اوره منبعی غیر پروتئینی برای جایگزین پروتئین خوراک دام
اوره منبعی غیر پروتئینی برای جایگزین پروتئین خوراک دام

اوره (Urea) منبعی غیر پروتئینی برای جایگزین پروتئین خوراک دام

اوره از مواد ساده و ارزان قیمت است که در دستگاه گوارش نشخوارکنندگان به پروتئین تبدیل می شود. روشهای مختلفی برای استفاده از اوره در جیره دام وجود دارد که از جمله این روش ها می توان به روش تولید کنسانتره با استفاده از اوره و همچنین روش عمل آوری کاه با اوره اشاره کرد. در استفاده از اوره در جیره دام این گونه موارد باید رعایت شود.

 

در جیرۀ دام به مقدار کافی غلات و همچنین مواد قندی همچون تفاله چغندرقند و ملاس به جهت خوش خوراکی استفاده شود.

همچنین کربوهیدراتهای سهل الهضم سبب تأمین انرژی جیره و جلوگیری از مسمومیت های آمونیاکی میشود.

حداکثر استفاده از اوره در جیره دام، نیم درصد است؛ پس مصرف اوره باید دقیقا کنترل شود.

به دامهایی با سن کمتر از یک سال و آنهایی که بیمار هستند، اوره داده نشود.

باتوجه به افزایش قیمت نهاده های دامی به خصوص سویا، تأمین پروتئین خوراک دام با روش های معمول، امری هزینه بر و غیراقتصادی محسوب می شود.

از این رو صنعت دامپروری به فکر جایگزین کردن منابع پروتئینی و تغییر فرمول جیره است.

جایگزین کردن نهاده ها یکی از اصلی ترین دغدغه های امروز دامداران به شمار می رود و محققین توانسته اند از طریق برخی روشها، به میزان قابل توجهی هزینه خوراک دام را کاهش دهند.

در این بین، تأمین پروتئین دامی با توجه به گران بودن و وارداتی بودن مقادیر زیادی از آن، مهم ترین عامل افزایش قیمت تمام شده خوراک دام به حساب می آید و از طرفی تأثیر آن بر تولیدات دامی قابل چشم پوشی نمی باشد.

بیشتر بدانید: ماشین آلات، تجهیزات و لوازم دام و طیور

از موارد مطرح شده در مورد جایگزین کردن خوراک دام می توان به پرورش و بهره گیری از حشرات مختلف، استفاده از ضایعات کشاورزی، استفاده از جلبکهای دریایی، استفاده از ضایعات کشتارگاه ها (پودر گوشت، پودر ماهی و پودر خون و…) همچنین بهره گیری از کودهای شیمیایی و … اشاره کرد.

یکی از مواد جایگزین پروتئین در خوراک دام، اوره است که با استفاده از آن می توان نیاز به اقلام پروتئینی در جیره مثل کنجاله های سویا، کلزا و تخم پنبه را به مقدار قابل توجهی کاهش داد.

اوره از مواد ساده و ارزان قیمت است که در دستگاه گوارش نشخوارکنندگان با تولید آمونیاک و دی اکسید کربن به پروتئین تبدیل می شود.

برای تأمین بخشی از نیازهای پروتئینی دام های نشخوارکننده مانند گاو توانایی استفاده از ازت غیر پروتئینی (NPN) را دارد.

در شکمبه گاو، میلیاردها باکتری، قارچ و پرتوزا ساکن هستند.

این میکروارگانیسم ها توانایی استفاده از ازت غیر پروتئینی جیره را دارند.

ازت غیر پروتئینی در شکمبه شکسته شده (هیدرولیز) و به ازت آمونیاکی تبدیل می گردد.

میکروارگانیسم ها از این ازت استفاده می نمایند که در نهایت باعث تولید (سنتز) پروتئین میکروبی می شوند.

سرانجام، میکروب ها از شکمبه عبور کرده و در روده کوچک و بزرگ دام میزبان، هضم می گردند.

وقتی پروتئین میکروبی هضم شد، اسیدهای آمینه آزاد شده و سپس این اسیدهای آمینه وارد جریان خون می گردند.

به منظور بهره گیری از اوره، باید از روش پخت و استفاده از کنسانتره یا از روش سیلاژ به کمک کاه بهره برد.

در روش بهره گیری در کنسانتره باید با تنظیم فرمول جیره، آن را مورد استفاده قرار داد.

اوره منبعی غیر پروتئینی برای جایگزین پروتئین خوراک دام
ازت غیر پروتئینی در شکمبه شکسته شده (هیدرولیز) و به ازت آمونیاکی تبدیل می گردد.

غنی سازی کاه

در روش عمل آوری با کاه باید کاه خورد شده را با محلول یک دست اوره به خوبی آغشته کرد و می توان از ملاس برای تأمین انرژی و خوش خوراکی آن استفاده کرد.

به این عمل، غنی سازی کاه می گویند.

میزان مصرف کاه در جیره ها، حداکثر نیم الی یک کیلوگرم می باشد و مصرف بیشتر از آن سبب انباشتگی شکمبه می شود.

کاه به دلیل ارزان بودن و دارابودن فیبر بالا، یکی از علوفه های پرطرفدار صنعت دامپروری است؛ با این حال، ارزش غذایی کاه ناچیز است و دام مجبور است برای انجام عمل هضم، آن را مدت زمان بیشتری در شکمبه نگه دارد.

در نتیجه، مقدار خوراک مصرفی دام کم می شود و تولید کاهش می یابد؛ لذا با غنی سازی کاه و اعمال تغییرات فیزیکی و شیمیایی، به حداکثر استفاده از کاه و همچنین کاهش هزینه نهاده های دامی می پردازیم.

بیشتر بدانید: شرکت های فعال در صنعت دام و طیور

زمانی که اوره جایگزین منابع پروتئینی گران قیمت در جیره غذایی می گردد، موارد زیر باید رعایت گردد.

در جیره دام به مقدار کافی غلات، مواد معدنی، ویتامین ها، کربوهیدراتهای سهل الهضم و مواد قندی همچون ملاس و تفاله چغندرقند وجود داشته باشد؛ زیرا اوره حاوی این گونه مواد مفید خوراکی نیست.

در غیر این صورت، دام دچار مسمومیت آمونیاکی می شود.

یادمان باشد که از اوره خوراکی دام استفاده نماییم و از استفاده اوره ای که به شکل کودهای کشاورزی است، پرهیز کنیم.

کودهای اوره به دلیل امکان وجود فلزات سنگین باعث بروز مشکلاتی می شوند.

حداکثر استفاده از اوره در جیره، نیم درصد است و باید عادت دهی دام به جیره حاوی اوره به خوبی رعایت شود و این تغییر جیره، حداقل به دوهفته زمان برای عادت دهی نیاز دارد.

اضافه کردن اوره به جیره دامهایی که سن کمتر از یک سال دارند و همچنین دام های بیمار توصیه نمی شود.

اوره منبعی غیر پروتئینی برای جایگزین پروتئین خوراک دام
میزان مصرف کاه در جیره ها، حداکثر نیم الی یک کیلوگرم می باشد

مسمومیت با اوره

در صورت رعایت نکردن موارد فوق، دام دچار مسمومیت آمونیاکی می شود که علائم آن ۱۵ دقیقه تا چند ساعت بعد از در معرض قرار گرفتن ظاهر شده که شامل تکانهای ناگهانی گوشها و عضلات صورت، ریزش بزاق کف الود، دندان قروچه، نفخ و درد شدید شکم، تنفس سریع و قوی، تلوتلو خوردن، کاهش اشتها، اسهال، حمله تشنجی ناگهانی و در نهایت مرگ است.

تشخیص این مسمومیت بر اساس سابقه دسترسی ناگهانی دام به اوره که اغلب به دنبال یک توقف چندروزه از مصرف آن رخ می دهد، استوار است.

پس از دسترسی آزادانه، نشانه های درمانگاهی مسمومیت آشکار می شود.

می توان میزان آمونیاک خون را اندازه گرفت؛ اما اندازه گیری آن فقط در دام زنده آن هم در شرایطی که نمونه تا زمان انجام آزمایش در مجاورت یخ نگهداری شده باشد، مفید خواهد بود؛ زیرا پروتئین های موجود در خون به سرعت پس از مرگ تجزیه شده و تولید آمونیاک می کند.

بیشتر بدانید: فرآورده ها و داروهای دامپزشکی

از روشهای درمان، وارد کردن لوله معدی برای رهایی از نفخ و سپس وارد کردن مقداری آب یخ و سرکه توصیه شده است.

همه ساله به دلیل رعایت نکردن اصول استفاده از اوره، تلفات زیادی از دامداری ها گزارش می شود.

پس باید توجه داشت که در کنار فواید جایگزین کردن نهاده های دامی، توجه کامل به اصول و قواعد و همچنین توجه به مقدار مجاز اوره، امری ضروری است؛ اما امروزه برخی دامداران برای وزن گیری بیشتر دام، اوره را بیش از حد مجاز وارد جیره می کنند که این عمل باعث مسمومیت شدید دام و تلف شدن آن می گردد.

در نتیجه، باید اصول استفاده از اوره را فرا گرفت تا از ایجاد ضررهای احتمالی، جلوگیری کرد.


فصلنامه علمی دانشجویی رویان/ شماره بیست و یکم
حسین طاهری فر / دانشجوی کارشناسی مهندسی علوم دامی / دانشگاه فردوسی مشهد
ریحانه طاعتی / دانشجوی کارشناسی مهندسی علوم دامی / دانشگاه فردوسی مشهد

منبع: دامیران     /     نویسنده: حسین طاهری فر و ریحانه طاعتی     /      لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=5846
اوره منبعی غیر پروتئینی برای جایگزین پروتئین خوراک دام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران