اهمیت آب در پرورش دام (بخش اول)
اهمیت آب در پرورش دام (بخش اول)

اهمیت آب در پرورش دام (بخش اول)

وضیت فعلی آب در دسترس و ضرورت تامین آب

وضعیت آب در منطقه خراسان

آب هرگز زمین را ترک نمی کند و به طور مداوم در اتمسفر، اقیانوس ها و زمین در حال چرخش است. انرژی این سیکل توسط خورشید تامین می شود.

سیکل آب برای ادامه حیات بر روی کره زمین ضروری است.

بسیاری از کشورهای خاورمیانه که غالبا از پر جمعیت ترین کشورها هستند و نرخ رشد جمعیت در آنها بالاست با کمبود آب مواجه هستند.

در کشور ایران نیز کمبود منابع آبی بالاخص در استان خراسان بسیار مشهود است و از دلایل عمادهای آن می توان به کاهش بارندگی، افزایش برداشت جهت مقاصد کشاورزی و افزایش میزان تبخیر به خاطر افزایش گرمای منطقه اشاره کرد.

در ادامه با استفاده از جداول و نمودارها به بیان وضعیت آب در استان و شهرستان مشهد می پردازیم.

در شهرستان های نیشابور و تربت حیدریه مقدار کسری مخزن به دلیل کشت بالا حداکثر است.

در مشهد نیز به دلیل افزایش جمعیت، این رقم مقدار بالایی را به خود اختصاص دهد.

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
بیلان آب شهرستان های استان خراسان رضوی
اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
میانگین افت سطح آب در ۳۶ سال اخیر

اما تنها مشکل آب در حال حاضر کاهش ذخایر نیست؛ بلکه همگام با آن کیفیت آن نیز رو به کاهش گذاشته و مقدار EC آب Electrical conductivity (به معنای هدایت الکتریکی و معیاری در میزان عناصر معدنی موجود در آب است) در حال افزایش است.

در نمودار زیر نسبت چاه ها با EC مختلف را می توانید مشاهده کنید.

بیشتر بدانید: کاربردهای فناوری نانو در دامپروری نوین

مسئله ای که باید به آن توجه کنیم این است که آیا مقدار برداشت از تمامی این چاه ها یکسان است؟

آمارها نشان می دهند میزان برداشت از چاه های با EC بالا به سها شدت بالا هست.

روند افزایش EC رو به افزایش بوده و این آمارها تامین وضعیت نگران کننده ای را نشان می دهند.

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
هدایت الکتریکی نمونه های گرفته شده از ۲۵۰۰ چاه
اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
تغییرات هدایت الکتریکی در آبخوان مشهد

آب برای گاو شیری یک ماده تغذیه ای حیاتی است و برای نقش های فیزیولوژیکی متعددی مورد نیاز است.

۵۹% تا ۸۱% کل وزن بدن گاو شیری را آب تشکیل داده و ترکیب عمده شیر و تولیدات ضایعاتی مانند کود است.

اهمیت اختصاص زمان کافی در تغذیه و نشخوار گاو

بنابراین آب برای گاو شیری یک نیاز اساسی است.

بیشتر بدانید: اثر افزودن دانه کتان به جیره دام و تاثیر آن بر سلامتی

از نقش های کلیدی آب در بدن موجود زنده می توان به افزایش متابولیسم نرمی و لغزندگی اعضا بدن، ماده حلال در بدن (جذب مواد مغذی و دفع مواد زائد و انتقال مواد مغذی)، هضم بهتر و سریعتر مواد غذایی، مک به تنظیم فشار اسمزی بدن، حفظ تعادل یونها در بدن، تسهیل حرکات متناوب و پیاپی (قلب و ریه و عضلات)، کنترل و حفظ (pH) ستگاه گوارش و خون، تنظیم دمای بدن (جذب حرارت در زمان سرما و دفع حرارت به هنگام گرما از طریق تعرق)، جلوگیری از بیماری از طریق ترشح عرق، تنفس و کلیه (ادرار)، کمک به انجام واکنش های آنزیمی، نقش در دید و انتقال امواج صوتی و عصبی، تامین محیط مناسب برای رشد و … اشاره کرد.

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
درصد ترکیبات بدن و فرآورده های دامی

کاهش مقدار عمده ای از چربی یا نیمی از پروتئین بدن توسط دام تحمل می شوند، اما کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی در آب بدن موجب نابودی حیوان خواهد شد.

این در حالیست که متاسفانه در اکثر واحدهای تولیدی به آب کمتر از مواد مغذی جیره توجه می شود.

نوشیدن آب با مصرف آب آزاد، آب موجود در غذا و آب تولید شده در حین اکسیداسیون مواد غذایی (آب متابولیکی)، همگی منابع مهم آب مورد استفاده برای برآورده کردن این نیاز هستند.

گاو شیری بزرگترین بخش آب مورد نیاز خود را از مصرف آب آزاد تامین می کنند.

بیشتر بدانید: فناوری های تغذیه دام در جهت بهبود تولید با صرف هزینه کمتر

به طور میانگین، یک گاو شیری هر روز ۹۵ لیتر آب مصرف می کند. به وضوح فراهم کردن آب در دسترس کافی برای گاو شیری مهم است.

با این وجود اگر آب داده شده کم کیفیت باشد مصرف آب کاهش خواهد یافت.

کاهش مصرف آب آزاد نامطلوب است چرا که تولید شیر را محدود کرده و سلامت دام را تضعیف می کند که در نتیجه سوددهی تولید کننده کاهش خواهد یافت.

اکسیدین دامداری ها

اطمینان از اینکه یک گاو شیری مقدار آب کافی که نیاز دارد را مصرف می کند، به دانستن عواملی که بر روی مصرف آب آزاد تاثیر دارند و روش های اجرایی که برای بهبود مصرف آب استفاده می شوند، نیاز دارد.

به علاوه محتوای مواد معدنی آب می تواند سهمی اساسی در محاسبه نیازهای مواد معدنی گاو شیری داشته باشد.

تامین آب مورد نیاز

منابع تامین کننده آب مورد نیاز گاو شیری به شرح ذیل هستند.

۱) آب آشامیدنی (۹۷%)، گاو روزانه ۷ تا ۱۲ بار و در هر بار ۱۰ تا ۲۰ لیتر آب می نوشد. اپتیمم دمای آب برای گاو شیری ۱۰ تا ۲۰ درجه ی سانتیگراد است.

۲) آب موجود در مواد خوراکی

  • کاهش ماده خشک جیره به ۳۰ تا ۵۰% و بالا رفتن رطویت جیره به ۵۰ تا ۷۰ درصد سبب کاهش آب مصرفی به میزان ۴۲% می شود.
  • افزایش مواد خشبی سبب افزایش آب مصرفی می شود چون مدفوع بیشتری باید دفع شود.
  • آب حاصله از اکسیداسیون مواد در درون بدن (آب متابولیکی) (۰۷/۰ میلی لیتر از چربی، ۴۰/۰ میلی لیتر از پروتئین،
    ۵۰/۰ میلی لیتر از کربوهیدرات به ازای یک گرم بافت، در کل معادل با ۱۵% کل آب مصرفی خواهد شد).

۳) آب حاصله از اکسیداسیون مواد در درون بدن (آب متابولیکی) (۰۷/۰ میلی لیتر از چربی، ۴۰/۰ میلی لیتر از پروتئین، ۵۰/۰ میلی لیتر از کربوهیدرات به ازای یک گرم یافت، در کل معادل با ۱۵% کل آب مصرفی خواهد شد).

نحوه طراحی آبشخور

معادلات برای پیش بینی مصرف آب گاو شیری توسط عده ای از محققین ارائه شده اند که عوامل عمده ای را که بر روی مصرف آب، شامل: مصرف ماده خشک، درصد ماده خشک جیره، تولید شیر، شرایط محیطی و مصرف نمک را در بر دارند.

در زمان تخمین زدن مصرف آپ گاو شیری، NRC2001 استفاده از معادله مرفی و همکاران را که ضریب رگرسیون برای تولید شیر بسیار نزدیک به محتوی آب شیر است (۹۰% در برابر ۸۷%) را پیشنهاد می کند.

در جیره غذایی دام (گوسفند و بز) رعایت چه نکاتی الزامی است؟

متغیرهای اضافی گنجانده شده در معادله، شامل مصرف ماده خشک، مصرف سدیم و دما نشان دهنده همبستگی مثبت قابل توجه با مصرف آب آزاد هستند.

 

معادلات به صورت زیر هستند:

 مصرف آب =  ۱.۵۸x DMI,Kg/d) + (0.9x milk, kg/d) + ) 15.99 +

 ((۰/۰۵ x Na intake, g/d) + (1.20 x min temp Cآزاد Kg/d))

تحقیقات برای پیش بینی مصرف آب آزاد گاوهای خشک محدود است به هر حال، هلتر و اوربان معادله پیش رو را برای گاوهای خشک بسط داده اند:

 =  -۱۰۳۴+ (x dry matter % of diet ) + 0 .2212 x DMI 02296

( (kg/d) +(0.03944 x (CP % of diet)2 مصرف آب آزاد  (kg / d ) +

سهم آب در نیازهای مواد معدنی

آنالیز مواد معدنی ۱۸۳۶ نمونه آب گرفته شده از مزارع گاو شیری سراسر ایالات متحده نشان می دهد محتوای مواد معدنی آبی که توسط گاو شیری مصرف می شود می تواند به طور موثری در نیازهای گاو شیری سهم داشته باشد.

بیشتر بدانید: مسومیت با سموم قارچی و کپک ها در دام

داده ها در جدول زیر تنوع غلظت مواد معدنی در آب و مواد معدنی مصرف شده مورد نظر توسط گاوهایی که به طور میانگین روزانه ۱۰۰ تا ۱۱۰ لیتر آب مصرف می کنند را نشان می دهد.

 

عوامل موثر بر نیاز به آب

این عوامل عبارتند از وضعیت فیزیولوژیکی، شیر تولیدی و خوراک مصرفی، اندازه بدن، میزان و نوع فعالیت های فیزیکی، عوامل محیطی (درجه حرارت و سرعت جریات هوا)، ترکیبات جیره (کنسانتره، علوفه تازه، سیلاژ و کاه)، مواد مغذی چیره (سدیم، پتاسیم، پروتئین)، مواد ضد کیفی، تعداد دفعات آب دادن و درجه حرارت آب آشامیدنی و در شماره های بعدی به آلاینده های آب و شیوه های تصفیه ای میکروبی و شیمیایی آب خواهیم پرداخت.

اهمیت آب در پرورش دام - دامیران
مصرف روزانه تخمین زده شده همراه آب

دکتر عبدالمنصور طهماسبی/ استاد تغذیه نشخوار کنندگان گروه علوم دامی/ دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد
وحید وثوقی/ دکترای تخصصی تغذیه نشخوار کنندگان
اهمیت آب در پرورش دام (بخش اول)

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع: فصلنامه علمی تخصصی رویان

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید