استفاده از پسماندها در تغذیه نشخوارکنندگان
استفاده از پسماندها در تغذیه نشخوارکنندگان

استفاده از پسماندها در تغذیه نشخوارکنندگان

با توجه به آمارهای موجود و بر اساس بررسی های کارشناسی پیش بینی می شود که جمعیت دنیا در ۵۰ سال آینده به حدود ۹ میلیارد نفر افزایش یابد. حال اگر میزان مصرف فرآورده های دامی توسط هر فردا تغییر نکند، انتظار می رود که میزان احتیاجات به تولیدات دامی ۱.۵ برابر نیاز فعلی گردد. این در حالی است که در حال حاضر حدود ۴۰ مردم جهان از سوء تغذیه رنج می برند و علت اصلی آن کمبود مواد پروتئینی با کیفیت مطلوب نظیر گوشت است. کشور ایران نیز دچار مشکلات تغذیه ای و زیاد بودن نرخ رشد جمعیت هست. بر اساس سرشماری که در سال ۱۳۹۰ انجام شد جمعیت ایران در حدود ۷۵ میلیون نفر هست و همچنین نرخ رشد جمعیت سالانه در سال ۱۳۹۰، ۳.۱ درصد بوده است (مرکز آمار ایران ۱۳۹۱). لذا تولیدات دامی باید متناسب با جمعیت کشور افزایش یابد تا برای هر فرد روزانه ۲۴۵۰ کیلوکالری انرژی و ۲۱ گرم پروتئین حیوانی تأمین شود. در حقیقت اهمیت تغذیه مطلوب تاحدی است که یکی از معیارهای مهم برای میزان تمدن و پیشرفت جوامع محسوب می شود، زیرا در پیشرفت همه جانبه یک جامعه درجه سلامت روحی و جسمی افراد آن یک عامل تعیین کننده هست.

اگر پذیرفته شود که توانایی انسان در رام و اهلی کردن گوسفند به سبب کوچکی آن راحت تر و مقدم بر دام های بزرگ (نظیر گاو) بوده است، این اولویت به گوسفند اختصاص داشته و لذا باید پرورش آن مورد حمایت قرار گیرد.

در پرورش گوسفند محصولاتی از قبیل: گوشت، شیر، پشم و پوست به دست می آید که علاوه بر تأمین نیازهای پروتئینی جوامع، تأثیر زیادی در چرخه صنایع وابسته دارد.

دوره انتقال دام و نیازمندی های تغذیه ای گاو شیری در این دوره

به طوری که حدود ۷۰ درصد از جمعیت شاغل در روستا، ۹۰ درصد از جمعیت عشایری و ٪۱۰ از جمعیت شهرنشین کشور در دام پروری فعالیت دارند.

همچنین حدود ۴۳.۸ ٪ ارزش افزوده بخش کشاورزی و حدود ۱۲ درصد از تولید ناخالص کشور و ٪۱۸ از صادرات بخش کشاورزی مربوط به دام پروری است و در صورت حمایت کافی از این بخش محصولات دامی و فرآورده های جنبی آن می تواند یکی از منابع مهم صادرات غیرنفتی کشور باشد.

یکی از راه کارهای افزایش تولید پروتئین دامی پرواربندی است.

پرواربندی عبارت است از تغذیه متعادل دامه ای نر جوان (کمتر از یک سال) که به منظور تأمین گوشت برای مدت زمان معین و وزن مشخص انجام می شود.

استفاده از پسماندها در تغذیه نشخوارکنندگان
یکی از راه کارهای افزایش تولید پروتئین دامی پرواربندی است.

البته در دام پروری سنتی قبل از حذف، نرهای حذفی و ماده های پیر و حذفی برای مدت کوتاهی به صورت دستی تغذیه می شوند، ولی چون افزایش وزن حاصل بیشتر به صورت ذخیره چربی است، این روش توصیه نمی شود.

در ایران، گوشت گوسفند به خاطر وجود عضلاتی که از الیاف ظریف تشکیل شده و طعم گوشت آن و همچنین متناسب بودن میزان چربی بافتها، لذیذتر و بازار پسندتر از گوشت دام های دیگر است.

روند تغییرات در وضعیت کشاورزی و دامپروری در ایران طی نیم قرن اخیر به گونه ای بوده است که جمعیت دامی به میزان قابل توجهی افزایش یافته است که به تبع آن نیاز غذایی آن نیز افزایش یافته است.

به جز کاهها در مورد سایر اقلام خوراکی مانند: یونجه، علوفه سیلویی، دانه غلات، کنجاله های پروتئینی، تفاله چغندر قند و سبوس گندم متأسفانه کمبود وجود دارد.

بررسی آمارهای گوناگون وضعیت تولیدی دام های کشور نشان می دهد که کنسانتره و خوراک های موجود از نظر کمی و کیفی حتی با وجود واردات در حد تأمین نیازهای دام های کشور نمی باشد و قسمت اعظم خوراک دام را مواد فیبری و مراتع تشکیل میدهد که ارزش غذایی بالفعل آنها بسیار پائین است.

معایب نگهداری گونه های مختلف حیوانات در گاوداری

این مسئله را هم باید در نظر گرفت که جیره های پرواری که اجزاء اصلی آنها را غلات تشکیل می دهد در اغلب موارد اقتصادی نیست.

در بخش پرواربندی ، پسماند حدود ۷۰ درصد هزینه های افزایش وزن مربوط به تغذیه است.

یکی از راههای کاهش این هزینه استفاده از پسماند کشاورزی و پسماندهای حاصل از کارخانه های مختلف عمل آوری فرآورده های کشاورزی است.

پسماند کشاورزی و منابع طبیعی شامل موادی است که پس از برداشت و استحصال محصولات اصلی حاصل از زراعت، باغداری، جنگل، صید و پرورش ماهی، پرورش دام و طیور و حشرات و صنایع غذایی مربوط به جای می ماند و منابع بالقوه قابل توجهی را شامل می گردد.

پس مانده های کشاورزی بسیار متنوع و گسترده بوده و از طرفی دامنه تغییرات و تفاوت های مواد مغذی در این فرآورده ها خیلی زیاد است چون عواملی از قبیل شرایط اقلیمی و منطقه ای، روش های استحصال، فرآوری و فناوری منطقه ای بر ارزش غذایی آنها مؤثر است.

 

 از جمله مزایای عمده استفاده از محصولات فرعی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کم کردن وابستگی دام به غلاتی که توسط انسان مصرف می شوند.
  • حذف برنامه های پرهزینه برای از بین بردن پس مانده های محصولات
  • بازیافت مواد با ارزش موجود در پس مانده ها، بدون نیاز به آب و خاک جداگانه برای تولید آنها
  • تأمین بخشی از نیازهای غذایی دام های کشور
  • تأمین خوراک دام ارزان تر و کمک به کاهش هزینه تغذیه دام ها
  • استفاده از پسماند می تواند واردات مواد غذایی دامی از جمله غلات، سویا و محصولات حیوانی را کاهش داده و از خروج ارز به خارج از کشور جلوگیری می کند.
  • استفاده از پسماند باعث میشود که هزینه های حمل ونقل کاهش یابد.
  • استفاده از پسماند کشاورزی و صنایع غذایی از فشار واردشده بر زمین های کشاورزی در اثر استفاده بی رویه می کاهد.
  • نشخوارکنندگان به خاطر شرایط فیزیولوژیکی شکمبه شان توانایی استفاده از پسماند ارزان را برای رسیدن به نیازهای غذایی خود (نگهداری، رشد، تولید و تولید مثل) دارند.
استفاده از پسماندها در تغذیه نشخوارکنندگان
استفاده از پسماند باعث میشود که هزینه های حمل ونقل کاهش یابد.

از جمله معایب استفاده از محصولات فرعی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • یکی از محدودیت های استفاده از مقادیر زیاد پسماندها در جیره ها تفاوت های زیاد ترکیبات در این محصولات است که مربوط می شود به فصل، منطقه و فراوری
  • پس مانده ها و بقایای کشاورزی و منابع طبیعی اغلب از مواد فیبری تشکیل می گردد که قسمت عمده آنها از کربوهیدرات های ساختمانی ساخته می شود و پیوندهای بین واحدهای ساختمانی آنها اغلب محکم و پیچیده است.
  • برخی از این محصولات (تفاله انگور، پوست پسته) دارای ترکیبات فنلی مانند تانن ها می باشند که باعث می شود ارزش بالقوه این جیره ها قابل بهره برداری برای حیوان نباشد. تانن ها در بسیاری از انواع گیاهان وجود دارند و اغلب باعث کاهش مصرف خوراک از طریق کاهش قابلیت هضم و یا ابتلا به بیماری می گردد. در کنار اثری که بر قابلیت هضم می گذارند، تاننها ممکن است در شکمبه تجزیه شده و سم حاصل از آنها وارد بدن شود.
  • سمیت مرکبات: چنانچه تفاله مرکبات با سطح پائین علوفه به برهها خورانده شوند، پاراکراتوزیس شکمبه ای رخ می دهد.

فصلنامه علمی – دانشجویی رویان / شماره هجدهم
الهه شهریاری / دانشجوی کارشناسی ارشد تغذیه نشخوارکنندگان
منبع: دامیران
تالیف: الهه شهریاری
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=6890
استفاده از پسماندها در تغذیه نشخوارکنندگان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران