در نظر داشت.

طبقه بندی شتر مرغ

شتر مرغ گردن قرمز

زیر گونه کاملوس و ماساییکوس به شترمرغ های گردن قرمز تعلق دارند.

اکثر زیر گونه های ماساییکوس به ایالات متحده آمریکا صادر شده اند و قسمت اعظم شترمرغ های این کشور را نیز گردن قرمزها تشکیل می دهند.

  عوامل تاثیرگذار بر کیفیت گوشت طیور

این دسته از شترمرغ ها از آفریقای شرقی تانزانیا و کنیا هست.

جثه بزرگی دارد، اما هنوز بسیار مهاجم و کم تولید است .

پوست تمام بدن صورتی رنگ است و در سن ۳ سالگی تخم گذاری را شروع می کند.

برای تولید مثل – فصل جفت گیری پررنگ تر می شود. سر فاقد پر است.

 شترمرغ گردن آبی گردن

آبی ها زیر گونه های مولیبدوفانس و استرالیس را شامل می شوند یکی از ۳ گونه بومی در آفریقای شمالی، غربی و جنوبی است.

در نرهای گردن آبی پوست گردن آبی خاکستری دارند و تنها در فصل جفت گیری روی پاها قرمز رنگ می شود.

فولیکول های پوست فاصله دارند. ماده ها پرهایی بلند و صاف داشته و پرهای روی سینه نرها تا حدی فر دارند.

منقار و پاهای ماده خاکستری کمرنگ است. مهم ترین زیرگونه گردن آبی گردن آبی زیمبابوه است که دارای قد بلند با بدنی توپر و خیلی سرزنده است.

وزن و حجم بدن بیشتر از بقیه گونه هاست .

گردن سیاه آفریقایی

این پرنده دارای قامتی کوچک، ساختاری خوب و توسعه یافته و پرهایی با کیفیت هست که به علت زود اهلی شدن و سادگی پرورش مورد توجه قرار گرفته اند و امروزه دارای بیشترین جمعیت در میان شترمرغ های پرورشی را در جهان دارا هست.

شتر مرغ گردان سیاه نتیجه تلاقی از گونه های گردن آبی و گردن قرمز است.

زیست شناسی شترمرغ

 مشخصه های عمومی شتر مرغ

شترمرغ بالغ درجه حرارت منفی ۱۵ تا بعلاوه ۵۹ درجه سانتی گراد را تحمل می نماید.

ولی در شب های سرد آن ها را در داخل مهر و موم های مناسب نگهداری می نمایند و روزها برای حرکت کردن و دویدن به داخل پن های مخصوص هدایت می کنند.

پرهای شترمرغ های نر سیاه و سفید بوده و پرهای شتر مرغ ماده خاکستری و قهوه ای و پر جوجه ها قهوه ای سیر با خطوط و نقطه هایی به رنگ قهوه ای روشن است.

مدت زمان جوجه کشی در شترمرغ ۴۲ روز هست که ۳۹ روز را در دستگاه ستر و ۳ روز را در دستگاه هچر سپری می کنند.

وزن تولد هر جوجه شتر مرغ ۷۵۰-۷۰۰ گرم است. جوجه شترمرغ هر ماه حدود ۲۵-۳۰ سانتی متر رشد می کند که بعد از سه ماه به وزنی حدود ۱۵-۵/۱۲کیلوگرم می رسد؛ و در عرض یک سال وزنی حدود ۱۲۰-۹۰ کیلوگرم و قالی به بلندی ۲ متر را به دست می آورد; و بعد از این مدت روانه کشتارگاه می شود.

بلوغ جنسی در شترمرغ در ۳-۲ سالگی هست که در این مورد ماده ها ۶ ماه زودتر از ترها به بلوغ جنسی می رسند (ابراهیم نژاد و عطریان ۱۳۹۰)

شترمرغ

مقدار خوراک مصرفی شترمرغ نسبت رشد شترمرغ ها در سنین ۱۲۰- ۲۰۰ گرم در روز در یک ماهگی و در نهایت به ۵/۲- ۲کیلو گرم در روز برای یک شتر مرغ بالغ خواهد رسید.

میزان دفعات خوراک دادن برای شترمرغ معمولا دو بار در روز هست که یک بار در صبح و بار و بار دیگر در عصر همان روز خوراک داده می شود.

البته بهترین شرایط آب و هوایی پرورش شتر مرغ شرایط معتدل است که در این حالت بهترین رشد و تولید را خواهد داشت.

شترمرغ ها از لحاظ رفتاری دارای خصوصیاتی می باشند. از جمله آنها می توان زمان استراحت آنها که حدودا زمانی معادل ۸ ساعت در روز را به استراحت می پردازند.

همچنین مدت زمان مورد استفاده جهت تغذیه که تقریبا ۷ ساعت از روز را صرف تغذیه و استفاده از منابع غذایی می نماید.

صفات رفتارشناسی در شترمرغ

نوک زدن:

در شتر مرغ ها بین۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ بار در روز نوک می زنند.

له له زدن:

در شترمرغ هنگامی که احساس گرما می کند، نوکش را باز کرده و عمل تهویه انجام می دهد که درجه حرارت بدنش کاهش می یابد. به دلایلی آنها گاهی اوقات پرهایشان را از بدنشان باز نگه می دارند.

 رفتار تهاجمی در شترمرغ:

در طول فصل تولید مثل شترمرغ های نر می توانند خطرناک باشد.

زیرا آنها می خواهند از قلمرو خود در برابر مزاحم از جمله انسان دفاع کنند.

قبل از حمله آنها در جایگیری با بالا بردن (بلند کردن سینه خود نموده و بال هایشان را در حالی که دمشان کاملا سیخ شده بالا می گیرند.

  وضعیت واردات مرغ ، موجودی و ترخیص خوراک طیور

نرها با دهان کاملا باز تولید صدای هیس می کنند.

از خصوصیات جالب این پرنده آن است که اگر یک مرتبه اقدام به گرفتن او بنماییم مانند طوطی ها خود را برای مدتی به مردن می زند در حالی که زنده است. (فیضی و دهقان، ۱۳۹۲)

رقص جفت گیری:

این رفتار یکی از شاخص ترین رفتارهای شترمرغ هست.

هنگامی که شترمرغ ها سرحال هستند گاهی اوقات شروع به چرخیدن خیلی سریع دور محور بدان نموده و بال ها را به طرف بالا برده و پرهای زیبایشان را به نمایش می گذارند گاهی اوقات این کار موجب سرگیجه زیاد آن ها شده و به زمین می افتند.

نر در هنگام انتخاب ماده نیز رقص های زیبایی در حالت نیم خیز انجام می دهد و ماده نیز با حرکات بال بال زدن واکنش نشان میدهد.

نسبت مورد استفاده جهت تولید مثل و جوجه کشی در شترمرغ ها به صورت یک نر و یک ماده با یک نرو ۲ ماده در یک محل نگهداری می شوند. اگرچه با نسبت سه به یک و یا سه به دو هم نگهداری می شوند؛

اما نسبت رایج در اکثریت مزارع شترمرغ در ایران نسبت دو پرنده ماده و یک پرنده نر هست. (فیفی و دهقان، ۱۳۹۲)

تعیین سن شترمرغ خصوصا در فاصله سنی ۲ تا ۴ سال که از لحاظ تجاری مورد توجه می باشند. در شترمرغ های دوساله تمامی پرهای اولیه ناحیه پشتی به استثنای پرهای نواحی اتصال گردن به بدن از بین می روند.

در این سن پروبال شتر مرغ تر از جمله اکثر پرهای شکمی سیاه می باشند.

دم در پرنده ماده اغلب برهای سفیان شکم با پرهای خرمایی رنگ جایگزین شده است.

سه ساله ها تمامی پرهای سفید شکم نرها و ماده ها از بین رفته و هیچ گونه اثری از پرهای اولیه حتی در محل اتصال گردن به تنه که مدت زمان طولانی تری باقی می مانند وجود ندارد.

همچنین رنگ نوک و پاها قرمزتر می شود.

چهار ساله ها شترمرغ های نر و ماده همان رنگ پوست و پر بالغین را که قبلا اشاره شان دارند. (موسوی و قوری.۱۳۸۴)

نگاهی به صنعت پرورش شترمرغ - دامیران
زیر گونه کاملوس و ماساییکوس به شترمرغ های گردن قرمز تعلق دارند.

محصولات تولیدی شتر مرغ

 تخم شتر مرغ

تخم شترمرغ وزنی معادل ۱۶۰۰ الی ۲۰۰۰ گرم دارد و بلندی آن به ۱۵ الی ۲۰ سانتی متر و پهنایش ۱۲ الی ۱۳ سانتی متر است.

 مقدار وزن زرده و پوسته

تقریبا ۳۰۰ گرم وزن دارند و سفیده ۹۰۰ گرم هست؛ که در مجموع پوسته و زرده ۲۰% و سفیده ۹۰% از تخم را تشکیل می دهند.

یک تخم ۱۵۰۰ گرمی دارای ۹۶۰ گرم آب، ۱۲۸ گرم پروتئین، ۱۰۰ گرم چربی، ۱۴ گرم مواد معدنی و ۶ گرم کلسترول هست.

طعم آن شیرین تر از تخم مرغ است.

بومیان آفریقایی قرن هاست که از تخم شترمرغ به عنوان منبع غذایی و از پوسته آن به عنوان ظرف (کاسه) استفاده می کنند.

یک تخم شتر مرغ می تواند وزنی معادل ۲۶-۲۵ برابر وزن تخم مرغ عادی داشته باشد. (ابراهیم نژاد و عطریان ۱۳۹۰)

گوشت شتر مرغ

گوشت شترمرغ قرمز رنگ است و مزه و بافت با توجه به سن کشتار متفاوت هست. گوشت شتر مرغ بسیار مشابه گوشت گاو و گوساله هست.

مقدار چربی و کلسترول در گوشت شترمرغ بسیار پایین و مقدار پروتئین گوشت شترمرغ بالا هست. دارا بودن مزایا بالا در گوشت شترمرغ سبب گردیده که این گوشت چه در صنایع تبدیلی و فرآوری گوشت و چه از لحاظ رژیم غذایی و هم جهت بیمارانی که مبتلایه چربی خون و بیماری های قلبی دارند مناسب باشد (نصر، ۱۳۹۰).

مزایای گوشت شتر مرغ

گوشت شتر مرغ برای افرادی که دارای رژیم غذایی بوده می توان توصیه کرد.

مقدار چربی: ۲% در ۱۰۰ گرم

میزان کالری بسیار کم،۱۹۴ در ۱۰۰ گرم

کلسترول: در حد پایین، ۶ تا ۷ میلی گرم در ۱۰۰ میلی گرم

پروتئین : ۲۶ درصد

نرم و لطیف بودن گوشت شترمرغ، به دلیل داشتن چربی کم

هر ۱۰۰ گرم گوشت شتر مرغ حاوی۲۱/۵  میلی گرم منیزیوم. ۲۰۸ میلی گرم فسفات۴/۳۵۱ میلی گرم پتاسیم هست.

از این رو جدول مقایسه ای گوشت شترمرغ و سایر حیوانات در ذیل هست.

مقایسه گوشت شترمرغ و سایر حیوانات

بازدهی لاشه شتر مرغ بسته سن کشتار متفاوت هست.

  قیمت مصوب برای تخم مرغ‌ بسته بندی شده

یک شتر مرغ ۱۲ ماهه با ۱۰۰ کیلو گرم لاشه با ۶۰ کیلوگرم وزن تولید می کند.

درصد لاشه لخت در شتر مرغ بیت ۵۶ تا ۶۴ درصد متغیر است. به طور تقریبی می توان گفت که لانه شترمرغ حدودا ۶۰ درصد گوشت لخم را داشته به طوری که در یک حیوان ۱۰۰ کیلویی ۲۱ کیلوگرم گوشت درجه ۱ و ۱۴ کیلوگرم گوشت (کناره) به دست می آید.

۲۵ درصد استخوان و ۱۰ درصد چربی هست این ارقام با توجه به سن، جنس و معیارهای مدیریتی شتر مرغ متغیر است به طوری که با افزایش سن پرنده وزن استخوانها بالا رفته و میزان چربی کاهش می یابد.

جنسیت هم در افزایش میزان گوشت تأثیر گذار هست به طوری که شترمرغ تر ۵/۱درصد بیشتر ماده ها گوشت تولید می کند.

در آفریقای جنوبی شترمرغ ها را در سنین بین ۱۲ تا ۱۶ ماهگی ذبح می شوند و لاشه آنها طی مراحلی به انواع قیله، استیک، گوشت کبابی، گوشت سوسیس و گوشت صنعت تبدیل می گردد .

در جدول ذیل جزییات ۳۶-۴۴ درصد باقی مانده از کل شتر مرغ را نشان می دهد. (نصر، ۱۳۹۰).

اجزای غیر لاشه ای شترمرغ

پوست و چرم شترمرغ

پوستی که از هر شتر مرغ استحصال می شود، با توجه به اندازه بدنی آن حیوان می تواند متفاوت باشد.

مثلا شترمرغ های جوان در سن یکسالگی۲/۲ -۸۶/۱ متر مربع پوست قابل مصرف دارند.

میزان پوست هر شترمرغ ۵/۳ متر مربع است. کیفیت پوست شتر مرغ بیشتر از پوست گاو و گوسفند است به طوری که پوست شترمرغ سه برابر پوست گاو کیفیت داشته و دوامی سه برابر پوست گاو دارد.

چرم شترمرغ به دلیل بالا بودن کیفیت پوست آن از اهمیت بالایی برخوردار است. (ابراهیم نژاد و عطریان,۱۳۹۰)

پوست شتر مرغ دارای فولیکول های موجود در پشت و سینه هست که این امر باعث گردیده تا پوست شترمرغ منحصر به فرد گردد.

همچنین میزان آرایش فولیکول ها بر روی پوست ارزش آن را مشخص می کند.

چرم شترمرغ از نظر کیفیت می تواند با چرم به دست آمده از کروکدیل و مار قابل مقایسه باشد.

به طور کلی یک شتر مرغ بالغ حدود ۳/۱ متر مربع چرم تولید می کند. از هر دست چرم می توان سه جفت پوئین ساخت.

چرم شترمرغ پنج برابر محکم تر از چرم گاو بوده و دارای قابلیت ارتجاعی بیشتری هست (ابراهیم نژاد و عطریان, ۱۳۹۰).

چرم واقعی شتر مرغ از نوع بدلی آن قابل تمیز است و می توان با آزمون خراش scratch test این کار را انجام داد. بدین صورت که در چرم بدلی فولیکول ها قابل کندن نیستند.

پر شترمرغ

پر شترمرغ تقریبا شناخته شده ترین تولیدات شترمرغ است.

هر شتر مرغ تقریبا ۲۴ شاه پر بزرگ دارد که می توان پس از رسیدن به سن بلوغ هر ۸ ماه یک بار آن را استفاده کرد.

از خصوصیات پر شترمرغ می توان به نرم بودن آن اشاره کرد که باعث می شود از آن به منظور استفاده های تزئینی به فرم های ساده با رنگ آمیزی شده اشاره کرد. در ایران در مراسم های مذهبی محرم از پر شتر مرغ استفاده می شود و همه ساله تقاضای زیادی برای این محصول دارد. (نصر، ۱۳۹۰)

پر شترمرغ بر خلاف پرندگان دیگر ضد آب نیست و این امر نیز به دلیل وجود نداشتن خالد ترشح کننده چربی هست پر شتر مرغ تنها پری است که که عاری از الکتریسیته ساکن بوده و لذا در کارخانه ها دارای سیستم های کامپیوتری و الکترونیکی که الکتریسیته ساکن مشکل اصلی آنهاست کاربرد دارد.

در صورت تمیز نگه داشتن جوجه ها می توان نسبت به کندن پرها در زمان های زیر اقدام کرد. (نصر، ۱۳۹۰)

در سن ۶ ماهگی- کندن شاه پرهای جوجه

در سن ۷ ماهگی – کندن پرهای بزرگ بدن

در سن ۸ ماهگی – کندن کامل پر

در سن ۱۴ ماهگی – کندن کامل پر

سه تکنیک مختلف برای کندن پرها وجود دارد:

روش اول کوتاه کردن هست که همان قیچی کردن ساده پر هاست.

روش دوم کشیدن و روش سوم کندن پرها یا ساقه است. (موسوی و غفوری۱۳۸۴)


جواد عامری/کارشناس ارشد تغذیه طیور
فصلنامه علمی-تخصصی رویان
منبع: دامیران
نویسنده: جواد عامری
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=9660
برای ورود به بانک مقالات دامیران کلیک کنید
نگاهی به صنعت پرورش شترمرغ

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

دامیران