ارز مرغی را آزاد کنید ولی به جایش به مردم مرغ ارزان بدهید!
ارز مرغی را آزاد کنید ولی به جایش به مردم مرغ ارزان بدهید!

ارز مرغی را آزاد کنید ولی به جایش به مردم مرغ ارزان بدهید!

اگر مسئولین این مابه­ التفاوت را در قالب مرغ یارانه ای (به قیمت هر کیلو سیزده هزار تومان) توزیع کنند، می توانند حداقل به هر نفر از ایرانیان سالانه بین ۹ تا ۱۱ کیلوگرم مرغ یارانه ای بدهند.

۱- مسئله بقا یا حذف ارز ترجیحی (۴۲۰۰ تومانی) در سال ۱۴۰۰ برای تامین اندک کالاهای باقی مانده مشمول ارز ترجیحی از جمله نهاده های دام و طیور یعنی ذرت و کنجاله سویا (و یا دانه روغنی سویا) و روغن خوراکی، یکی از چالش های اصلی بین پاستور و بهارستان شده است.

گرچه گویی این بار هم مجادلات سیاسی بیش از معادلات اقتصادی اهمیت دارد.

در سال های ۹۷ تا ۹۹ افزون بر ۳۶ میلیون تن از این دو نهاده اصلی خوراک دام و طیور و با تخصیص و انتقال میلیاردها دلار ارز دولتی تامین شد.

در این بازه در برخی ماه­ ها مکانیسم تخصیص و انتقال ارز دچار مشکلات بزرگی بود.

اهم این مشکلات؛ عدم تخصیص به موقع، کارمزد سنگین، تخصیص ارزهای متنوع مانند یوآن و درهم و لیره ترک، و از همه بدتر عدم وجود ارز برای تامین طی چند ماه متوالی در سال ۹۹ بودند.

خوشبختانه این مشکلات تاثیر چندانی بر بازار سال های ۹۷ و ۹۸ نداشت، ولی در سال ۹۹ با شتاب گرفتن جهش نرخ ارز و تورم، بی ­ارزی بانک مرکزی و … ، تلاطم های سنگین در قیمت نهاده ها و به تبع آن در قیمت مرغ و تخم مرغ پدید آورد.

گرچه وزارت جهاد کشاورزی تلاش کرد با راه اندازی سامانه بازارگاه، تا حدی این مشکلات را مدیریت کند ولی حسب اطلاع علیرغم توزیع بیش از ۶ میلیون تن نهاده طیور در بازارگاه، نتیجه کار مورد رضایت مرغداران، واردکنندگان، تشکل­ها، دولت، نهادهای نظارتی و از همه مهم­تر مردم نبوده است!

۲- پرسش مردم و فعالان این است: اگر این نظام واردات و توزیع کارآمدی لازم را ندارد، چه اصراری بر تداوم آن وجود دارد؟!

به نظر می رسد اکنون هیچ کس مدافع این سیستم نیست ولی در حالت خوش بینانه، نگرانی از جهش قیمت آخرین پروتئین حیوانی باقی مانده در سبد مصرف خانوارهای متوسط و ضعیف، موجب شده است کسی جرات اذعان به این نقص و ناکارآمدی را نداشته باشد!

از سوی دیگر پرسش مرغداران این است: چرا باید بار تلاش برای پاسخگویی به نیاز عدالت اجتماعی، بر دوش مرغداران باشد؟ غیر از مرغداران و صنعت نان و روغن کشور، کدام بخش و صنعت دیگر این بار را می کشند؟ برنج؟ حبوبات؟ شکر؟ دیگر خوراکی ها؟ مسکن؟ خودرو؟ … کدامیک؟!

بیشتر بدانید: ضعف در نظارت ها علت اصلی رانت و فساد ارز ترجیحی

۳- پس وقت آن است که عدو سبب خیر شود و افزایش تورم و نرخ ارز و رکود و کرونا و تحریم و … موجب یک تصمیم درست شود تا این بار اضافی از دوش صنعت طیور برداشته و در محل اصلی خود گذاشته شود.

یادمان هست که در سال های دهه نود، فهرست مطول کالاهای مشمول قیمت گذاری به ده قلم کاهش پیدا کرد و از همان ده قلم هم، امروز جز نان و مرغ و تخم مرغ و روغن، عملا کالای دیگری مشمول قیمت گذاری دستوری نیست.

حقایق آماری می تواند دلایل پشتیبان پیشنهاد مدل را بهتر بیان کند.

سناریوهای سال ۱۴۰۰: نرخ ارز ۴,۲۰۰

مثل سال های ۹۷-۹۸

۴,۲۰۰ مثل سال ۹۹ ۱۱,۰۰۰ ۱۷,۵۰۰ ۲۰,۰۰۰
سهم قیمت خوراک در هر کیلو گوشت ۵,۱۰۰ ۹,۱۰۸ ۱۱,۵۵۳ ۱۷,۷۲۱ ۲۰,۰۹۳
قیمت جوجه یک روزه ۲,۸۰۰ ۴,۵۰۰ ۷,۹۳۷ ۱۲,۶۲۷ ۱۴,۴۳۱
قیمت تمام شده یک کیلو گوشت مرغ درب کشتارگاه ۱۲,۵۴۸ ۲۲,۰۸۷ ۲۹,۴۴۶ ۴۵,۴۵۶ ۵۱,۶۱۴
قیمت مصرف کننده گوشت مرغ ۱۳,۸۰۳ ۲۴,۲۹۶ ۳۲,۳۹۱ ۵۰,۰۰۲ ۵۶,۷۷۶

جدول بالا نشان می دهد که در صورت امکان تامین ارز به نرخ  ۴۲۰۰ برای همه نهاده ­ها، دارو و واکسن و ریزمغذی­ ها و ضدعفونی کننده­ ها، مولفه ­های هزینه­ ی حمل (لاستیک، لوازم یدکی، و …) و ، گوشت مرغ می بایست مشابه سال های ۹۷ تا ۹۸ – به قیمت هر کیلو حدود سیزده هزار تومان به دست مصرف کننده می­رسید، که دیگر امکان ندارد و شبیه اساطیرالاولین می ­نماید!

اما در سه سناریوی دیگر با ارزهای شناور ۱۱۰۰۰، ۱۷۵۰۰ و ۲۰۰۰۰ تومانی، قیمت مصرف کننده مرغ در بهترین شرایط مدیریت، ضریب تبدیل، تلفات کم و استفاده از همه واکسن ها و مواد ضدعفونی کننده و ریزمغذی ­ها و داروها، به ترتیب حدود هر کیلو  ۳۲۰۰۰ ، ۵۰۰۰۰ و  ۵۶۰۰۰ تومان خواهد شد!

ارز مرغی را آزاد کنید ولی به جایش به مردم مرغ ارزان بدهید!
ارز مرغی را آزاد کنید ولی به جایش به مردم مرغ ارزان بدهید!

البته که مکانیسم کاهش تقاضا به دلیل عدم توانایی بسیاری از مردم در خرید، موجب خواهد شد این اعداد تعدیل شوند.

همین جا است که ممکن است فریاد برخی مدافعین واقعی و یا دلواپسان مردم خصوصا دهک های متوسط و پایین بلند شود که اگر مرغ به این قیمت ها باشد، چه ها که نمی شود. کمی صبور باشید! راه حل سخت نیست!

میزان استفاده از منابع ریالی برای تامین نهاده های مورد نیاز صنعت دام و طیور در سال ۱۴۰۰ را می توان در چهار سناریو به شرح زیر تخمین زد؛

 سناریو معادل ریالی (میلیارد تومان)
مقدار واردات (تن) قیمت هر تن قبل از گمرک[۱] نیاز ارزی میلیارد دلار ۴,۲۰۰ ۱۱,۰۰۰ ۱۷۵۰۰ ۲۰,۰۰۰
ذرت ۹,۰۰۰,۰۰۰ ۳۴۳ ۳.۰۸۶ ۱۲,۹۶۳ ۳۳,۹۵۰ ۵۴,۰۱۱ ۶۱,۷۲۷
سویا ۳,۵۰۰,۰۰۰ ۶۳۳ ۲.۶۶۰ ۲۸,۷۳۸ ۷۵,۲۶۶ ۱۱۹,۷۴۲ ۱۳۶,۸۴۸
جمع[۲] *۱.۲ ۶.۸۹۶ ۵۰,۰۴۱ ۱۳۱,۰۶۰ ۲۰۸,۵۰۴ ۲۳۸,۲۹۰

بر اساس جدول بالا، جمع میزان نیاز سال آینده به دو نهاده اصلی حدود ۱۲.۵ میلیون تن و  ارز مورد نیاز حدود ۷ میلیارد دلار خواهد بود.

از آنجا که حدود نیمی از این میزان، در بخش پرورش مرغ گوشتی مصرف خواهد شد، حداقل میزان نیاز ارزی بخش گوشتی ۳ – ۳.۵ میلیارد دلار خواهد بود.

۴- در سناریوی دلار ۱۱۰۰۰ تومانی، مابه التفاوت ریالی این ۳ میلیارد دلار، هر دلار ۶۸۰۰ تومان و جمعا حدود بیست ه م ت و قیمت هر کیلو گوشت مرغ حدود  ۳۲۰۰۰ تومان، و در سناریوی دلار ۲۰۰۰۰ تومانی، مابه التفاوت هر دلار  ۱۵۸۰۰ تومان و جمعا نزدیک چهل و هفت ه م ت و قیمت هر کیلو گوشت مرغ حدود  ۵۶۰۰۰ تومان خواهد بود.

بیشتر بدانید: شش تشکل بخش خصوصی خواستار حذف ارز ترجیحی شدند

اگر در هر سناریو، مابه التفاوت را بر قیمت گوشت مرغ همان سناریو تقسیم کنیم، در سناریوی  ۱۱۰۰۰ تومانی برابر نزدیک  ۶۳۰ هزار تن گوشت مرغ ( کل مصرف کمتر از یک فصل کشور) ، و در سناریوی ۲۰۰۰۰ تومانی حدود ۸۴۰ هزار  تن گوشت مرغ می شود.[۳]

۵- به گزارش و محاسبه برخی منابع، در سال ۱۳۹۹، تولید ( و احتمالا مصرف) ماهانه مرغ به حدود ۲۶۸ هزار تن رسیده است.

این میزان در شرایط کرونا، نشان­ دهنده آن است که احتمالا مصرف سرانه سالانه گوشت مرغ از حدود ۲۷ کیلو در سال های قبل به حدود ۳۸ کیلو افزایش یافته است!

عجیب هم نیست چرا که با این وضع رشد منفی اقتصادی و رکود و تورم، بسیاری از دهک های جامعه دیگر توان خرید گوشت قرمز و آبزیان و حتی حبوبات[۴] را هم ندارند.

پس علی­القاعده تقاضا به سمت کالای جایگزین چرخیده است.

۶- حاصل جمع عملیاتی مقادیر دو بند قبل، به این معنی است که مسئولین می­تواند از محل مابه­ التفاوت ریالی در سناریوی ۱۱۰۰۰، سالانه ۷.۵ کیلوگرم و در سناریوی ۲۰۰۰۰، سالانه ۹.۸ کیلوگرم مرغ رایگان به کل مردم ایران بدهد.

اگر به هر دلیلی تا ۱۰% این مابه التفاوت را برای هزینه امور اجرایی و ۱۰% را برای خطاهای محاسباتی و یا تغییرات آتی اقتصاد کلان در نظر بگیریم، این مقادیر به سالانه ۶ و  ۸ کیلوگرم می رسد.

۷- اگر مسئولین این مابه ­التفاوت مرغی را به قیمت هر کیلو سیزده هزار تومان، یعنی حدود قیمت سناریوی ۴۲۰۰ در سال­ های ۹۶ تا ۹۸ – توزیع کنند، می تواند حداقل مقدار توزیع یارانه­ ای سالانه برای کل جمعیت ایران را در سناریوی اول به هر نفر حداقل ۸.۳ کیلو، و در سناریوی دوم به هر نفر ۹.۷ کیلو برساند! [۵]

ارز مرغی را آزاد کنید ولی به جایش به مردم مرغ ارزان بدهید!
ارز مرغی را آزاد کنید ولی به جایش به مردم مرغ ارزان بدهید!

و اگر بنا شود این مرغ یارانه ای فقط به هفت دهک ضعیف و متوسط اقتصادی اختصاص یابد، اعداد به هر نفر حدود ۱۱ و ۱۳ کیلو می رسند.

با کاهش کارمزدهای سنگین انتقال ارز نهاده­ ها ان­شاا… در اثر رفع تحریم ­های ظالمانه باز هم این مقادیر می تواند تا ۲۰% بیشتر شود!

۸- نتیجه آن که اگر نرخ ارز نهاده های صنعت طیور را آزاد شناور و معادل حدودا هر دلار در حدود ۲۰۰۰۰ تومان تنظیم و محاسبه شود و ارز مورد نیاز واردات نهاده ها را با این نرخ در اختیار تامین کنندگان قرار گیرد، می­توان از محل مابه­ التفاوت ریالی، تقریبا یک سوم مصرف مرغ کشور را با نرخ تضمینی ولی آزاد شناور از مرغداران خریده و با قیمت یارانه­ ای حدود هر کیلو سیزده هزار تومان در اختیار  همه مردم قرار داد.

فراموش نشود که این عدد پس از کسر حدود ۲۰% بابت مشکلات و تغییرات احتمالی و هزینه های اجرایی به دست آمده است و مکانیسم اجرایی آن با توجه به مسائلی چون قاچاق، صادرات قانونی، و … می تواند مورد بررسی بیشتر بین تشکل­ های صنعت و دولت و مجلس قرار گیرد.

نکته مهم اجتماعی این است که باید پیش از انجام این امر، و با پیشگیری از سوء استفاده اغیار، اعتمادسازی لازم پیشاپیش صورت پذیرد.

در این راستا می­توان ابتدا از محل ذخایر استراتژیک مقدار یک دوازدهم سهمیه یارانه ای را با سازوکار منتخب به صورت کالا یا یارانه نقدی یا هر روش دیگر علمی، کارآمد و مورد توافق توزیع کرد، پس از آن نرخ ارز نهاده ها را شناور کرد.

فرصت یکی دو ماهه پایان سال جاری تنها زمان ممکن برای این اعتمادسازی است.

بیشتر بدانید: مهر تایید اتحادیه واردکنندگان نهاده‌ به رانتی بودن ارز ۴۲۰۰ تومانی

۹- معادلات و محاسبات مشابه در مورد تخم­ مرغ و دیگر پروتئین­ های ضروری مردم نیز قابل محاسبه و بیان و انجام است.

البته که این نسخه مادام ­العمر نیست و با بهبود رشد اقتصادی، ان­شاالله­ می­توان متناسب با شیب بهبود، از میزان پروتئین یارانه ­ای کاست تا در یک بازه ۳-۴ ساله و پس از اطمینان از دسترسی همه دهک ها به پروتئین کافی، به آزادسازی کامل برسد.

همچنین پیوست های اجتماعی و سیاسی این مدل باید مورد بررسی متخصصین مربوط قرار گیرد.

۱۰- فراموش نشود که علت العلل این مشکل، اصرار به تثبیت نرخ ارز صرف نظر از خود نرخ و قیمت گذاری دستوری محصولات است.

اکنون نیز پیشنهاد و محاسبه نرخ ۲۰۰۰۰ تومانی به هیچ وجه به معنی تثبیت نیست، بلکه به معنی نقطه­ ای برای آغاز روند اصلاحی است.

طبعا باید خطای تثبیت تکرار نشده و نرخ شناور ارز واقعی مبادلاتی و براساس اسناد بازرگانی خارجی مورد استفاده و استناد و برنامه ریزی و کشف قیمت قرار گیرد.

۱۱- حداقل نتایج این تغییر سیاست عبارت اند از: هدفمند شدن یارانه پروتئین و برداشتن بار قیمت مرغ از دوش صنعت، واقعی شدن مولفه های اقتصاد صنعت، کاهش جابجایی مصرف نهاده ­های طیور در دیگر بخش­ها و صنایع، کاهش قاچاق داخل به خارج نهاده­ ها، کاهش فساد و رانت، کاهش هزینه­ های انتقال ارز، باز کردن سنگ از پای صنعت با حذف قیمت گذاری دستوری و مکانیسم­ های عملا ضد جهش تولید و توسعه صادرات، و ….

۱۲- آیا گوش شنوایی هست؟


[۱] در زمان نگارش این نوشته (پایان دی ۱۳۹۹) ، قیمت فوب ذرت هر تن ۲۱۰ دلار، دانه سویا ۵۲۰ دلار، کنجاله سویا ۵۱۰ دلار است. متاسفانه قیمت تمام شده قبل از گمرک این کالاها (حمل + بیمه + کارمزد انتقال ارز) به طور دقیق و رسمی منتشر نشده است، اما بنا بر اظهار اقتصاددانان صنعت بعید است به ترتیب کمتر از ۳۲۰ و ۵۷۰ دلار باشد. با توجه به روند رو به افزایش قیمت جهانی نهاده­ها،قیمت تمام شده قبل از گمرک این کالاها در سال ۱۴۰۰، به ترتیب هر تن حدود ۳۴۰ و ۶۳۰ دلار تخمین زده می شود. برای استحضار کارشناسان و فعالان صنعت عرض می­شود که باقی اعداد این گزارش نیز  – به علت در دسترس نبودن داده­های دقیق – تا حد زیادی براساس محاسبات تخمینی درج شده اند و بدیهی است در صورت دستیابی به داده­های دقیق و متقن، به راحتی جایگزین شده، از تخمین محاسبات کاسته خواهد شد.
[۲] میزان نیاز ارزی، با توجه کارمزد سنگین انتقال ارز در صورت بقای شرایط تحریم، ۲۰% بیشتر در نظر گرفته شد
[۳] در نه ماهه سال ۱۳۹۹، مصرف گوشت مرغ کشور متوسط ماهانه ۲۶۸ هزار تن بوده است.
[۴] در زمان تنظیم گزارش، قیمت هر کیلو عدس بیش از ۲۵۰۰۰ تومان، نخود حدود ۳۵۰۰۰ تومان، و لوبیا حدود ۴۰۰۰۰ تومان است!
[۵] در صورتی که نرخ دلار  ۲۳۰۰۰ تومان باشد این اعداد افزایش می یابد.

اخبار سایر رسانه‌ها، صرفا بازنشر اخبار سایت‌ها و خبرگزاری‌ ها است و دامیران هیچ مسئولیتی در قبال آن ندارد.
منبع: دامیران
نویسنده: دکتر امیررضا بیدگلی، کارشناس مدیریت صنعت طیور
لینک کوتاه: daamiran.com?p=6006
ارز مرغی را آزاد کنید ولی به جایش به مردم مرغ ارزان بدهید!

یک نظر در “ارز مرغی را آزاد کنید ولی به جایش به مردم مرغ ارزان بدهید!

  • ۱۸ بهمن, ۱۳۹۹ , ۲۰:۲۳

    صنعت مرعداری با گردش مالی بالا به عرصه تاخت و تاز رانت خواران و دلالان تبدیل شده و در این میان مرغداران نابود و مصرف کنندگان متضرر میشوند.تنها راه چاره آزاد سازی کامل این صنعت است تا بازار واقعی و رقابتی شکل گیرد.

    پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران