اهمیت آب در پرورش دام (بخش دوم)
اهمیت آب در پرورش دام (بخش دوم)

اهمیت آب در پرورش دام (بخش دوم)

آلاینده ها و روش های تصفیه آب

معیارهای کیفیت آب

برخی از عوامل مؤثر بر کیفیت آب به شرح زیر هستند.

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
برخی از عوامل مؤثر بر کیفیت آب

مجموع مواد جامد محلول (تی. دی. اس)، مجموع نمک های محلول (تی. اس. اس) و شوری

مجموع مواد جامد محلول، مجموع نمکهای محلول و شوری ویژگی های فیزیوشیمیایی آب هستند که برای ارزیابی کیفیت آب استفاده می شوند.

این اصطلاحات به طور مترادف استفاده می شوند و مقدار سدیم، کلر، بیکرینات، سولفات، کلسیم، منیزیم، سیلیس، آهن، نیترات، استرانتیم، پتاسیم، کرینات، فسفر، برون و فلوراید در آب را اندازه گیری می کنند.

تحقیق برای تعیین اثرات تی. دی. اس بر عملکرد گاو شیری نتایج گوناگونی را برای مصرف آب، مصرف خوراک و تولید شیر گزارش کرده است.

بیشتر بدانید: اهمیت آب در پرورش دام (بخش اول)

به هر حال تحقیقات نشان می دهند که دمای محیطی یقینا اثر تعیین کننده ای بر تولید شیر گاو شیری دارد.

شاخص های تی. دی. اس ایجاد شده توسط مرکز تحقیقات ملی آمریکا پیشنهاد می کند که آب محتوی <۵۰۰۰ پی. پی.ام تی. دی. اس را می توان به مصرف گاو شیری رساند.

با این حال آب محتوی >۷۰۰۰ پی. پی. ام برای کلیه گاوها غیر قابل مصرف است.

سیلویا و همکاران، ۲۰۰۵، اعلام کردند خوراک مصرفی با افزایش سطح TDS آب مصرفی از ۱۰۰۰ به ۵۰۰۰ و ۱۰۰۰۰ میلی گرم در لیتر کاهش می یابد.

همچنین کاهش سطح TDS آب مصرفی در گاو شیری از ۱۴۰۰ میلی گرم در لیتر به ۵۷۰ میلی گرم در لیتر منجر به افزایش ۲ کیلوگرمی در شیر تولیدی شده است.

سطوح بالای TDS در آب می تواند منجر به برهم زدن بالانس برخی مینرال ها در بدن شود (سدیم، پتاسیم، مس و منیزیم) و می تواند اثر منفی پر میزان تولید شیر داشته باشد.

افزایش میزان سختی آب از ۵۰۰۰ به بالا در گاو شیری و گوشتی موجب کاهش وزن، مصرف خوراک، تولید شیر و پروتئین شیر می شود.

 

سختی

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
سختی نیز یکی از شاخصه های فیزوشیمیایی آب است

که عموما شاخصی از یون های کلسیم و منیزیم در آب است.

همچنین روی، آهن، استرانتیم، آلومینیوم و منگنز می توانند در سختی آب نقش داشته باشند.

با این حال آن ها عموما در غلظت های بسیار کمی در آب حضور دارند. آب در۰-۶۰ پی. پی. ام به عنوان نرم، در ۶۱-۱۲۰ پی. پی. ام متوسط سخت، در ۱۲۱-۱۸۰ پی. پی. ام سخت و در بیشتر از ۱۸۰ پی پی ام خیلی سخت طبقه بندی می شود.

مطالعات تأثیری بر عملکرد گاو شیری در حین مصرف آب سخت گزارش نمی کنند.

 

 

نیترات ها

آب های نوشیدنی، مخصوصا آب های سطحی و یا آب های کم عمق زمینی، ممکن است با سطوح بالایی از نیترات ها آلوده شده باشند.

منابع نیترات در آب شامل کودها، فضولات حیوانی، مدفوع، پسمانده های زراعی با ضایعات صنعتی هستند.

مسمومیت نیتراتی از یک واکنش احیایی باکتریایی نیترات به نیتریت همراه با جذب شدن نیتریت به خون و احیای ظرفیت حمل اکسیژن به وجود می آید.

آغاز طرح خرید دام خشکسالی در لرستان

نشانه های مسمومیت حاد نیتراتی شامل اسفیکشن و تنفس دشوار، کف کردن دهان، تشنج، ضربان تند قلب، کبودی در اطراف دهان و چشم ها و خون شکلاتی رنگ است.

غلظت نیتروژن نیتراتی در آب کمتر از ۱۰ میلی گرم در لیتر و غلظت نیترات کمتر از ۴۴ میلی گرم در لیتری عموما برای گاو شیری بی خطر تلقی می شود.

 

سولفات ها

نمک های کلسیم، آهن، منیزیم و سدیم شکل های عمومی سولفات یافت شده در آب هستند، در حالی که هیدروژن سولفات سمی ترین شکل سولفات هاست.

غلظت های بالای سولفات ها، مخصوصا سدیم سولفات اثرات ملینی در گاو ایجاد می کنند.

با این حال گاوها در طول یک هفته به آب سازگار شده و اسهال زمان بیشتری از آن طول نمی کشد.

غلظت سولفات های کمتر از ۵۰۰ میلی گرم و ۱۰۰۰ میلی گرم در لیتر عموما به ترتیب برای گوساله ها و گاوهای بالغ توصیه می شوند با این حال سطوح مسمومیت زای بیشتر از ۵۰۰ میلی گرم در لیتر به نوع نمک سولفاته بستگی دارد.

تحقیقات نشان داده اند آب سولفاته می تواند اثر مخربی بر عملکرد گاو داشته باشد.

بیشتر بدانید: چون و چرای پرورش بز

مصرف آب با غلظت سولفات بیشتر از ۵۰۰۰ میلی گرم در لیتر برای گاوها، مصرف آب و غذا را کاهش داده است.

با این وجود، در گاوهایی که آب با سولفات بیشتر از ۲۵۰۰ میلی گرم در لیتر مصرف کرده اند تاثیری در مصرف آب و رشد دیده نشده است.

تحقیق اخیر توسط لنگان و همکاران (۲۰۰۱) کاهش خطی در میانگین افزایش وزن روزانه جوانه های پرواری همراه با افزایش غلظت سولفات از ۱۳۶ تا ۲۳۶۰ میلی گرم در لیتر در آب را نشان داد.

بعد از ۱۶ روز مطالعه، گاوهایی که در ابتدا ۲۹۰ و ۵۹۰ میلی گرم سولفات در هر لیتر آب را مصرف کردند افزایش وزن بیشتری داشتند اما در پایان مطالعه گاوهای مصرف کننده آب های با سولفات بالاتر به نظر آمد که افزایش وزن بیشتری داشتند.

در مجموع غلظت سولفات آب بیشتر از ۵۸۳ میلی گرم در لیتر معادل ۲۲/۰  % ماده خشک جیره، عملکرد گاوهای پرواری را کاهش داد.

پی اچ pH

شاخصی عمومی برای پی. اچ آب به خاطر فقدان مقالات علمی که اثرات pH آب بر روی مصرف آب، تولید و سلامت گاو شیری را تعیین کنند، بنا نهاده نشده است.

آهن و منگنز

نه آهن و نه منگنز در صورت وجود در آب مصرفی، تمایلی برای سلامت گاو شیری نیستند.

با این حال حضور این مواد معدنی ممکن است مشکلات طعم و رنگ ثابت را همراه با انباشته شدن در لوله ها که جریان آب را کاهش می دهند را منتج می شوند.

سایر آلاینده های سمی بالقوه

شاخص ها برای حداکثر مجاز آلاینده های معدنی آب برای گاو شیری در جدول زیر گنجانده شده اند.

حداکثر مجاز آلاینده های معدنی آب برای گاو شیری

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
شاخص ها برای حداکثر مجاز آلاینده های معدنی آب برای گاو شیری

میکروبیولوژی آب

آب باید برای باکتری های کلی فرم و میکروارگانیسم های دیگر آنالیز شود تا کیفیت میکروبی آبی که توسط دام مصرف می شود تعیین شود.

کشتار گاو آخرین گزینه دامداران!

آنالیز از آن جهت مهم است که آب بسیار آلوده، گاو شیری را در معرض ارگانیسم های پاتوژن قرار می دهد و بنابراین پتانسیل برای بیماری را افزایش می دهد.

گرچه میکروارگانیسم ها می توانند آب را در چاه ها آلوده کنند، اما آلودگی باکتریایی اغلب در مجاری آب نوشیدنی اتفاق می افتد.

در نتیجه تأمین آبشخور تمیز بسیار مهم است در یک بررسی، از ۴۷۳ آبشخور گاو توسط الجانت و همکاران (۲۰۰۱) گونه سالمونلا از ۸/۰% نمونیا جدا شد و ای کلای ۰۱۵۷ از ۳/۱% آبشخورها استخراج شد.

درجه آلودگی ای کلای با افزایش فاصله بین آخورها و آبشخورها و همچنین قرار گرفتن آب در معرض آفتاب کاهش پیدا کرد.

راه های بهبود کیفیت آب

بهبود دادن آب که برای حذف یا کاهش آلودگی ها انجام می شود، می تواند پرهزینه باشد و ممکن است به ماشین آلات قابل توجهی احتیاج داشته باشد.

بنابراین بهبود آب باید با آنالیز آزمایشگاهی آب آشامیدنی بنا نهاده شود.

همچنین بهبود باید از نظر اقتصادی موثر باشد و منتج به مزایای سلامتی و تولیدی که برای گاو در نظر داریم بشود.

راه های بهبود آب آشامیدنی گاو شیری به آلاینده ی هدف بستگی دارند.

این گزینه ها در ادامه عنوان شده و در جدول زیر خلاصه شده اند.

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
بهبود دادن آب که برای حذف یا کاهش آلودگی ها انجام می شود

کاهش دادن میکروارگانیسم ها در آب

ضد عفونی فرایندی است که برای حذف گردن میکروارگانیسم های بیماری را در آب استفاده می شود.

عمومی ترین ضد عفونی کننده شیمیایی که استفاده می شود کلر است.

یک فرایند ضدعفونی دیگر به صورت غیر شیمیایی با استفاده از نور فرابنفش است.

بیشتر بدانید: اهمیت اختصاص زمان کافی در تغذیه و نشخوار گاو

اثرگذاری ضد عفونی در نهایت به تمیزی مجاری آشامیدنی بستگی دارد.

استفاده طولانی مدت از ضدعفونی کننده ها برای چاه های آلوده توصیه نمی شود، چرا که هر گونه خطای تجهیزات ضد عفونی می تواند دام را در معرض پاتوژن ها قرار دهد و شواهد اخیر پیشنهاد می کنند که کلر می تواند با مواد آلی محلول در آب بانده شود و آن را تبدیل به تری هالومتان کند که به عنوان ماده ای سرطان زا از آن یاد می شود.

 

کلر

کلر یک عامل اکسیداسیون قوی است و رایج ترین استفاده ضدعفونی را دارد چرا که ارزان است و در غلظت ها پایین اثر دارد.

بنابراین کلر در آب مانده می تواند به نابودسازی باکتری ها ادامه دهد.

گرچه کلر ارزان است، کلرزنی به یک مخزن میانجی احتیاج دارد که اجازه می دهد کلر زمان لازم برای ضد عفونی آب را داشته باشد.

نگهداری بیشتر کار در منبع ته سخت تر و نه گران تر است.

 

نور فرابنفش

نور یو. وی می تواند به عنوان یک روش مداوم در ضد عفونی آب استفاده شود.

با این حال، اثر گذاری پرتو تابی UV به قابلیت تایش و رد شدن از تمام آب و تمام محتوی میکروارگانیسم ها بستگی دارد.

بنابر این فیلتر کردن آب گل آلود یا تغییر رنگ یافته ضروری است.

راهکارهای حذف واسطه گوشت را عملیاتی نمی‌کنند

البته UV ضد عفونی ماندگار ایجاد نمی کند.

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
نور یو. وی می تواند به عنوان یک روش مداوم در ضد عفونی آب استفاده شود.

کاهش دادن نیترات ها، سولفات ها و مواد معدنی در آب

تقطیر، اسمز برعکس و مبادله یون سه روش بهبود دهنده هستند که برای حذف یا کاهش نیترات ها، سولفات ها و مواد معدنی در آب استفاده می شوند.

تقطیر

تقطیر و اسمز برعکس، آلودگی های آب را در حین زدودن مواد معدنی حذف می کند.

هنگام تقطیر آب به شکل بخار جوشانده می شود بخار آب جمع، سرد و مجددا به شکل آب متراکم می شود.

نیترات ها، سولفات ها و سایر مواد معدنی در حالی که در مخزن جوشش می مانند حذف می شوند.

 

اسمز برعکس

اسمز برعکس نیترات ها، سولفات ها و تمام مواد معدنی دیگر را به وسیله جدا کردن آب از محلول نمکی حذف می کند.

این فرایند وقتی اتفاق می افتد که آب تحت فشار قرار داده می شود و به داخل یک غشا نیمه تراوا رانده می شود.

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
اسمز برعکس نیترات ها، سولفات ها و تمام مواد معدنی دیگر را به وسیله جدا کردن آب از محلول نمکی حذف می کند.

سیستم تبادل یونی

سیستم تبادل یونی می تواند به برای کاهش نیترات ها، سولفات ها، سختی آب و تی. دی. اس استفاده شود. اصلی ترین اجزاء سیستم مبادله یونی ستون پر شده از رزین تبادل یونی، مخزن ذخیره باقی ماناده و مخزن بازیابی محلول هستند.

هنگام احیای نیترات و سولفات این یون ها معمولا با یون های کلر مبادله می شوند.

بیشتر بدانید: پروتئین میکروبی در تغذیه گاو چه اهمیتی دارد؟

به هر حال در طول ترم کردن آب یون های کلسیم و منیزیم به جای یون های سدیم مبادله می شوند.

آب نمک باقی مانده که شامل آلاینده ها است از آب حذف می شود، در مخزن ذخیره باقی مانده ذخیره می شود و محلول بازیابی برای شارژ مجدد رزین متون استفاده می شود.

روش های چند منظوره

فیلتراسیون با کربن فعال

این روش عبارت است از عبور دادن آب از گرانول های زغال فعال که موجب حذف بو، طعم بد آب، حذف برخی از عناصر مثل جیوه، حذف حشره کش ها، گازها و ترکیبات آلی فرار می شود.

در این روش بسته به تعداد دفعات فیلتر کردن می توان فیلترها را تعویض کرد.

عدم تعویض فیلتر ها موجب رشد باکتری ها بر روی فیلترها شده و بنابراین فیلتر کردن بادون نتیجه خواهد بود.

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
در این روش بسته به تعداد دفعات فیلتر کردن می توان فیلترها را تعویض کرد.

تونل هوا

این روش بر اساس عبور دادن هوا از لوله هایی که هوا با فشار وارد آن صورت می گیرد و موجب خروج مواد آلاینده از آب به درون هوا می شود.

روش تونل هوا سبب حذف سولفید هیدروژن، بو و مزه، برخی از گازها، برخی از ترکیبات آلی فرار و مواد شیمیایی آلی می گردد.

این روش برای مزارع کوچک مناسب نیست.

چون هزینه انرژی و سروصدا زیاد است.

در این روش رشد باکتری ها ممکن است اتفاق بیفتد و مشکل ساز شود.

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
این روش برای مزارع کوچک مناسب نیست.

دکتر عبد المنصور طهماسبی/ استاد تغذیه نشخوار کنندگان گروه علوم دامی/ دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد
وحید وثوقی/ دکترای تخصصی تغذیه نشخوار کنندگان
اهمیت آب در پرورش دام (بخش دوم)

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع: فصلنامه علمی تخصصی رویان

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید