تأثیر استفاده از ویتامین ها در شرایط استرس گرمایی در طیور
استفاده از ویتامین ها در شرایط استرس گرمایی در طیور

تأثیر استفاده از ویتامین ها در شرایط استرس گرمایی در طیور

 
ویتامینها اهمیت زیادی در حفظ سلامت و عملکرد اکثر موجودات زنده دارند. به خوبی مشخص شده است که کمبود ویتامینها سبب بروز نابسامانی در سیستم ایمنی بدن می شود. معمولا نیازهای ویتامینی طیور در شرایط پرورش ایده آل تعیین می گردد. از آنجا که در سالن های پرورش، طیور تحت تأثیر تنش های مختلف قرار می گیرند از این رو برای مقابله با عوامل تنش زا میزان نیاز به ویتامین ها رو به افزایش خواهد بود. از مدتها پیش نقش ویتامین ها به منظور بهبود عملکرد پرنده ها در خلال تنش گرمایی مورد مطالعه قرار گرفته است. اما بر اساس پژوهش های صورت گرفته، مقدار نیاز به ویتامین های خاص در شرایط تنش گرمایی به نتیجه گیری واحدی منجر نشده است. بسیاری از مرغداران ویتامین C را نه تنها در دوره های گرم برای جلوگیری از اثرات زیانبار گرما بر روی عملکرد طیور به کار می برند بلکه آن را برای بهبود وضع ایمنی، کیفیت فرآورده های نهایی تولید شده، باروری و جوجه درآوری در گله مرغ های مادر نیز مورد استفاده قرار میدهند.

 

مقدمه

در واحدهای پرورش طیور بین ۷۰ الی ۷۵ درصد هزینه های پرورش را خوراک تشکیل می دهد (نیک خواه و کاظمی، ۱۳۷۴). از این مقدار، ویتامینها ۱۳ درصد از کل مواد مغذی مورد نیاز طیور را در بر می گیرند که نیازمند توجه ویژه ای در تغذیه طیور است (نیکخواه و کاظمی، ۱۳۷۴).

درجه حرارت های بالای محیطی یا استرس گرمایی به عنوان یکی از فاکتورهای فیزیکی مهم تأثیرگذار بر تولیدات طیور و یکی از مشکلات اساسی صنعت طیور است. مصرف غذا، وزن بدن، قابلیت هچ، مرگ و میر، خصوصیات لاشه و دیگر ویژگیهای مهم که سبب موفقیت صنعت طیور می شوند، می توانند به شکل نامناسب تحت تأثیر استرس گرمایی قرار بگیرند.

در تولیدات طیور استرس گرمایی به دو صورت حاد و مزمن تعریف می شود. استرس گرمایی حاد اشاره به دوره های کوتاه و ناگهانی افزایش دما و استرس گرمایی مزمن اشاره به دوره های طولانی گرما دارد (۱۹۹۵ ,Daghir).

در این پژوهش هدف، بررسی اثرات افزودن مکمل های ویتامینی (افزودن به آب آشامیدنی و جیره) در کاهش استرس گرمایی طیور است.

پرندگان فاقد غدد عرقی بوده و بنابراین از روشهای غیر تبخیری برای کاهش حرارت استفاده می کنند.

اگر له له زدن نتواند از افزایش درجه حرارت پرندگان جلوگیری کند پرندگان بی حال، بیهوش و پس از مدت زمان کوتاهی به دلیل عدم تعادل الکترولیتها در دستگاه تنفسی و گردش خون تلف خواهند شد.

روشهای مختلفی برای کاهش اثرات استرس گرمایی با استفاده از راهکارهای تغذیه ای وجود دارد.

از جمله راهکارهای تغذیه ای می توان به تغذیه جیره با کیفیت و قابلیت هضم بالا، افزودن چربی به عنوان منبع انرژی، بالانس مناسب آمینواسیدها و مکمل کردن جیره با ویتامین ها و مواد معدنی اشاره کرد (۲۰۰۳ ,.Ozkan et al).

بیشتر بدانید: اهمیت رعایت اصول مرغداری در فصل سرد

مکمل های ویتامینی مؤثر در کاهش استرس گرمایی طیور

ویتامین C (آسکوربیک اسید)

استفاده از ویتامین C (اسید آسکوربیک) متداول ترین راه برای مقابله با استرس گرمایی در طیور و سایر حیوانات به شمار می رود.

  اجبار مرغداران به تحویل تخم مرغ به یک شرکت دولتی!

بسیاری از مرغداران ویتامین C را نه تنها در دوره های گرم برای جلوگیری از اثرات زیانبار حرارت بر روی عملکرد مرغ ها به کار می برند بلکه آن را برای بهبود وضعیت ایمنی طیور، کیفیت فرآورده های نهایی (تخم مرغ و گوشت مرغ)، باروری و جوجه درآوری در گله مرغ های مادر مورد استفاده قرار میدهند (۱۹۹۵ ,Daghir).

ویتامین C دارای نقش مهم در بیوسنتز کورتیکوسترون و نیز به عنوان یک هورمون گلوکوکورتیکوئیدی مهم در گلوکونئوژنز برای افزایش ذخایر انرژی در شرایط استرس گرمایی است. در شرایط استرس گرمایی تولید ویتامین C در طیور به مقدار ناکافی صورت می گیرد.

تحت شرایط استرس گرمایی استفاده از خوراک طیور و مکمل های ویتامین C سبب افزایش عملکرد پرندگان، افزایش ایمنی پرندگان و کاهش پاسخ های وابسته به استرس می شود (۱۹۹۶ ,Bains).

نحوه عمل ویتامین C در بهبود میزان رشد جوجه های گوشتی تحت شرایط استرس هنوز به طور قطع معلوم نشده است.

ویتامین C بیشتر از آنچه که برای مقاومت بدن در برابر عوامل استرس زا لازم است با تنظیم ترشح کورتیکوسترون از اتلاف ذخایر بدن در هنگام استرس جلوگیری مینماید.

با این وصف، تأثیر ویتامین C برای تحریک رشد یا از طریق فعال ساختن ویتامین های مختلف مثل ویتامین D3 است یا از طریق دخالت در تشکیل کلاژن که برای رشد بدن اهمیت دارد.

همچنین گزارش شده که ویتامین C تحت شرایط استرس گرمایی سبب افزایش مقاومت به بیماری نیوکاسل می شود. (Abidin and Khatoon, 2013; Saif et al., 2003)

استفاده از ویتامین ها در شرایط استرس گرمایی در طیور
روشهای مختلفی برای کاهش اثرات استرس گرمایی با استفاده از راهکارهای تغذیه ای وجود دارد

بیشتر بدانید: گیاهان دارویی و تغذیه طیور

ویتامین B6 (فولیک اسید)

از میان ویتامینهای گروه B، نقش ویتامین B6 در سیستم ایمنی به طور گسترده مطالعه شده است. ویتامین B6 در توسعه و حفظ بافتهای لنفوئیدی مؤثر است.

کمبود این ویتامین پاسخ آنتی بادی را نسبت به آنتی ژن گلبولهای قرمز گوسفندی و تولید ایمونوگلوبین های IgG و IgM کاهش می دهد.

در شرایط استرس گرمایی، افزودن ویتامین B6 اثرات مثبتی را بر عملکرد سیستم ایمنی جوجه های گوشتی دارد.

ویتامین B6 که در متابولسیم پروتئین و رشد سلولی نقش دارد، برای سیستم ایمنی مهم است. ویتامین B6 به نگهداری ارگانهای لنفوئیدی شامل تیموس، طحال و گره های لنفاوی که سلول های سفید خون را می سازند، نقش دارد (۱۹۹۰ ,McNaughton).

مطالعات نشان دادند که کمبود در ویتامین B6، حفاظت در برابر آنتی بادی را کاهش داده و سیستم ایمنی را سرکوب می کند.

  بیماری گامبورو یا بورس عفونی در طیور

فولیک اسید در بیش از ۱۰۰ واکنش آنزیمی شامل متابولیسم پروتئین، بیوسنتز ال کارنیتین، بالانس سدیم – پتاسیم و نیز تسهیل آزاد شدن گلیکوژن از کبد و ماهیچه های اسکلتی برای تأمین انرژی نقش دارد.

گزارش شده است که استفاده از فولیک اسید در شرایط استرس گرمایی سبب بهبود افزایش وزن می شود که ناشی از بهبود افزایش وزن در اثر نقش تنظیمی این ویتامین در متابولیسم انرژی است.

بیشتر بدانید: صنعت مرغداری و مقابله با استرس گرمایی

ویتامین E (آلفا توکوفرول)

مشخص شده که میزان نیاز به ویتامین E با طولانی شدن تنش افزایش می یابد (۱۹۷۹ ,Cheville).

روی هم رفته ویتامین E به عنوان یک آنتی اکسیدان فیزیولوژیکی از راه غیرفعال کردن رادیکال های آزاد عمل کرده و از این طریق در نگهداری تمامی سلول های اندوتلیال سیستم گردش خون مشارکت می کند (۱۹۷۴,.Heinzerling et al).

لذا استفاده از ویتامین E در جیره غذایی طیور می تواند اثرات مضر تنش گرمایی را کاهش دهد.

ویتامین E مؤثرترین آنتی اکسیدان بیولوژیکی بوده و کمبود آن منجر به تخریب اکسیداتیو بافت های حاوی لیپید می شود.

از جمله وظایف این ویتامین در بدن می توان به نقش آن در کمک به بقا و رشد جنین، ممانعت از اکسیداسیون مواد حساس به اکسیژن، جلوگیری از اکسیداسیون چربیهای درون سلولی و غشای سلولی، تنظیم عملکرد عضلات و حفظ تعادل گلیکوژن و متابولیسم کربوهیدرات ها و کراتین در بدن و مقابله با مسمومیت با فلزات سنگین اشاره نمود.

ویتامین E ضمن کمک به ایجاد یکپارچگی بخشهای لیپوپروتئینی غشای سلولی باعث کاهش تغییرات اکسیداتیو و توسعه پاسخهای ایمنی سلولی میشود (۱۹۹۵ ,Daghir). طیور قادر به سنتز ویتامین E نبوده؛ لذا ویتامین E مورد نیاز آنها باید از طریق جیره تأمین شود.

استرس گرمایی سبب آزاد شدن کورتیکوسترون و کاتکولامینها و شروع پراکسیداسیون لیپیدها در غشای سلولی می شود.

ویتامین E می تواند سبب کاهش اثرات منفی ناشی از آزاد شدن کورتیکوسترونها و نیز مراقبت از سلول های درگیر در پاسخ ایمنی از طریق افزایش تکثیر این سلولها شود؛ بنابراین افزودن مکمل های ویتامین E در جیره ضروری است.

گزارش شده است که ویتامین E تحت شرایط استرس گرمایی سبب بهبود افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی طیور شد (۱۹۹۰ ,McNaughton).

استفاده از ویتامین ها در شرایط استرس گرمایی در طیور
ویتامین A سبب بهبود افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی در شرایط استرس گرمایی می شود

بیشتر بدانید: تاثیر منابع سدیم بدون کلراید در جیره طیور

ویتامین A (رتینول)

ویتامین A اشتهای طیور را زیاد کرده و هضم غذا را آسان تر می کند.

روی همین اصل یکی از عوامل رشد محسوب می شود؛ فلذا جوجه ها احتیاج زیادی به آن دارند.

این ویتامین در رشد بال و پر نیز نقش مهمی ایفا می نماید.

ثابت شده است که در جوجه کشی، تخم مرغ هایی که دچار کمبود ویتامین A هستند، قدرت تفریخ و جوجه درآوری پایینی دارند و اغلب جوجه ها در تخم تلف می شوند و چنانچه مقدار ویتامین A در خوراک مرغ کم باشد جوجه های تفریخ شده در هفته اول زندگی تلف خواهند شد.

  با انواع مختلف نژادهای مرغ در دنیا آشنا شوید

ولی مرغ هایی که به اندازه کافی ویتامین A در خوراک خود دریافت می کنند جوجه های آنها به راحتی قادر به زندگی بوده و چنانچه مکمل و خوراک جوجه ها از نظر این ویتامین کمبود داشته باشد، علائم کمبود در سنین اولیه بروز خواهد کرد.

علائم کمبود ویتامین A در جوجه ها عموما عبارت اند از توقف رشد، ضعف و لاغری، افتادن بال، لنگش، از بین رفتن و کم شدن رنگدانه های زرد پا و منقار، تورم و پیدایش ترشحاتی در چشم و اطراف آن و ریزش ماده لزج از بینی (۲۰۰۳ ,.Saif et al).

از جمله فعالیت های متابولیسمی که ویتامین A در آن نقش دارد می توان به بینایی، تولید مثل، حفظ غشاهای مخاطی، نقش کوآنزیمی و هورمونی، رشد استخوان، سنتز کورتیکوستروئیدها، تنظیم فشار مایع مغزی-نخاعی، فیزیولوژی غده تیروئید و نقش در متابولیسم مواد اشاره نمود.

مکمل های ویتامین A اثرات سودمندی بر نرخ رشد، تولید تخم مرغ و افزایش ضخامت پوسته در مرغ های تخمگذار تحت شرایط استرس گرمایی دارند.

همچنین گزارش شده است که ویتامین A سبب بهبود افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی در شرایط استرس گرمایی می شود (۱۹۹۰ ,McNaughton).

بیشتر بدانید: الفبای مرغداری گوشتی

نتیجه گیری کلی

تاکنون تحقیقات انجام گرفته در رابطه با اثر تغییرات دما بر نیاز ویتامینها هیچ گونه تغییری را در مقادیر مطلق نشان نداده است.

برخی از شواهد موجود در متون علمی بیانگر بهبود عملکرد پرندگان تحت تاثیر دمای بالا در پاسخ به افزایش ویتامین های E A و C است.

ویتامین B6 نیز نیازمند بررسی های بیشتر است (۱۹۹۵ ,Daghir).

در نتیجه با توجه به اهمیت ویتامین ها در عملکرد و حفظ سلامت طیور و همچنین جهت جلوگیری از ایجاد نابسامانی و اختلالات در عملکرد رشد و تولیدی طیور در شرایط تنش گرمایی علاوه بر توجه داشتن به مدیریت مناسب سالن پرورش، تغذیه مناسب و استفاده از ویتامین های ضروری به ویژه ویتامین C می تواند در بهبود وضعیت پرورش طیور مؤثر واقع شود.

 

در ادامه این مقاله می توانید جهت دریافت اطلاعات تکمیلی در این خصوص به یکی دیگر از مقالات ما در دامیران با عنوان استرس گرمایی در طیور و راه های دفع آن مراجعه نمایید.

 

نویسنده : میلاد رضایی سینکی / دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک و اصلاح نژاد دام، گروه علوم دامی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران / نشریه علمی پژوهشی دامستیک

تنظیم: تیم محتوایی دامیران      /     نویسندگان: میلاد رضایی سینکی      /      لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=5324
تأثیر استفاده از ویتامین ها در شرایط استرس گرمایی در طیور

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

دامیران