چگونه تغذیه نشخوارکنندگان را مدیریت کنیم؟
چگونه تغذیه نشخوارکنندگان را مدیریت کنیم؟

چگونه تغذیه نشخوارکنندگان را مدیریت کنیم؟

تغذیه نشخوارکنندگان یکی از راه های بهره وری در استفاده از منابع خوراک، تهیه جیره های متعادل و متوازن به منظور تأمین احتیاجات غذایی دام  است، به طوری که در یک واحد دامپروری ۶۰ تا ۷۰ درصد هزینه ها مربوط به تغذیه است مدیریت دام های پرواری مثل زمان خشکی، آبستنی، شیرواری یا شیرخوارگی باید با یک مدیریت صحیح و برنامه ریزی شده انجام گیرد.

در پرورش هر نوع دامی به طریق علمی با پنج مقوله اساسی رو به رو هستیم که عبارتند از:

۱- نحو پرورش دام به شکل صحیح، منطقی و علمی که در این میان تغذیه نشخوار کنندگان به عنوان یک عامل بسیار مهم در پرورش دام مطرح می گردد. و در این راستا مساله مراتع و کشت علوفه نیز از اهمیت بسیاری برخوردار است.

۲- اصلاح نژاد که سبب به وجود آوردن دامی پر تولید می شود.

۳- بهداشت دامی سبب کاهش تلفات، ضایعات و افزایش توان تولیدی می گردد.

۴- مدیریت انسانی که به یاری آن از نیروهای فعال در مزارع به نحو مطلوب بهره برداری می شود.

۵- تولیدات و بازاریابی که براساس این عامل چگونگی ارائه تولیدات دامی به بازار به شکلی که در سطح کیفیت آنها افتی ایجاد نگردد، مطرح می شود.

معرفی نشخوارکنندگان

در جانورشناسی نشخوار کنندگان زیر راسته ای از جانوران هستند.

پستاندارانی مانند گاو، بز، گوسفند، آهو و غزال از جمله نشخوارکنندگان مهم به حساب می آیند.

این جانوران دارای معده ای چهار قسمتی هستند که در آن منابع غذایی پروتئینی با کیفیت پایین تبدیل به پروتئین های میکروبی می شوند تا کیفیت بهتری از نظر تغذیه ای برای دام نشخوارکننده داشته باشد.

دستگاه گوارش

هضم غذا در نشخوارکنندگان همواره به دو طریق مکانیکی و شیمیائی صورت می گیرد.

اعمال مکانیکی هضم عبارتند از: خرد و نرم شدن غذا به کمک دندان ها که حدود ۴۰۰۰۰ تا ۶۰۰۰۰ بار در روز انجام می شود، آنها با بزاق آغشته می شوند و بعد به قسمت های مختلف کانال گوارشی به منظور تماس بیشتر با ترشحات بخش های مختلف دستگاه گوارش در سطح پرزها رانده می شوند.

اعمال فیزیکی هضم عبارتند از رانده شدن غذا به شکمبه، نگاری و هزارلا.

به طور کلی شکمبه در تغذیه نشخوارکنندگان اعمال زیر را انجام می دهد

۱- انباشتن مواد غذایی

۲- به هم زدن مواد غذایی خرد شده

۳- تهیه محیط مناسب برای تخمیر

شکمبه در گاو بالغ، بزرگ و در حدود ۲۰۰-۱۸۰ لیتر گنجایش دارد و مواد غذایی جویده شده پس از عبور از مری به آن می رسد انقباضات منظم شکمبه و نگاری سبب مخلوط شدن مواد غذائی بلعیده شده با محتویات شکمبه می شوند.

برخی از ویتامین ها از قبیل ویتامین های گروه B هم در شکمبه تولید می شوند.

نگاری در جلو شکمبه طوری قرار گرفته است که به خوبی از شکمبه جدا نیست، توده های غذایی به راحتی از شکمبه وارد نگاری می شوند.

گنجایش آن در گاو بالغ در حدود ۱۲ لیتر است.

محتویاتش مایع است و هیچ نوع ماده ی ترشحی از دیوارهای آن تراوش نمی شود.

مواد غذایی پس از عبور از نگاری وارد هزارلا می شوند.

این قسمت در حدود ۲۰ لیتر گنجایش دارد و دارای مقدار زیادی لایه های ماهیچه ای قوی شبیه صفحات کتاب است که مواد غذائی وارده را فشار داده و آب آنها را جذب می کند هزارلا هیچ ماده ی ترشحی ندارد ولی مقدار زیادی آب و بعضی از اسیدهای آلی در این قسمت جذب می شوند.

اسیدی فایر در تغذیه دام و طیور

غذا پس از طی مراحل بالا وارد روده می شود روده ها از دو قسمت کاملا مشخص روده ی باریک و رودهای بزرگ تشکیل شده اند.

روده ی کوچک، دراز و چین خورده و در حدود ۴۹-۲۷ متر است و محتویات شیردان در آن خالی می شود.

دیواره ی آن از برجستگی های آن کوچکی که ویلی نام دارند پوشیده شده است.

این برجستگی ها سبب افزایش سطح جذب روده می شوند.

قسمت بالای روده ی کوچک بیشتر آنزیم ترشح می کند ولی قسمت پائین در جذب مواد غذائی هضم شده نقش عمده ای دارد.

روده کوچک محل اصلی جذب اسیدهای آمینه، ویتامین ها و مواد معدنی و لیپیدها است.

در غیر نشخوار کنندگان کربوهیدرات های محلول هم از این قسمت جذب می شوند.

موادی که در روده ی باریک جذب نشده اند وارد روده بزرگ شده و مدت زمان نسبتا طولانی باقی می ماند.

روده ی بزرگ شیره ی هضمی ندارد و در آن مقدار زیادی از مواد غذایی هضم نشده وجود دارد.

روده بزرگ به علت وجود اکسیژن، وجود محیط قلیائی و حرارت مناسب، شرایط مساعدی را جهت فعالیت انواع مختلف میکرواورگانیسم ها به وجود می آورد.

تخمیرات میکروبی بر روی مواد غذائی هضم نشده در سکوم و روده بزرگ صورت می گیرد.

قسمت انتهایی روده بزرگ مثل یک نگهدارنده عمل می کند و تخمیراتی که در آنجا صورت می گیرد سبب بد بو شدن و شکل گرفتن مدفوع می گردد.

اهمیت تغذیه نشخوارکنندگان

تغذیه دام یکی از راه های بهره وری در استفاده از منابع خوراک، تهیه جیره های متعادل و متوازن به منظور تأمین احتیاجات غذایی دام و طیور است، به طوری که در یک واحد دامپروری ۶۰ تا ۷۰ درصد هزینه ها مربوط به تغذیه نشخوارکننگان است مدیریت دام های پرواری مثل زمان خشکی، آبستنی، شیرواری یا شیرخوارگی باید با یک مدیریت صحیح و برنامه ریزی شده انجام گیرد.

دام های پرواری نیاز به غذای کم حجم و مقوی دارند تا رشد آن به لحاظ اقتصادی برای دامداران به صرفه باشد.

دامداران باید کلیه نکات مربوط به تغذیه نشخوارکنندگان و عوامل محیطی را با استفاده از وسایل نرم افزاری دقیق مورد بررسی قرار دهند تا علاوه بر حفظ سلامت دام و استفاده درست از حداکثر ظرفیت ژنتیکی آنها بتوان تولیدات به صرفه ای داشت.

برای داشتن تغذیه نشخوارکنندگان مناسب، باید ارزش غذایی انواع خوراک را مشخص کرد تا جیره ای مناسب به دست بیاید.

زیرا اقتصادی بودن تولیدات دامی تابع نوع خوراک و تعادل جیره غذایی است.

انواع آزمایش های تغذیه نشخوارکنندگان

در مطالعات تغذیه نشخوارکنندگان اخیر توجه زیادی به بخش های قابل تجزیه و غیر قابل تجزیه مواد مغذی در قسمت های مختلف دستگاه گوارشی شده است.
محققین و کارشناسان تغذیه نشخوارکنندگان به دنبال اطلاعاتی هستند که در عین معتبر بودن به سرعت قابل دسترس باشد.

هم اکنون به معرفی تعدادی از آزمایش ها می پردازیم.

in vivo

روشی سنتی است که مقادیری مشخص از خوراکی به حیوان داده می شود و مدفوع حاصل جمع آوری می گردد.

خوراک مورد نظر در وعده های معین و مشابه و در مقادیر یکسان در اختیار دام های تحت آزمایش قرار می گیرد.

این روش علی رغم هزینه های زیاد و مشکلات مختلف در اجرا، نتایجش در اکثر موارد از تنوع زیادی برخوردار بوده و ممکن است با آنچه ماهیت ماده است تفاوت فاحش داشته باشد.

یکی از راه حل ها در استفاده از روش in vivo استفاده از مارکرها است.

in situ  

این روش که به نام های in Sacco کیسه های نایلونی، مصنوعی و داگرونی نیز نامیده می شود؛

در واقع نوعی روش in vivo است.

هر چند که شباهت های زیادی با روش های آزمایشگاهی (in vitro) دارد.

این روش به دلیل استفاده از شکمبه دارای کانولا که کاملا قابل دسترسی است و استفاده از دام برای برآورد قابلیت هضم دارای مزیت است.

in vitro

روشی جدیدتر که با دقت مناسب و نیز ظرفیت بالا برای آنالیز نمونه ها استفاده می شود.

از این روش می توان به روش تلی وتری، روش تولید گاز و استفاده از آنزیم های مختلف تجاری اشاره کرد.

یکی از اجزای اصلی در تکنیک های in vitro محیط انکوباسیون است.

در بسیاری از مطالعات از مایع شکمبه استفاده می شود. تهیه مایع شکمبه نیاز به جراحی و نگهداری دام های فیستوله شده دارد.

استفاده از پسماندها در تغذیه نشخوارکنندگان

(برخی از محققان محیط های انکوباسیون جایگزین مانند مدفوع و مایع شکمبه خشک شده که در زمان کشتار دام تهیه شده است را پیشنهاد کرده اند.

گرچه هنوز استفاده از این مواد نیاز به تحقیقات بیشتری در هر یک از آزمایشات in vitro دارد).

به نظر می رسد که در آینده استفاده از روش های آزمایشگاهی در مطالعات حیوان گسترش بیشتری پیدا کند.

وضعیت فعلی کشور درباره تغذیه نشخوارکنندگان

به گفته دکتر ناصریان:

(کشور ایران در سال های اخیر در زمینه ی تغذیه نشخوارکنندگان پیشرفت های چشم گیری داشته است که می توان به اختراعات مهمی چون فرآیند تبدیل برگ نخل به خوراک دام در بوشهر، قرص آهسته رهش که مواد معدنی برای بدن دام را به مدت ۴ تا ۶ ماه در اختیارش قرار می دهد (مخصوص مناطقی که مراتع غنی کافی ندارد) اشاره نمود البته این پیشرفت را مدیون همکاری دانش آموختگان رشته های کشاورزی در واحدهای تولیدی هستیم و امیدواریم در سال های آتی این انتقال دانش از دانشگاه ها به سمت تولیدات افزایش یابد ).

تعداد انواع راس در ایران

رئیس مرکز آمار ایران اظهار داشت که تعداد انواع راس سبک شامل گوسفند و بز در ماه های مهر و آبان امسال ۴۴ میلیون راس اعلام شده است، که به علت مصادف شدن با عیال قربان، محرم و افزایش ذبح دام جمعیت دامی کاهش یافته است.

بررسی های مرکز آمار نشان می دهد که با آغاز زایش فصلی جمعیت دام سبک در اسفند ماه امسال به ۵۸ میلیون راس خواهد رسید.

به گفته وی بر اساس سرشماری عمومی جمعیت گاو و گوساله ۴/۲ ملیون راس و متوسط تعداد دام در هر واحد بهره برداری برای گوسفندان ۳۹، بز ۱۹ و گاو ۶ راس بوده است.

چه کشورهایی در زمینه ی تغذیه ی دام پیشرفت خوبی دارند؟

به گفته دکتر ناصریان: (منشأ علوم دامی مخصوصا میانی تغذیه نشخوارکنندگان مربوط به کشورهای اروپای غربی و آمریکای شمالی است و هر آنچه در اختیار کشورهای دیگر قرار دارد نتیجه تلاش های این کشورهاست).

نویسنده: میترا ریاسی فاطمه موسوی کارشناسی علوم دامی

چگونه تغذیه نشخوارکنندگان را مدیریت کنیم؟

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع: فصلنامه علمی تخصصی رویان

برای کپی کلیک کنید

2 نظر در “چگونه تغذیه نشخوارکنندگان را مدیریت کنیم؟

  • ۱۶ مرداد, ۱۴۰۰ , ۱۲:۵۱

    خیلی عالی. لطفا مقالات مربوط به مدیریت گله را بیشتر قرار دهید..

    پاسخ
  • ۱۶ مرداد, ۱۴۰۰ , ۱۲:۵۲

    عالی

    پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید