دستگاه گوارش گوساله
دستگاه گوارش گوساله - دامیران

دستگاه گوارش گوساله

توسعه دستگاه گوارش

توسعه دستگاه گوارش گوساله در اوایل دوره جنینی آغاز می شود.

بخش های مختلف معده چهار قسمتی (شکمبه، نگاری، هزارلا و شیردان) که وجه تمایز نشخوارکنندگان است از روز ۵۶ آبستنی قابل تشخیص است.

هنگام تولد، دستگاه گوارش تکامل نیافته است و شیردان بخش غالب است و حدود ۵۰ درصد وزن کل بافت معده را تشکیل می دهد.

از تولد تا ۲ هفتگی، گوساله یک حیوان تک معده ای با با معده ساده است و در این دوره شیردان تنها بخشی از معده است که به صورت فعال در گوارش شرکت می کند و شیر یا جایگزین شیر را مورد هضم خواهد نمود.

به دلیل توانایی شیردان در هضم پروتئین ها که شبیه معده غیرنشخوارکنندگان است، آن را معده حقیقی می گویند.

عامل توسعه شکمبه

نوع جیره غذایی عامل عمده موثر در توسعه پیش معده (شکمبه، نگاری و هزارلا) در گوساله های نوزاد است.

گوساله هایی که در طی دوره پرورش تنها با خوراک های مایع مورد تغذیه قرار می گیرند، دارای دیواره پیش معده ضعیف بوده و پرزهای آن رشد و نمو کمی دارند.

از زمانی که گوساله شروع به خوردن خوراک خشک، به ویژه دانه های حاوی کربوهیدرات هایی که به راحتی تخمیر می شوند، می کند حجم، وزن بافت، توده ماهیچه ای و ظرفیت جذبی شکمبه و نگاری افزایش می یابد و مواد علوفه ای خشبی مصرف شده نیز موجب افزایش اندازه شکمبه و ضخیم شدن دیواره شکمبه خواهد شد، این عوامل موجب می شوند، شکمبه از نظر عملکردی زودتر به بلوغ و تکامل برسد.

نگاری و شکمبه دارای میلیون ها میکروارگانیسم هستند که مواد گیاهی را هضم و تخمیر می کند.

در گوساله هضم اسیدی در شیردان انجام می شود.

حیوانات تازه متولد شده و بالغ دارای روده کوچک فعال می باشند که هضم قلیایی خوراک در این مکان انجام می شود.

مروری اجمالی بر ابزارهای کاربردی جدید و فناور محور در دامپروری

تحریک آناتومیکی و فیزیولوژیکی در توسعه شکمبه بوسیله اسیدهای چرب فرار ایجاد می شود.

اسیدهای چرب فرار (اسید استیک، پروپیونیک و بوتیریک) که از تخمیر میکروبی کربوهیدرات ها و پروتئین های جیره تولید می شوند از عوامل اصلی توسعه پیش معده هستند.

اسیدهای بوتیریک و پروپیوتیک اولین محرک های رشد بافتی هستند.

این اسیدها، انرژی لازم را برای رشد بافت های پوششی و انقباض ماهیچه ها فراهم می نمایند.

بعلاوه بوتیرات و پروپیونات اثرات مستقیمی بر تکثیر و تمایز سلول های بافت پوششی دستگاه گوارش دارند.

علوفه خشک حجم بیشتری از دانه غلات داشته و به توسعه سیستم عضلانی و ظرفیت پیش معده کمک می کند.

البته توسعه بافت پیش معده و پاپیلاها با مصرف دانه غلات بیشتر تحریک خواهد شد.

نسبت اندازه قسمت های مختلف معده گاو از تولد تا بلوغ

تغییرات ظرفیت شکمبه

در سنین اولیه، گوساله ها (حدودا در ۸ هفته اول زندگی) سرعت رشد بافت های دستگاه گوارش به خصوص شکمبه و نگاری بسیار سریع تر از رشد سایر بخش های بدن است به طوری که سرعت رشد بافت های دستگاه گوارش در حدود ۸-۴ برابر سرعت رشد بافت های بدن است.

شیردان ۶۰ درصد از ظرفیت معده گوساله تازه متولد شده را تشکیل می دهد؛ در حالی که این بخش در یک گاو بالغ تنها ۸ درصد از ظرفیت معده گاو را تشکیل می دهد.

هنگام تولد نگاری و شکمبه ۳۰ درصد و هزارلا تقریبا ۱۰ درصد ظرفیت معده را شامل می شوند.

در چهار هفتگی نگاری و شکمبه تقریبا ۵۸ درصد حجم معده را تشکیل می دهند ولی هزارلا همان ۱۲ درصد باقی می ماند و ظرفیت شیردان به حدود ۳۰ درصد کاهش می یابد.

نسبت بخش های مختلف معده گوساله در ۱۶-۱۲ هفتگی که شباهت فراوانی به معده حیوان بالغ دارد.

بر عکس پیش معده، رشد شیردان تحت تأثیر جیره نبوده و رشدش بسیار متناسب با رشد سایر اجزاء بدن است.

شیردان از بدو تولد فعالیت خود را آغاز می کند و رشد مناسبی با سایر قسمت های بدن دارد؛ در حالی که نگاری و شکمبه در اندازه و عملکرد، تکامل پیدا می کنند و به مهم ترین قسمت های سیستم گوارش تبدیل می شوند.

هنگامی که معده کاملا تکامل می یابد، عملکرد دستگاه گوارش گوساله مشابه نشخوارکنندگان بالغ خواهد بود.

تغذیه گوساله با خوراک جامد

تغذیه گوساله با خوراک جامد

هدف از تغذیه گوساله، تحریک هرچه سریع تر تکامل شکمبه است.

تغذیه با خوراک جامد (خوراک آغازین) به همراه آب به توسعه شکمبه گوساله ها کمک می کند.

دسترسی آزاد آب و ورود آن به شکمبه به همراه خوراک آغازین با کیفیت، به تغییر شکمبه از شکل ساده به حالت فعال و توانایی گوساله در مصرف علوفه وغلات کمک می کند.

توانایی نشخوار کنندگان جوان در تأمین احتیاجات غذایی وابستگی زیادی به توسعه شکمبه به صورت کارآمد دارد.

توسعه شکمبه حاصل چندین مرحله می باشد.

چنانچه گوساله در سنین پایین و در شرایط مناسب از شیر گرفته شود و غذای جامد دریافت نماید این امر به موقع در گوساله اتفاق می افتد.

این فرآیند با تغییرات آناتومیکی و فیزیولوژیکی بافت شکمبه آغاز می شود.

تغییرات اولیه وابسته به خوردن خوراک جامد است که با تخمیر میکروبی مواد آلی و تولید اسید چرب فرار ارتباط نزدیکی دارد.

اسیدهای بوتیریک و پروبیوتیک بیشترین تأثیر را بر رشد و توسعه بافت های پوششی شکمبه دارند.

حداقل بخشی از این اثر به متابولیسم گسترده این اسیدها توسط بافت شکمبه مربوط می شود.

کارایی شکمبه

۵۰ درصد اسید پروبیوتیک تولیدی در شکمبه در حین جذب، وارد چرخه متابولیسم می شود و تا ۹۰ درصد اسید بوتیریک توسط بافت پوششی شکمبه به اجسام کتونی اکسیده می شود.

فرآیند دیگری که در ایجاد یک شکمبه کارآمد باید رخ دهد، تشکیل یک جمعیت میکروبی ثابت و متنوع است.

از خصوصیات این میکروارگانیسم هابی هوازی اختیاری یا بی هوازی، دارای سرعت رشد نسبتا زیاد و رشد در pH بین ۵ تا ۷ است.

اسیدیته شکمبه

در طی سه هفته اول زندگی که مصرف ماده خشک نسبتا پایین است، فعالیت تخمیری کم است و pH شکمبه بالا است و میکروارگانیسم های غالب باکتری های هوازی یا بی هوازی اختیاری هستند.

هنگامی که مصرف غذای خشک افزایش می یابد، اسید لاکتیک محصول اصلی فرآیند تخمیر خواهد بود و موجب کاهش pH شکمبه خواهد شد.

فلور شکمبه گوساله

گوساله های جوانی که زود به خوراک خشک دسترسی می یابند (سن یک هفتگی) تا سنین ۹ تا ۱۲ هفتگی جمعیت باکتریایی بیشتری تولید خواهند کرد.

تثبیت پروتوزوآها در شکمبه کمتر تحت تأثیر جیره غذایی قرار می گیرد و بیشتر وابسته به تماس نزدیک با حیواناتی است که حاوی این جمعیت هستند.

دستگاه گوارش گوساله جوان به طور ویژه ای جهت حداکثر استفاده از غذای دارای کیفیت بالا سازگاری یافته است.

فرآیند تشکیل لخته که در اثر فعالیت آنزیم های رنین و پپسین بر پروتئین های شیر (کازئین) اتفاق می افتد، یکی از مواردی است که با کم کردن سرعت عبور شیر از معده این امکان فراهم می کند که شیر مدت زمان بیشتری تحت تأثیر این آنزیم ها قرار گرفته و به علاوه از بروز اسهال هم جلوگیری کند.

ناودان مری

از ساختارهای ویژه دستگاه گوارش که در گوساله پیش از نشخوارکننده شدن وجود دارد، وجود یک چین خوردگی بافتی از ابتدای مری تا منفذ نگاری هزارلا است.

در اثر انقباضات عضلانی این چین خوردگی بافتی، لوله ای به نام ناودان مری تشکیل می شود که شیر و دیگر مایعات (به جز آب) از درون آن عبور کرده و مستقیما با کمترین یا بدون هیچ تراوشی به شکمبه – نگاری، وارد شیردان می شود.

تشکیل ناودان مری یک انعکاس شرطی است که به ترکیب جیره مایع، درجه حرارت آن و یا روشی که مایع خورانده می شود، بستگی دارد.

این امر به گوساله امکان می دهد که همانند حیوانات غیر نشخوارکننده شیر را که دارای بیشترین کیفیت از نظر مواد مغذی است با بیشترین کارایی به مصرف برساند.

این روند با تحریکات عصبی کنترل می شود.

حس بینایی و سایر محرک ها (حضور سرپرست بخش گوساله دانی، صدای ظروف شیر و …) که در ارتباط با تغذیه گوساله هستند، موجب بسته شدن ناودان مری می شود.

در حالت طبیعی ۳ درصد شیر خورده شده توسط حیوان سالم وارد شکمبه نگاری می شود.

در حالت طبیعی ۳ درصد شیر خورده شده توسط حیوان سالم وارد شکمبه نگاری می شود.

در صورتی که گوساله از شیر یا جایگزین شیر برای برطرف نمودن تشنگی مصرف کند، ناودان مری تشکیل نشده و خوراک مایع به جای شیردان وارد محیط پیش معده می شود.

بنابراین همیشه باید آب در دسترس گوساله باشد.

در نشخوارکنندگان بالغ نیز می توان به واسطه مصرف جیره های خاص حاوی سولفات مس فرآیند بسته شدن ناودان مری را تحریک نمود.

هضم مواد خوراکی

هضم خوراک به کمک ترشح ترکیبات شیمیایی مخصوص یا آنزیم ها در بخش های مختلف دستگاه گوارش انجام می شود.

برای مثال گوساله ها آنزیم رنین را در دیواره شیردان برای کمک به هضم پروتئین شیر تولید می کنند، در حالی که لاکتاز در دیواره دوازدهه برای هضم لاکتوز تولید می شود.

این آنزیم ها در سطوح مختلف اسیدیته در محتویات دستگاه گوارش، اسیدی در شیردان و قلیایی در دوازدهه فعالیت دارند.

برای این عمل، گوساله الکترولیت ها یا نمک های معدنی را با آنزیم ها برای تغییر محیط محتویات دستگاه گوارش ترشح می نمایند.

ترکیبات نهایی ناشی از هضم اجزای مختلف خوراک ها در دستگاه گوارش به جریان خون و به بخش های مختلف بدن برای رشد و تکامل حیوان منتقل می شوند.

زمانی که شیر یا جایگزین شیر وارد شیردان می شود تحت تأثیر آنزیم های رنین و پپسین تشکیل لخته می دهد.

لخته شدن شیر میزان جریان آن را به سمت روده آهسته کرده و بنابراین باعث آزاد شدن پایدار مواد مغذی خوراک در میان دستگاه گوارش و در نهایت جذب آن ها در خون می گردد.

چربی نیز در داخل لخته تشکیل شده وجود دارد ولی مواد محلول مائند پروتئین آب پنیر، لاکتوز، مواد معدنی و ویتامین ها خارج از بخش لخته قرار دارند.

چربی شیر در میان پروتئین های شیر احاطه شده و بخشی از فرآیند هضم آن به واسطه آنزیم لیپاز که از بزاق ترشح می شود آغاز می گردد.

پروتئین میکروبی در تغذیه گاو چه اهمیتی دارد؟

با توجه به اینکه، زمانی که گوساله شیر را از پستان مادر می مکد نسبت به زمانی که مسیر را با، به سرعت از طرف سطل مصرف می گذاب برای بیشتری ترشح می شود، این امر می توانست، به عنوان یکی از مزایای لوله سیادن و مکیدن شیر از پستان مادر تلقی می شود، فرآیند، هذسم چربی در مورد جایگزین نمونه های شیری که دارای چربی با منشاء اله سیر هستند، نسبت به سایر منابع چربی دارای کارائی بیشتری است.

برای هضم کامل شیر در حدود ۱۲ تا ۱۸ ساعت زمان لازم است.

آنزیم های عمل کننده بر پروتئین های شیر (رنین و پپسین) نیاز به محیط اسیدی دارند که بوسیله ترشح اسید هیدروکلریک به درون شیردان مرتفع می گردد.

تنها شکل پروتئین که در طول یک هفته اول زندگی می تواند با راندمان خوبی هضم شود گازئین است و جایگزینی برای آن در گوساله های خیلی جوان وجود ندارد.

محیط اسیدی در داخل شیردان (PH=2) موجب فعال شدن آنزین رنین از فرم غیر فعال آن می شود.

سپس رنین با یک پپتید خاص به نام کازئین اتصال پیدا کرده و در حضور یون کلسیم باعث انعقاد کازئین می شود.

هرچند پپسین نیز می تواند تشکیل لخته دهد، اما توانایی رنین نسبت به پپسین بسیار بیشتر است.

لذا رنین کارایی بیشتری نسبت به پپسین در فرآیند هضم پروتئین دارد.

این امر به خصوص در pH نزدیک به pH نرمال و طبیعی که در معده پس از غذا خوردن اتفاق می افتد، کاملا قابل مشاهده است.

تاثیر استرس بر کیفیت گوشت گاو

چربی شیر درون لخته شیر بوسیله آنزیم دیگری به نام لیپاز تجزیه می شود.

این آنزیم ها در بزاق ترشح شده و هنگام بلعیدن شیر وارد می شود.

تغذیه با پستانک در مقایسه با سطل به نظر می رسد که بزاق بیشتر و در نتیجه لیپاز بیشتری تولید می شود.

هضم بیشتر پروتئین و چربی شیر به کمک آنزیم های تولیدی پانکراس انجام می شود.

قسمتی از شیر که لخته نمی شود، شیرابه نامیده می شود.

شیرابه از آب، مواد معدنی، لاکتوز و پروتئین های دیگر (ایمنوگلوبولین ها) تشکیل شده است.

شیرابه ظرف ۱۰ دقیقه پس از خوردن شیر برای جذب و یا هضم به روده کوچک منتقل می شود.

ایمونوگلوبولین ها می توانند از روده کوچک جذب جریان خون گوساله شوند.

علاوه بر این ظرفیت هضم محدود در گوساله نوزاد، به جذب سریع ایمنوگلوبولین ها به دام کمک می کند.

لاکتوز به سرعت از لخته شیر در شیردان آزاد و به گلوکز و گالاکتوز تجزیه و به جریان خون برای تأمین منابع اصلی انرژی برای گوساله جوان به جریان خون منتقل می شوند.

چربی ها به عنوان منبع انرژی به اسید چرب و گلیسرول تجزیه می شوند در حالی که پروتئین ها به عنوان منبع پروتئین بدن اسیدهای آمینه و پپتیدها تجزیه می شوند.

بیماری های گوساله

جدول شماره ۲- قابلیت هضمی چربی ها و اسیدهای چرب مختلف توسط گوساله قبل از مرحله نشخوار کنندگی را نشان می دهد.

چربی شیر قابلیت هضم بالایی دارد، زیرا آزاد شدن اسید چرب با زنجیره کوتاه توسط استراز پیش معده، به هیدرولیز اسیدهای چرب اشباع زنجیر بلند کمک می کند.

هرچند چربی پیه از گروه چربی های سخت است، اما قابلیت هضم نسبتا بالایی دارد زیرا نسبت بالایی از اسید پالمتیک در کربن شماره ۲ گلیسرول وجود دارد، لذا به شکل مونوگلیسرید جذب می شود.

پرواربندی گاو و گوساله گوشتی، اصول و قواعد

عامل عمده وابسته به هضم و جذب گسترده چربی ها در گوساله قبل از نشخوارکنندگی امولسیون و هموژنیزه شدن چربی ها تا اندازه کمتر از ۱۰ میکرومتر است که ترجیحا به ۳-۲ میکرومتر می رسد.

هضم کربوهیدرات ها در گوساله نوزاد نسبتا محدود است.

البته لاکتوز یا قند شیر در این زمینه استثنا هستند.

فرآیند هضم نشاسته بر اساس منشا و روش های فرآوری متفاوت است.

حدود سه هفتگی پیشرفت قابل توجهی در توانایی هضم نشاسته توسط گوساله صورت می گیرد.

پس از این دوره که آنزیم ها فعال تر می شوند، توانایی هضم پروتئین های گیاهی خوراک ها نیز افزایش می یابد.

جدول شماره ۳ – آنزیم های عمده دستگاه گوارش گوساله

 

جدول شماره ۳ – آنزیم های عمده دستگاه گوارش گوساله

محیط شیردان یک تا دو روز بعد از تولد گوساله اسیدی نیست و این امر دارای مزایا و معایبی است.

بزرگترین سود آن این است که پروتئین های ایمنی (ایمونوگلوبولین ها) موجود در آغوز، در شیردان هضم نشده و بنابراین در جریان خون به همان شکلی که بوسیله گاو تولید می گردند، جذب می شوند.

نقش این ترکیبات به عنوان آنتی بادی برای مقابله با عفونت است.

اسیدیته کم شیردان در گوساله جوان، خطر رشد باکتری ها و احتمالا ویروس ها که از طریق دهان وارد می شوند، را افزایش می دهد.

سنجش رفتارهای گاو

بطوریکه به وسیله هضم اسیدی از بین نرفته و می توانند وارد روده شوند که خطر بالایی دارند.

همه گوساله ها باکتری ها را در چند روز اول زندگی دریافت می کنند و این امر برای توسعه شکمبه ضروری است.

اما اولین باکتری که بتواند در دستگاه گوارش کلنی تشکیل دهد ایجاد اسهال می کند.

با تأمین آغوز برای گوساله آنتی بادی ها می توانند گسترش این باکتری مضر را کنترل کنند.

گوساله های شیرخوار یک هضم اسیدی در شیردان و یک هضم قلیایی در دوازدهه دارند.

که با تولید الکترولیت ها در دیواره دستگاه گوارش انجام می شود.

جدول ۴ اثر سن بر فعالیت آنزیم های دستگاه گوارش گوساله نشان داده شده است.
پروتئاز ها
پروتئاز های گوارشی گوساله

منبع: دامیران
نویسنده: مهندس حبیب حبیب پور رودسری
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=7290
برای ورود به بانک مقالات دامیران کلیک کنید
دستگاه گوارش گوساله

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران