روش های مؤثر بر بهبود باروری گوسفند
روش های مؤثر بر بهبود باروری گوسفند - دامیران

روش های مؤثر بر بهبود باروری گوسفند

علی رغم پیشرفت های صورت گرفته در زمینه افزایش بهره دهی و اصلاح راندمان تولیدمثل و باروری گوسفند و بز، این روش های سودمند هنوز در جامعه سنتی پرورش دام کشور شناخته شده نیست و از این روش ها زیاد استقبال نمی شود روش های باروری گوسفند مانند انتقال جنین، تلقیح مصنوعی، افزایش تخمک گذاری، هم زمان گردن فحلی و غیره با استفاده از روش های هورمون درمانی انجام شده و نتایج امیدبخش آن افق های جدیدی را در بخش پرورش گوسفند و بز برای دامدار فراهم نموده است.

یکی از چالش های اصلی در بخش گله داری (گوسفند و بز)، کم بودن بهره وری و ظرفیت تولید مثل آن ها است.

چون در آمد عمده ی حاصل از گوسفند و بز، تولید نسل سالانه ی آن ها هست، بدیهی است تولید یک بره یا بزغاله در سال نمی تواند هزینه تغذیه و دیگر هزینه های جانبی را تأمین نماید و در نتیجه رضایت دامدار از فعالیت خود فراهم نمی شود از نظر اصلاح نژاد، تلقیح مصنوعی هنگامی با ارزش است که قوچ با بز انتخاب شده از نظر انتقال صفات ممتاز باشد.

در حال حاضر در کشورهای پیشرفته از تلقیح مصنوعی به عنوان یک روش علمی برای پیشرفت اهداف تولید مثل و اصلاح نژاد در صنعت گاوداری و گوسفند داری استفاده می شود.

صفت تولید مثلی تحت تأثیر عوامل مختلف محیطی و تفاوت های نژادی قرار می گیرد.

زیاد بودن تعداد میش های قصر و تلفات بره ها از عوامل محدود کننده بازده تولید مثل در گوسفندان بومی ایران هست.

معمولا تولید مثل پدیده ای همراه با موفقیت و یا شکست است، لذا عوارض اقتصادی شکست آن بسیار مهم هست.

اگر گوسفند و یا بز آبستن نشود و یا تعداد نوزاد حاصل از آن در زایمان یا حتی در سال یک رأس به جای دو رأس باشد، تأثیر منفی زیادی در سودآوری دامدار خواهد داشت.

لذا اطمینان از اینکه فرآیند تولید در یک واحد دامپروری، نیازمند استفاده از فنون جدید تولید مثل است بسیار اهمیت دارد.

فلاشینگ با تغذیه تحریکی

یکی از عوامل مؤثر در بهبود باروری گوسفندان استفاده از فلاشینگ یا تغذیه تحریکی است.

هنگام قوچ اندازی، برنامه تغذیه ماده ها را طوری تنظیم می کنند که در صد دوقلوهایی در گله افزایش یابد.

به این عمل اصطلاحا فلاشینگ می گویند.

به تعریف دیگر عمل افزایش جذب مواد مغذی قبل و در دوره جفت گیری را فلاشینگ می گویند واژه فلاشینگ در لغت به معنی جهش است و در دام پروری عبارت است از تغذیه عالی میش ها پس از یک دوره کم غذایی، به منظور افزایش آزاد شدن تخمک ها.

اثر فلاشینگ در ماده ها

به طور خلاصه آثار مختلف فلاشینگ در ماده ها عبارت است از:

– اثر فلاشینگ بر فحلی، بسیاری پژوهندگان معتقدند فلاشینگ باعث جلو انداختن فصل جفت گیری، ظاهر شادان فحلی های خفیف و کوتاه و یا بلند شدن دوره ی فحلی خواهد شد.

– فلاشینگ باعث جایگزینی خوب رویان در دیواره رحم و کاهش مرگ زود هنگام رویانی می شود.

اثر فلاشینگ در افزایش نتاج ماده ها، فلاشینگ باعث افزایش درصد دو قلوهایی و کاهش شمار ماده های قصر در گله می شود نظر به این که معمولا میزان تخمک گذاری در ماده هایی که سنگین تر هستند، بیشتر هست، بنابراین با عمل فلاشینگ و افزایش وزن بدن مادرها، تخمک گذاری افزایش یافته و درصد نتایج ماده ها بالا می رود.

فلاشینگ به ویژه برای میش های لاغری که از دسترس شیردهی پیشین بهبود نیافته اند بسیار سودمند است.

مکانیسم تأثیر فلاشینگ

در اثر تغذیه با مواد کنسانتره، اسید پروبیوتیک که در شکمبه میش و بز تولید می شود، پس از جذب باعث بالا رفتن میزان گلوکز خون می شود این افزایش به تویه خود میزان ترشح هورمون های گونادوتروفین را بالا می برد.

در اثر افزایش ترشح هورمون های فوق، میزان تخمک گذاری در تخمدان افزایش می یابد.

آزمایش های مختلف روی خون وزن غده فوق کلیوی، هیپوفیز و نیز وزن تخمدان در آن ها نسبت به دسته مشابه بیشتر بوده است.

روش های مؤثر بر بهبود باروری گوسفند - دامیران
صفت تولید مثلی تحت تأثیر عوامل مختلف محیطی و تفاوت های نژادی قرار می گیرد.

همزمان کردن فحلی

یکی دیگر از روش های مؤثر دیگر در بهبود باروری گوسفند همزمان کردن فحلی است.

مزایای همزمان کردن فحلی

– کوتاه نمودن دوره زایش دام ها

– تولید بردهای هم سن و سال جهت فروش، پرواربندی و جایگزینی

– تشخیص میش های غیر آبستن (قصر) و حذف آنها از گله و در نتیجه کاهش هزینه های تغذیه

– فحل شدن و تخمک گذاری میش ها در خارج از فصل آمیزش

بیشتر بدانید: آشنایی با نژادهای گوسفند بومی ایران

– امکان افزایش دو قلوهایی

– فراهم کردن امکان استفاده از تلقیح مصنوعی جهت بهبود ژنتیکی گله

– بهبود در امر مدیریت تغذیه ای میش ها و بزها قبل و بعد از زایمان به صورت گروهی

-کنترل زمان زایمان در طول سال برای استفاده مناسب از مراتع

– اجرای برنامه دو بار زایش در سال

روش های همزمان سازی فحلی

روش های مصنوعی هم زمان کردن فحلی

خوراندن پروژسترون مصنوعی به میش ها

تزریق پروژسترون

استفاده از سیلوستروس

استفاده از اسفنج – استفاده از سیدر

تزریق پروستاگلاندین ها

روش های طبیعی هم زمان کردن فحلی

استفاده از تغییر شدت نور در هم زمان کردن فحلى

استفاده از دام نر

سوپر اوولاسیون (تخمک افزایی)

تعداد تخمک آزاد شده از تخمدان ها یک عامل مهم در بهبود باروری گوسفند و چندقلوزایی در دام های ماده هست.

روش های ایجاد سوپر اوولاسیون

روش های طبیعی

فلاشینگ

اثر دام نر

روش های مصنوعی (هورمونی)

تزریق PMSG در داخل فصل تولید مثل ۵۰۰ UI  -۴۰۰و در خارج از فصل جفت گیری IU۷۰۰-۶۰۰)

تزریق فکاندین

تزریق گونادوتروفین ها بین روز ۱۱ تا ۱۳ چرخه فحلی

تزریق ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ واحد بین المللی eCG در روزهای ۱۲ تا ۱۳ چرخه فحلی

روش های مؤثر بر بهبود باروری گوسفند - دامیران
تعداد تخمک آزاد شده از تخمدان ها یک عامل مهم در بهبود باروری گوسفند و چندقلوزایی در دام های ماده هست.

تلقیح مصنوعی

یکی دیگر از راه های باروری گوسفندهای ماده ، تلقیح مصنوعی است.

اهمیت تلقیح مصنوعی در گوسفند

بهبود صفات مطلوب ژنتیکی

افزایش تولیدات دامی

مدیریت بهتر و آسان تر

مزیت های تلقیح مصنوعی

هزینه کم

افزایش شدت انتخاب در گله

انتقال اسپرم تولیدی از یک گله به گله دیگر

تلقیح تعداد زیادی میش توسط تعداد کمی قوچ

مشکلات تلقیح مصنوعی در گوسفند

تشخیص فحلی

کارایی پایین اسپرم منجمد (حدود ۲۰ تا ۳۰ در صد)

ساختار سرویکس

عدم توش رکتال

نیرو و هزینه زیاد (استفاده از حداقل ۴ تا ۵ در صال محل یاب)

بیشتر بدانید: مروری بر بیماری های متابولیک گوسفندان و بز

عوامل مؤثر در تلقیح مصنوعی

روش تلقیح مصنوعی

حالت اسپرم

دوز اسپرم

فصل

سن

مهارت تکنسین

شرایط مزرعه

روش های تلقیح مصنوعی در گوسفند

روش واژینال

روش سرویکال

روش لاپاراسکوپی

روش تلقیح مصنوعی سرویکال

در این روش اسپرم در ابتدای سرویکس تخلیه می شود.

مزایا و معایب این روش

باروری گوسفند بالا هنگام استفاده از اسپرم تازه

باروری گوسفند پایین هنگام استفاده از اسپرم منجمد (۳۰ تا ۵۰ درصد)

مقدار منی مورد نیاز در روش سرویکس: ۰.۰۵ تا ۰.۲ سانتیمتر مکعب

روش تلقیح مصنوعی واژینال

در این روش اسپرم در داخل واژن گوسفند تخلیه می شود.

مزایا و معایب این روش

امکانات کم

زمان کم

تلقیح ماده های جوان

باروری گوسفند پایین هنگام استفاده از اسپرم منجمد

مقدار مئی مورد نیاز در روش واژینال:  ۰.۳ تا ۰.۵ سانتی متر مکعب

روش تلقیح مصنوعی داخل رحم (لاپاراسکوپی)

در این روش اسپرم در شاخ های رحم تخلیه می شود.

 مزایا و معایب این روش تلقیح مصنوعی گوسفند

باروری گوسفند بالا در حدود ۷۰ درصد در هنگام استفاده از اسپرم تازه

باروری گوسفند حدود ۵۰ درصد در هنگام استفاده از اسپرم منجمد

نیاز به امکانات و وقت زیاد

نیاز به افراد متخصص

مقدار منی مورد نیاز در این روش: ۰.۰۵ تا ۰.۱ سانتیمتر مکعب به ازای هر شاخ رحم

روش های مؤثر بر بهبود باروری گوسفند - دامیران
روش فلاشینگ از لحاظ اقتصادی با صرفه بوده زیرا با افزایش درصد بره زایی هزینه غذایی کنسانتره جبران می شود.

نتیجه گیری

روش فلاشینگ از لحاظ اقتصادی با صرفه بوده زیرا با افزایش درصد بره زایی هزینه غذایی کنسانتره جبران می شود.

وضعیت مناسب تغذیه جهت دست یابی به بازدهی بالای تولیدمثلی اهمیت حیاتی دارد.

بهبود تغذیه قبل از جفت گیری با توجه به شرایط جسمانی و مصرف خوراکی تعداد اوول را افزایش می دهد.

هر اندازه تشخیص فحلی دقیق تر باشد به همان اندازه بازدهی آبستنی بیشتر است و مدت زایمان در گله کمتر خواهد شد.

بیشتر بدانید: اهمیت پرورش بز و معرفی انواع نژادهای آن

در تلقیح مصنوعی به روش لاپاراسکوپی بالاترین درصد باروری گوسفند حاصل می شود.

هنگام استفاده از اسپرم منجمد به روش لاپاراسکوپی درصد باروری گوسفند بهبود می یابد.

روش لاپاراسکوبی از کاهش تعداد اسپرم ها جلوگیری می کند ولی از اثرات سوء ناشی از PGF2a بر بقا و شکل ظاهری اسپرم جلوگیری نمی کند.

میزان دوز اسپرم تأثیر زیادی بر درصد باروری گوسفند دارد.


رضا بخشعلی نژاد/ کارشناسی ارشد تغذیه /۹۳
فصلنامه علمی – تخصصی رویان
منبع: دامیران
نویسنده: رضا بخشعلی نژاد
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=8437
برای ورود به بانک مقالات دامیران کلیک کنید
روش های مؤثر بر بهبود باروری گوسفند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران