استرس گرمایی در گاو شیری
استرس گرمایی در گاو شیری

استرس گرمایی در گاو شیری

دمای طبیعی بدن برای گاوهای بالغ که در آب و هوای معتدل زندگی می کنند در دامنه ای بین ۷/۳۶-۱/۳۹ درجه است. در این دما فعالیت های سلولی و بیوشیمیایی با بهترین کارایی انجام می شود. اگر بافت ها خیلی سرد شوند، متابولیسم کاهش می یابند و اگر بافت ها خیلی گرم شوند، متابولیسم افزایش می یابد و همان طور که متابولیسم بالا می رود تولید حرارت متابولیکی نیز افزایش می یابد. نتیجه این متابولیسم کنترل نشده تهدیدی برای سلامتی گاو شیری محسوب می شود.

فشار گرمای زیاد زمانی اتفاق می افتد که ترکیبی از شرایط محیطی و عوامل درونی منجر به افزایش دمای بدن به بالاتر از دامنه عادی فیزیولوژیکی دام و عدم توانایی بدن برای مقابله با آن شود.

عوامل محیطی مانند رطوبت نسبی، تابش آفتاب، دمای زمین و بارش باران و عوامل درونی شامل حرارت حاصل از سوخت و ساز مواد در بدن که اثر کمتری نسبت به حرارت محیط بر دام دارد.

همراه با افزایش تولید شیر و خوراک مصرفی، حرارت بیشتری تولید می شود که استرس گرمایی حاصل از محیط را دو چندان خواهد کرد.

در ضمن با افزایش رطوبت هوا نیز تأثیر استرس گرمایی بیشتر خواهد شد.

در بین حیوانات مزرعه ای گاو شیری به علت جثه بزرگی که دارد حساس ترین حیوان به استرس گرمایی است.

زیرا گاو شیری برای حداکثر تولید شیر و حداکثر مصرف خوراک اصلاح شده اند، که این امر سبب ایجاد حرارت زیادی در شکمبه و نیز در حین فرآیند تولید شیر در آن ها می شود.

در درجه حرارت بالای ۲۵ درجه گاو شیری برای خنک کردن خود انرژی مصرف می کند و حرارت را از طریق پوست و تنفس دفع می کند.

گاوهای پیرتر، پر تولید تر و سنگین تر حساسیت بیشتری به استرس گرمایی دارند، زیرا برای تولید بالا غذای بیشتری مصرف می کنند و متابولیسم این میزان بالای غذا، حرارت زیادی ایجاد می نماید.

اهمیت استرس گرمایی و اثر آن بر تولید و کارایی دام های شیری با بررسی ضررهای اقتصادی حاصل از استرس گرمایی بر گله های گاو شیری نیز مشخص می شود.

به طور کلی بیش از ۵۰% از جمعیت گاوهای جهان در مناطق گرمسیر قرار دارند و برآورد شده است که تنش باعث ضررهای شدید اقتصادی تقریبا در ۶۰% گاو شیری دنیا می شود.

موج های گرمایی مرگ تعداد زیادی از دام ها را موجب میشود که بر اساس اطلاعات زیان بارترین موج های گرمایی مربوط به اوایل تابستان است که هنوز دام به گرما سازگار نشده و موج هایی که در اواخر تابستان به وجود می آیند به علت سازگاری دام، خسارت کمتری می زنند.

برخی از علائم استرس گرمایی در گاو شیری عبارت است از:

۱) افزایش تعداد تنفس به بیش از ۷۰ تا ۸۰ بار در دقیقه

۲) افزایش دمای بدن که منجر به کاهش مصرف خوراک می شود:

اگر دمای محیط از ۲۰ درجه به ۳۰ تا ۶۰ درجه برساند نیازهای نگهداری گاو حدود ۳۰تا ۴۰% افزایش می یابد. به گونه ای که نیاز به مصرف غذا افزایش می یابد، این در حالی است که با افزایش دمای محیط اشتهای گاو کم شده و مصرف غذا حدود ۷ تا ۴۵% کم می شود. افزایش نیاز های نگهداری و کاهش همزمان مصرف غذا، باعث افت تولید شیر میشود. آمارهای کاهش تولید شیر بین ۱۵ تا % ۵۵ اعلام شده است.

ذبح دام‌های مولد آینده بخش دامپروری را به چالش می‌کشد

۳) ایجاد بیماری های متابولیکی:

در این زمان اگر گاو بتواند غذای خود را انتخاب کند خوراک خشبی کم تر مصرف می کند. در صورتی که کاهش خوراک خشیی باعث کم تر شدن زمان نشخوار، کم تر شدن ترشح بزاق و در نتیجه بروز اسیدوز تحت حاد شکمبه ای می شود که به دنبال آن کتوز، سندروم کبد چرب، کاهش چربی شیر و در نهایت لنگ می شود. یکی دیگر از مشکلاتی که مورد توجه قرار می گیرد افزایش تعداد تنفس است که باعث دفع زیاد گاز کربن دی اکسید از خون شده که می تواند به عارضه آلکالوز تنفسی منجر شود که برای جبران این عارضه کلیه ها بالاجبار بی کربنات بیشتری را از ادرار دفع می کنند و ذخیره بافری بدن کم می شود و براق حاوی مقدار کمی بی کربنات می شود. در نهایت شاهد ریزش بزاق از دهان هستیم.

استرس گرمایی در گاو شیری - دامیران
با افزایش رطوبت هوا نیز تأثیر استرس گرمایی بیشتر خواهد شد.

۴) کاهش باروری:

استرس گرمایی از راه های گوناگونی بر تولید مثل گاو تأثیر می گذارد به گونه ای که در اوایل شیر دهی به علت موازنه منفی انرژی، شروع فعالیت های چرخ های مختل می شود و حتی ممکن است فعال شدن تخمدان ها دچار مشکل شود. استرس گرمایی باعث می شود که گاوها فحلی پایدار را کمتر نشان دهند و بیشتر در شب فحل شوند که تشخیص فحلی را سخت می کند. تأثیر دیگر استرس گرمایی بر تولیدمثل کم شدن ملت فحلی گاوهاست. در کل اثرات استرس گرمایی بر تولیدمثل باعث میشود تشخیص و تلقیح به موقع انجام نگیرد و اگر هم صورت بگیرد استرس گرمایی ممکن است موجب مرگ رویان گردد. البته شایان ذکر است که با رشد رویان از حساسیت گاو به استرس گرمایی کاسته می شود بنا به توضیحات فوق توصیه می شود، روز تلقیح و در روز بعد از آن گاوها را به صورت اضطراری خنک کرده تا درصد آبستنی افزایش یابد.

از آنجا که ۸۰% از هزینه نگهداری دام صرف خوراک آن می شود لذا توجه به تغذیه دام در شرایط استرس گرمایی موضوعی اساسی است زیرا جیره با توجه به وضعیت فیزیولوژیکی و محیطی تعیین می شود.

پرورش بز تالشی در استان گیلان

بنابراین به بیان برخی از فاکتورهای جیره که تغییر آنان اثر بسزایی در دام می گذارد پرداخته شده:

۱) کاهش فییر

با کاهش قیر، مصرف غذا افزایش یافته و تولید گرما در بدن کم می شود البته این عمل تا حدی ممکن است.

هرچه قطعات فیبر درشت تر باشد، می توان فیبر کم تری در جیره بکار برد.

۲) افزایش چربی

چربی ها انرژی غیر تخمیری ایجاد کرده که با افزایش سطح انرژی جیره، تولید گرما را کاهش می دهد. البته نباید کل چربی جیره بیش از ۷% ماده خشک باشد و در زمان استفاده از چربی ، درصد فیبر جیره هم باید به نسبت های افزایش یابد.

۳) افزایش پروتئین

برای بهبود موازنه منفی، وجود نیتروژن برای تولید انرژی گاها مفید واقع می شود. همچنین در دوره انتقال بعد از زایمان نیز به پروتئین بیشتری در غذا نیاز است (% ۱۹ ماده خشک)۔

توصیه شده است در استرس گرمایی، سدیم بین ۰٫۳۵% تا۴۵,۰% و پتاسیم بین ۴/۱تا ۶/۱ درصد ماده خشک در جیره باشند و از نمک های کلرید سدیم و پتاسیم کمتر استفاده شود. همچنین منیزیم چون با پتاسیم در جذب رقابت دارد باید مقدارش افزایش یابا. (۰٫۳۵% ماده خشک).

۴) افزودنی ها

بی کربنات سدیم می تواند نوسان های pHشکمبه و رخداد اسیدوز را کاهش دهد. کشت قارچ های آسپرژیلوس سرویزی نیز، در مقابله با اثرات استرس گرمایی استفاده شده اند که موجب افزایش هضم فیبر و افزایش تعداد باکتری های سلولوتیک، افزایش سرعت مصرف اسیدلاکتیک و کاهش نوسان های pH می شود. نیاسین با دوز ۶ گرم به ازای هر رأس گاو در خلال استرس گرمایی استفاده شده است که توانسته است ۹/۰ کیلو گرم تولید شیر را افزایش دهد.

یکی از بحث هایی که در زمان استرس گرمایی به شدت مورد توجه قرار می گیرد مدیریت کنترل و کاهش استرس گرمایی گاو شیری است که با توجه به آن به چند نمونه از این راهکارها اشاره شده است:

۱) به علت اینکه در این زمان گاو سعی در دفع حرارت دارد، جریان خون به دستگاه گوارش کاهش می یابد در نتیجه با استفاده از مواد خوراکی با کیفیت تر، قابلیت هضم ماده خوراکی را می توان افزایش داد.

۲) گاوها را در ساعات خنک تر روز تغذیه می کنند که این امر موجب ایجاد الگوهای متغیر مصرف می شود. بنابراین بهتر است گاوها را در شب تغذیه کرد و برای آن ها مواد خوراکی بیشتری فراهم شود. همچنین می توان برای میزان مصرف خوراک و چالش های موجود در شب مصرف مواد خوراکی را اندازه گیری کرد.

۳) آب خنک و کافی در اختیار دام قرار گیرد. آب عمدتا از طریق ادرار، مدفوع، تبخیر از سطح بدن و دستگاه تنفسی دفع می شود. اگرچه در تنش شدید گاوها می توانند مقادیر زیادی آب از طریق تراوش از دهان از دست بدهند. همان طور که تبخیر (از طریق عرق کردن و له له زدن) به مهم ترین مکانیسم برای دفع گرما در افزایش حرارت منجر می شود، مصرف آب نیز مهم است. ماده خشک مصرفی با مصرف آب رابطه مثبت دارد و گاو شیری پر تولید ماده خشک بیشتری نسبت به گاوهای کم تولید مصرف می کنند، در نتیجه آب بیشتری مصرف می کنند. به جهت حفظ هموستازی آب بدن، باید یک مخزن ذخیره آب وجود داشته باشد که آب به طور پیوسته برای جبران کاهش در سایر قسمت ها از آن برداشته شود.

راهنمای مصرف کمّی و کیفی کنسانتره
استرس گرمایی در گاو شیری - دامیران
گاوهای پیرتر، پر تولید تر و سنگین تر حساسیت بیشتری به استرس گرمایی دارند

۴) طراحی مناسب جایگاه نگهداری که خود شامل پارامترهایی است که به دو نمونه از این راه ها ذکر شده است. استفاده از سایبان که مهم ترین و ارزان ترین راه است که می تواند محیط دام را کنترل نمایند. هرچند که سایه طبیعی مانند درخت بهترین روش کاهش حرارت محیط است و باعث جلوگیری از تابش مستقیم نور خورشید می شود. علاوه بر آن در ارتباط با تهویه و جریان هوا با توجه به کمبود رطوبت می توان از طریق اسپری بارانی همراه با جریان هوا موجب خنک شدن محیط شد.

استرس گرمایی بر ترکیبات و فرآورده های شیر نیز تأثیر گذار است.

به گونه ای که دمای بالا باعث کاهش تولید شیر در گاوها می شود.

چنانچه یکی از علت های اصلی تأثیر گرما بر کاهش تولید شیر اثر منفی استرس حرارتی بر فعالیت ترشحی پستان است.

در ارتباط با چربی شیر و رابطه اش با تغییرات فصلی این گونه بیان شده است که به طور کلی میزان چربی شیر در تابستان کاهش و در زمستان افزایش می یابد.

به طوری که شاهد کاهش ۷/۳۹% درصدی چربی شیر هستیم.

تحقیقات نشان می دهد که به ازای هر درجه افزایش بیش از حد دما تولید پروتئین شیر ۰۱/۰ کیلوگرم کاهش می یابد.

به طوری که دمای ۳۰درجه باعث کاهش ۹/۱۶% در پروتئین شیر شده است.

در ادامه باید گفت که افزایش دما، پروتئین های موجود در شیر را کاهش می دهد که در نتیجه باعث کاهش تولید کیفیت پنیر می شود.

زیرا رابطه مثبتی بین غلظت کازئین و خصوصیات انعقاد شیر یافت شده است.

علاوه بر آن افزایش دما موجب کاهش مواد جذبی شیر مانند کلستروم می شود و در نتیجه باعث احتمال بروز مشکلات در سلامتی و حتی مرگ گوساله هایی که در تابستان و اوایل پائیز به دنیا می آیند، می شود.


سارا رجب زاده/ کارشناسی علوم دامی/ ۹۳
فصلنامه علمی- تخصصی رویان
منبع: دامیران
نویسنده: سارا رجب زاده
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=8761
برای ورود به بانک مقالات دامیران کلیک کنید
استرس گرمایی در گاو شیری

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید