انرژی مورد نیاز در جیره دام سبک
انرژی مورد نیاز در جیره دام سبک

انرژی مورد نیاز در جیره دام سبک

یکی از مهم ترین دغدغه ­های مطرح در امر دامپروری محاسبه انرژی است که دام برای رشد مفید در مرتع یا در جایگاه نیمه بسته یا بسته در طول روز نیاز دارد. اگر دام میزان انرژی مورد نیازش را به دست نیاورد در مرحله اول رشد به صرفه ­ای نخواهد داشت و در صورت ادامه دار بودن این کمبود، قطعا دام دچار مشکلاتی جدی می­شود که مهم ترین آنها می­تواند کاهش وزن باشد. برعکس این موضوع هم صادق است یعنی در صورت اضافه بودن انرژی باز هم دامپرور ضرر خواهد کرد چراکه هزینه بالای صرف شده برای تهیه خوراک، بیش از حد توان رشد دام بوده و هدر رفته است. محاسبه انرژی مورد نیاز دام کار بسیار پیچیده و نیازمند تخصص است. درنتیجه حتما باید دامپزشک متخصص در امر تغذیه و یا کارشناسان امور تغذیه دامی در کنار دامپرور حضور داشته باشند و او را راهنمایی کنند. در این مقاله صرفا به یکسری مقدمات درباره اساس تعیین انرژی مورد نیاز می­پردازیم. ابتدا در مورد واحد دامی صحبت می­کنیم که اولا چیست، ثانیا چه نیازی به وجود داشتن این واحد برای کل دام های هر کشور داریم، و ثالثا چرا نیاز است در کشور ما پایه و اساس واحد دامی را به جای گاو بالغ، گوسفند بالغ قرار دهیم. سپس به موضوع اصلی می­پردازیم و درمورد محاسبه انرژی مورد نیاز برای هر واحد دامی کشور صحبت می­کنیم.

 

واحد دامی و معادل واحد دامی

واحد دامی معیاری است برای تبدیل انواع دام ها به یک دیگر بر اساس وزن زنده یک دام بالغ در آن گونه دامی. به طور معمول در سراسر دنیا این معیار بر پایه گاو قرار دارد یعنی هر گاو یک واحد دام است که به این ترتیب دام سبک بین ۰.۲ الی ۰.۳ واحد دام هستند.

اما این واحد چه کاربردی دارد. با استفاده از این واحد می­توان محاسبات و سیاست های کلی استفاده از مراتع، غذای دامی مورد نیاز در کل کشور و سایر سیاست گزاری های کلان را به سادگی انجام داد. به طور مثال وقتی بدانیم در کشور چند واحد دامی دام چراکننده داریم ، می­فهمیم که روزانه ، ماهانه و یا سالانه به چه مقدار مرتع در کشور نیاز داریم یا در مثالی دیگر اگر بدانیم چه تعداد واحد دامی در کشور داریم که نیاز به ذرت و سایر کنسانتره ها دارند با توجه به میزان غلات در کشور می­توان برای صادرات اقدام کرد. اگر نخواهیم از این واحد استفاده کنیم محاسبات خیلی مشکلتر خواهد شد چرا که وقتی میگوییم یک واحد دامی به یک مقدار غذای مشخص نیاز دارد برایمان مهم نیست و نیاز به محاسبه این موضوع نداریم که این یک واحد یک عدد گاو است یا چند عدد گوسفند هستند.

بیشتر بدانید:  افزودنی های انرژی زا موجود در کشور را ببینید

اما چه نیازی داریم که به جای استفاده از واحد دامی که معیار آن گاو است از واحد با معیار گوسفند استفاده کنیم؟ با توجه به غالبیت دام سبک و این مسئله که تمام چراگاه های کشور در تسخیر دام گوسفندی یا بزی است و ما تقریبا گاو یا سایر دام ها را به صورت مرتعی در کشور نداریم، بهتر است معیار واحد دامی را به جای دام سنگین ، دام سبک قرار دهیم اما به چه صورت؟

انرژی مورد نیاز در جیره دام سبک
بهتر است معیار واحد دامی را به جای دام سنگین ، دام سبک قرار دهیم

بر اساس تحقیقات انجام شده روی نژاد های دام سبک در کشور روی ۲۴ نژاد غالب در ایران، دسته بندی انجام شده است که گوسفندان را در سه طبقه نژادی سبک وزن، متوسط وزن و سنگین وزن قرار می­دهد. پس از دسته بندی نژاد ها در طبقات مشخص بر اساس متوسط وزن بالغین در آن نژاد، وزن واحد دامی را مشخص می­کنیم. بر اساس تحقیقات وزن میانگین در سه دسته سبک ، متوسط و سنگین به ترتیب ۳۷.۸۱ و ۴۹.۹۱ و ۶۲.۰۸ کیلوگرم است. در نتیجه میانگین این وزن ها در تمام گوسفندان ۴۹.۹۲ کیلوگرم است پس معیار را یک بالغ غیر آبستن ۵۰ کیلو گرمی در نظر می­­گیریم. براین اساس واحد دامی در دسته های سبک، متوسط و سنگین به ترتیب ۰.۷ و ۱ و ۱.۳ اعلام میشود.

حال برای هر نژاد معادل واحد دامی ایجاد می­کنیم. یعنی واحد دامی مخصوص یک نژاد مورد نظر

قبل از آن نیاز است با اصطلاح وزن متابولیک آشنا شوید که می­شود میزان وزن حیوان با شکم خالی به توان ۰.۷۵ به همچنین وزن متابولیک یک واحد دامی هم می­شود واحد دامی به توان ۰.۷۵

حالا از نسبت وزن متابولیکی نژاد مورد نظر به وزن متابولیکی واحد دامی دسته ای که در آن قرار گرفته (سبک-متوسط-بزرگ) می­توان معادل واحد دامی آن نژاد را به دست آورد.

معادل واحد دامی نژاد= وزن متابولیکی نژاد تقیسم بر وزن متابولیکی واحد دامی دسته ای که در آن است.

بیشتر بدانید: الکترولیت های موجود در کشور را ملاحظه بفرمایید

بر این اساس در همه نژاد ها یک معادل واحد دامی داریم که در جدول زیر به آن می­پردازیم:

انرژی مورد نیاز در جیره دام سبک
در همه نژاد ها یک معادل واحد دامی داریم

حال که با مفهوم واحد دامی آشنا شدیم به مبحث انرژی میپردازیم

میزان انرژی مورد نیاز روزانه دام

مقدار انرژی روزانه مورد نیاز دام بر اساس معادله ماف در گوسفندان به شکل زیر محاسبه می­شود:

مرتعی: مگاژول انرژی روزانه مورد نیاز= ۱.۸ + ۰.۱ (وزن یک واحد دامی)

آغل: مگاژول انرژی روزانه مورد نیاز= ۱.۴ + ۰.۰۹ (وزن یک واحد دامی)

وقتی وزن معیار یک واحد دامی را ۵۰ کیلوگرم در نظر گرفتیم پس بر اساس معادله بالا یک واحد دامی گوسفند که چرای آزاد دارد به ۶.۸ مگاژول انرژی در یک روز نیاز دارد. و همچنین گوسفند وقتی که در جایگاه است و قرار نیست مسافت تا مرتع را بپیماید به ۵.۹ مگاژول انرژی در روز نیاز دارد.

با استفاده از مطالب گفته شده قبلی می­توانیم معادل واحد دامی گله خود با هر نژادی که دارد به دست آورده و به این صورت انرژی مورد نیاز گله را به دست می­آوریم.

بیشتر بدانید: ورم پستان و کیفیت شیر

انرژی مورد نیاز در جیره دام سبک
بر اساس تحقیقات انجام شده روی نژاد های دام سبک در کشور روی ۲۴ نژاد غالب در ایران، دسته بندی انجام شده است

به طور مثال ۱۰۰ راس دام بالغ افشاری غیر آبستن داریم که در شرایط بسته نگهداری می­کنیم. هر راس دام افشاری با توجه به جدول ۰.۹۸ واحد دامی است. با ضرب کردن در تعداد می­فهمیم ما در مجموع ۹۸ واحد دامی داریم که هر کدام ۶.۸ مگاژول انرژی نیاز دارند.

اما به این سادگی نیست و پارامتر های مداخله ­گر زیاد هستند که هرکدام ضریبی به میزان مورد نیاز انرژی می­دهند. پارامتر هایی مثل شرایط مرتع، اقلیم آب و هوایی ، فصل، فاصله تا مرتع و … که می­توانند ۳۰ تا ۸۰ درصد به این مقدار اضافه کنند.

نکته قابل توجه در مورد دام های مرتعی این است که وزن غذای علوفه خشکی که در مرتع مصرف می­کند اصولا با تمام ملاحظات گفته شده در فصل خشکسالی ۱.۵ و در فصل ترسالی ۲.۶ درصد وزن بدن هست. حال بر اساس میزان انرژی مورد نیاز که برای گله حساب کرده ایم و بر اساس آزمایش کیفیت علوفه مرتع باید ببینیم آیا میزان ۱.۵ الی ۲.۶ درصد وزن بدن خوراک علوفه، انرژی مورد نظر دام را تامین می­کند یا خیر؟


تنظیم: تیم محتوایی دامیران      /     نویسنده: پیمان لطفعلی زاده      /      لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=4611
انرژی مورد نیاز در جیره دام سبک

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران