بیماری آنتروتوکسمی یا قلوه نرمی
بیماری آنتروتوکسمی

بیماری آنتروتوکسمی

 بیماری آنتروتوکسمی یا قلوه نرمی (زهره درد)

بیماری آنتروتوکسمی یکی از کشنده ترین بیماری ها در گوسفند است. بیماری آنتروتوکسمی که مختص حیوانات علفخوار است در اثر رشد و تکثیر غیر معمول باکتری کلستریدیوم پرفرنژنس در دستگاه گوارش آنها بوجود می آید. این باکتری که دارای پنج تیپ است انواع مختلف سموم را تولید می کند که با رها شدن این سموم در دستگاه گوارش و یا جذب آن از دستگاه گوارش، ‌بیماری آنتروتوکسمی ایجاد می­ شود.

 

عامل ایجاد بیماری آنتروتوکسمی یا قلوه نرمی

عامل بیماری کلستریدویم پرفرژنس است که  یک باسیل گرم مثبت، بی‌هوازی، پلی‌مورف، معمولاً ضخیم و کشیده و دارای کپسول (صرفاً در نمونه‌های حاصل از بافت)، توکسین‌زا و هاگ‌دار می‌باشد.
سویه‌های مختلف این باکتری حدود ۱۲ نوع  توکسین ترشح می‌کنند که توکسین‌های اصلی عبارتند از آلفا، بتا، اپسیلون و یوتا.
این باکتری دارای ۵ تیپ A,B,C,D,E می‌باشد. تیپ‌های B,C,D در ایران از اهمیت بیشتری برخوردارند. باکتری کلستردیوم پرفرژنس تیپ C  و D معمولاً در خاک وجود داشته و نیز جزء میکروفلور طبیعی دستگاه گوارش گوسفندها و بزهای سالم می‌باشد. تحت شرایط خاصی از جمله تغییر جیره غذایی و پرخوری کلستردیوم پرفرجنس تیپ D به سرعت تکثیر یافته و مقادیر زیادی توکسین اپسیلون تولید می‌کند. این توکسین باعث التهاب روده، افزایش نفوذپذیری دیواره عروق و به دنبال آن جذب سموم به خون می‌شود.
اسهال موکوئیدی، زمین‌گیری و ترشح زیاد بزاق و تشنح برخی از علائم مهم این بیماری هستند. گردش توکسین همراه با جریان خون باعث انباشتگی و پرخونی شکمبه و شیردان، التهاب ریه‌ها و پرخونی و تغییرات دژنراتیو کلیه‌ها شده و به دنبال آن قلوه نرمی اتفاق می‌افتد.
ضایعات مغزی و فساد سریع لاشه از جمله علائم کالبدگشایی این بیماری است. حیوانات جوان حساس‌ترند. میزان بالای مرگ و میر و ناگهانی این بیماری متعلق به بره‌ها و بزغاله‌هاست. البته حیوانات بالغ نیز در برابر بیماری آنتروتوکسمی حساس بوده و در برابر مقادیر مزمن این سموم ایمن می‌شوند.
باکتری کلستریدیوم پرفرژنس همیشه در دستگاه گوارش و در خاک و محیط یافت می­ شود. ولی این باکتری همراه با رشد و تکثیر خود در دستگاه گوارش، از طریق مدفوع حیوان، دفع می­ گردد و باعث بیماری نمی شود اما اگر به عللی از جمله پرخوری و تغییر جیره غذایی و یا استفاده بیش از حد از غلات در جیره غذایی حیوانات، حرکات دستگاه گوارش کند شود یا متوقف گردد بر تعداد این باکتری­ ها در دستگاه گوارش افزوده شده و با تولید سم باعث بیماری آنتروتوکسمی میشوند.

بیشتر بخوانید: دامداری و دامپروری و اهمیت آن در دنیای امروز

عوامل مستعد کننده بیماری آنتروتوکسمی یا قلوه نرمی

  • میزان تکثیر کلستریدیوم پرفرجنس تیپ C و D در روده گوسفند و بز زیاد بوده

  • چرا در مراتع پر آب و دارای رشد سریع.

  • تعویض جیره غذایی به طور ناگهانی.

  • تغذیه از علوفه یخ زده به خصوص چرا در مراتع یخ زده و دارای شبنم.

  • استفاده از کنسانتره به مقدار زیاد در جیره غذایی.

  • مصرف بیش از حد شیر و یا غذای دانه‌ای (غلات) توسط بره‌ها و بزغاله‌ها

  • به دنبال ابتلای شدید به انگل های دستگاه گوارش از قبیل نماتودها و کوکسیدیا

  • تغذیه با جیره غذایی سرشار از غلات و ماده خشک کم (یونجه یا علف سبز)

  • هنگام بروز شرایط یا بیماری که منجر به کاهش حرکات دستگاه گوارش شود

بیماری آنتروتوکسمی
بیماری آنتروتوکسمی یکی از کشنده ترین بیماری ها در گوسفند است

علائم بیماری آنتروتوکسمی (قلوه نرمی)

  • در دام‌های جوان شکل فوق حاد بیماری شایع است که مشخصه آن مرگ ناگهانی ۱۲ ساعت پس از بروز اولین علائم می‌باشد.

  • مرگ ناگهانی دقایقی پس از اینکه بره و یا بزغاله علائم سیستم اختلالات سیستم عصبی مرکزی را از خود نشان داد حادث می شود. این علائم شامل هیجان و تشنج است.

  • از دست دادن اشتها

  • درد ناحیه شکمی که بواسطه لگد زدن به شکم و قوس کردن ناحیه کمر مشخص می‌شود.

  • اسهال شدید (اسهال آبکی با و یا بدون خون)

در بزها دوره بیماری بسیار کوتاه و اغلب کمتر از ۲ ساعت است و از ۱۲ ساعت تجاوز نمی کند. به همین علت تعداد زیادی از آنها بدون بروز نشانی قبلی میمیرند. در گله اولین نشانه این بیماری بیحالی، افسردگی، خمیازه و عدم توجه به غذا است. در اشکال شدید بیماری، اغلب تشنجات متناوب، وجود کف در دهان و بالاخره مرگ دیده می شود. گوسفندان بیمار نسبت به بره ها زمان طولانی تری زنده می­ مانند (تا ۲۴ ساعت). این گوسفندان از گله عقب میمانند، تلوتلو میخورند و فک های خود را به یکدیگر می سایند، ترشح بزاق دارند و در مرحله آخر بیماری ممکن است نفخ نیز دیده شود.
در اشکال شدید بیماری، اغلب تشنجات متناوب، وجود کف در دهان و بالاخره مرگ دیده می شود. گوسفندان بیمار نسبت به بره  ها زمان طولانی تری زنده می  مانند (تا ۲۴ ساعت). این گوسفندان از گله عقب می  مانند، تلو تلو می خورند و فک  های خود را به یکدیگر می  سایند، ترشح بزاق دارند و در مرحله آخر بیماری ممکن است نفخ نیز دیده شود.
درد ناحیه شکمی که بواسطه لگد زدن به شکم و قوس کردن ناحیه کمر مشخص می شود. اسهال شدید (اسهال آبکی با و یا بدون خون) در دام مبتلا دیده می شود.
میزان بالای مرگ ضایعات مغزی و فساد سریع لاشه از جمله علائم کالبدگشایی این بیماری است.

بیشتر بخوانید: مروری بر بیماری های متابولیک گوسفندان و بز

تشخیص بیماری انتروتوکسمی یا قلوه نرمی

تشخیص این بیماری بر اساس علائم بالینی و علت مرگ ناگهانی که توسط کالبدگشایی مشخص می‌شود است. تایید تشخیص توسط جداسازی عامل بیماری یعنی کلستریدیوم پرفرجنس تیپ C و D از مدفوع، محتویات روده و کلیه حیوان مبتلا و کشت آن است.
حضور مقادیر فراوان گلوکز در ادرار می‌تواند دلیلی بر بیماری آنتروتوکسمی باشد. داده‌های بدست آمده از لاشه دام تلف شده در تشخیص بیماری آنتروتوکسمی مهم است. به همین جهت، لاشه دام تلف شده بایستی کالبدگشایی شده و بافت‌های لاشه جهت تأیید علائم بالینی به آزمایشگاه‌های تشخیص طبی ارسال گردد. در بررسی پس از مرگ روده‌های بزرگ و کوچک مقادیر فراوانی از خونابه و لخته‌های فیبروزی، و تعداد زیادی زخم‌های مخاطی (در لایه داخلی روده) مشاهده می‌شود. بافت مغز و کلیه نرم می‌شود.

 

پیشگیری از بیماری آنتروتوکسمی ( قلوه نرمی)

۱- مایه کوبی دام :دام­ هایی که برای بار اول واکسینه می ­شوند دو تزریق به فاصله ۲ هفته از هم ضروری است.

۲- جلوگیری از پرخوری دام.

۳- تغییر جیره غذایی به تدریج و بسیار آهسته.

۴- انجام واکسیناسیون دام­ ها ۲ هفته قبل از تغییر جیره آن­ها.

۵- لاشه دام­ های تلف شده از بیماری در گودال عمیق دفن و با آهک پوشانده شود.

بیماری آنتروتوکسمی
بیماری آنتروتوکسمی که مختص حیوانات علفخوار است

درمان ها ی بیماری آنتروتوکسمی یا قلوه نرمی

  • تجویز آنتی‌توکسین C و D دام‌ های جوان معمولاً با تزریق زیر جلدی ۵ میلی‌لیتر از آنتی توکسین C و D درمان می‌شوند.

  • تجویز پنی‌سیلین

  • تجویز خوراکی یک ضد اسید

  • انجام درمان‌های ضد نفخ

  • کاهش درد توسط استفاده از Banamine

  • تجویز تیامین

  • احیای مایعات بدن به صورت وریدی یا زیر جلدی، و استفاده از کروتیکواستروئیدها

  • استفاده از پروبیوتیک  ‌ها پس از تجویز آنتی‌بیوتیک‌ ها جهت تحریک تکثیر میکروفلور طبیعی شکمبه و روده‌ها.

  • جهت پیشگیری از وقوع بیماری در گله دام‌ها بایستی بر علیه بیماری آنتروتوکسمی واکسینه شوند.

برنامه واکسیناسیون دام

  • واکسینه کردن دام‌ های آبستن در جریان چهارمین ماه آبستنی. این کار باعث غنی‌سازی آغوز با آنتی‌بادی‌های و محافظت بره‌ها و بزغاله‌ها در برابر بیماری آنتروتوکسمی خواهند شد.

  • تمامی دام‌ های جوان بایستی  پس از یک‌ماهگی و با تکرار ۲ الی چهار هفته بعد واکسینه شوند.

  • قوچ‌ ها و سایر دام ‌های بالغ بایستی سالانه واکسینه شوند.

  • بزها در ۲۱ روز مانده به کشتار نباید واکسینه  شوند.

  • حیواناتی که ظاهراً سالم هستند واکسینه شوند و از واکسیناسیون دام‌های تب‌دار و یا مبتلا به بیماری‌های کرمی اجتناب شود. این دام‌ها به خوبی به واکسن پاسخ نمی‌دهند چراکه سیستم ایمنی آنها ممکن است ضعیف باشد.

  • سوابق گله را به دقت ثبت کنید.

  • برای هر حیوان از سرسوزن جدید استفاده شود.

  • محل تزریق را توسط الکل ضدعفونی کنید.

  • از بروز استرس هنگام واکسیناسیون جلوگیری شود.

  • در صورت بروز شوک آنافیلاکسی (واکنش بدن) به دنبال تزریق واکسن از اپی‌نفرین استفاده کنید.

در ایران برای پیشگیری از بیماری آنتروتوکسمی موسسه رازی از سال ۱۳۲۳ اقدام به تولید واکسن کشته آن نموده است. توصیه شده تزریق واکسن به فاصله ۲-۳ هفته مجدداً تکرار و سپس هر ۶ ماه یکبار تزریق یادآور انجام پذیرد.
این واکسن حاوی کشت فرمله کلستریدیوم پرفرژنس تیپهای B,C,D و کلستریدیوم سپتیکوم است.

حتما بخوانید: تب برفکی طاعون صنعت دامداری

واکسن بیماری آنتروتوکسمی موسسه رازی

شکل و نوع واکسن:

سوسپانسیون کشته، تزریقی

ترکیب واکسن:

باکترین توکسویید کلستریدیوم پرفرینجنس تیپ های B, C, D و کلستریدیوم سپتیکوم
فرمالدیید به عنوان غیر فعال کننده
بیماری آنتروتوکسمی
حضور مقادیر فراوان گلوکز در ادرار می‌تواند دلیلی بر بیماری آنتروتوکسمی باشد

موارد مصرف:

به منظور ایجاد  ایمنی فعال علیه بیماری اسهال عفونی بره ها ، بیماری آنتروتوکسمی ، پرخوری یا قلوه نرمی و براکسی در گوسفند و بز/ بره و بزغاله

دز و راه تجویز:

۲.۵ میلی لیتر از راه زیر جلدی

برنامه و زمان مناسب واکسیناسیون:

در شرایط عادی و در دام هایی که از مادر ایمن متولد شده اند، تجویز واکسن از ۳ ماهگی آغاز شود.  در دام هایی که برای اولین  بار  مایه کوبی می شوند (به خصوص بره و بزغاله) ، واکسیناسیون  در دو نوبت و به فاصله ۳-۲ هفته تکرار و سپس مانند سایر دام های واکسینه، هر ۶ ماه یک بار دز یادآور تجویز شود. برای انتقال ایمنی مادری به نتاج، توصیه می گردد میش های آبستن ۴- ۳ هفته  قبل از زایمان واکسینه شوند .

موارد منع مصرف:

از واکسیناسیون دام های بیمار و ضعیف خودداری شود.
پس از انقضای تاریخ مصرف، از مصرف واکسن خودداری شود
از واکسیناسیون دام ها در فاصله زمانی ۳  هفته مانده به کشتار خودداری شود.

عوارض جانبی:

ممکن است یک نودول کوچک در محل تزریق بوجود آید که به تدریج جذب شده، از بین خواهد رفت.

بیشتر بخوانید: عدم تطابق خون کره اسب و مادیان

توصیه ها و احتیاط های لازم:

–  در هنگام شیوع بیماری آنتروتوکسمی در بره وگوسفند های بالغ، اجرای دستورات بهداشتی مانند تغییر مرتع و رژیم غذایی وجلوگیری از پرخوری دام ها، موجب کنترل و قطع بیماری خواهد شد.
–  واکسن از شبکه توزیع رسمی تهیه شود .
–  واکسن طبق برنامه سازمان دامپزشکی کشور تجویز شود.
– حداقل ۲ ساعت قبل و یک روز پس از مایه کوبی، به دام ها استراحت داده  و از جا به جایی آن ها خودداری شود.
–  به هنگام مصرف واکسن، زنجیره سرد و شرایط آسپتیک رعایت شود.
–  از یخ زدن واکسن جلوگیری شود.
–  تمامی دام های سالم موجود در گله، به طور هم زمان واکسینه شوند.
–  به منظور حفظ یکنواختی ، قبل و حین مصرف ، بطری حاوی واکسن به آرامی هم زده شود.
–  تمام محتوای ویال واکسن در روز واکسیناسیون استفاده و از مصرف باقی  مانده آن  خودداری شود.
–  به هنگام کشیدن واکسن به داخل سرنگ ، همچنین در حین تزریقات، احتیاط کامل به عمل آید که به سر و صورت پاشیده نشود. در غیر این صورت ، محل آلودگی بلافاصله با آب وصابون  شستشو داده شود.
–  در صورت تزریق به دست، به پزشک مراجعه شود.
–  ویال های خالی واکسن به طور صحیح ضدعفونی (اتوکلاو، سوزاندن ، استفاده از مواد شیمیایی مناسب) و سپس دفن بهداشتی شوند.
بیماری آنتروتوکسمی
واکسن بیماری آنتروتوکسمی موسسه رازی

شرایط حمل و نقل و نحوه نگهداری:

دور از نور خورشید و در دمای ۸-۲ درجه سانتی گراد  حمل و نگهداری شود. در این شرایط، واکسن تا یک سال پس از تاریخ تولید (بر اساس تاریخ مندرج بر روی برچسب) قابل مصرف خواهد بود.

بسته بندی:

این واکسن در ویال های ۲۵۰ میلی لیتری و در جعبه های ۱۲ عددی عرضه می شود.

لینک کوتاه مقاله جهت اشتراک گذاری: https://bit.ly/2GoJnwE

بیماری آنتروتوکسمی یا قلوه نرمی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران