طراحی و ساخت گوسفند داری
طراحی و ساخت گوسفند داری

طراحی و ساخت گوسفند داری

ساختمان پرورش گوسفند و بز از قسمت های مختلفی تشکیل شده است: آغل – بهاربند – زایشگاه – بیمارستان – قرنطینه – انبار کنسانتره – انبار علوفه – سیلو – مخزن جمع آوری کود – سکوی بارگیری و تخلیه – انبار تجهیزات و ماشین آلات – دفتر کار و خانه کارگری – حوضچه های ضدعفونی – حمام ضد کنه – اتاق پشم چینی

قسمت های یـاد شده برای گوسفند داری های صنعتی است که از تعداد زیادی گوسفند نگهداری میکننــد. بــرای گوسفند داری های کوچک روستایی شــاید ضرورتــی نداشته باشد کــه ســاختمان آنهــا، تک تک ایــن بخش ها را در خـود جـای دهـد اگـر چـه نزدیک شدن بـه ایـن الگـو میتوانـد بازدهی دامداری در روستا و مزرعـه را افزایش دهد.

برخی از شرایط محل جایگاه گوسفند در گوسفند داری به شرح زیر می باشد

  • محل جایگاه دام باید از زمین های اطراف آن بلندتر باشد تا از ورود آبهای جاری به محل نگهداری دامها جلوگیری شود.
  • محل جایگاه باید از خانه های مسکونی فاصله داشته باشد، اما این فاصله نباید به اندازهای باشد که دامدار در نگهداری دام دچار مشکل شود.

توجه به مسائل بهداشتی در گوسفند داری

شیوع ناگهانی بیماری بین حیوانات اهلی می تواند موجب بیماری انسان و حتی منجر به مرگ شود. متداول ترین بیماری های مشترک بین انسان و دام در کشور ما، هاری، کیست هیداتیک، تب مالت، سیاه زخم، سل و برخی بیماریهای عفونی دستگاه تنفس است. بنابراین باید نسبت به رعایت بهداشت و واکسینه کردن دامها، حساسیت ویژه ای به خرج داد.

  • در مناطق سردسیر جایگاه باید رو به آفتاب و بر خلاف جهت وزش بادهای غالب منطقه باشد.
  • جهت وزش بادهای فصلی باید از مناطق مسکونی به سمت گوسفند داری باشد.
  • زمین باید دارای یک شیب مناسب برای هدایت آب های جاری و فاضلاب های تولیدشده از دامداری باشد.
  • ساختمان جایگاه دام باید طوری باشد که از نور خورشید به مقدار زیادی استفاده شود.
  • ظرفیت مورد نظر بر اساس مساحت آغل تعیین می شود.
  • دیوار، سقف و کف جایگاه باید محکم و بادوام، غیر قابل نفوذ، غیر لغزنده، قابل شست وشو و ضدعفونی باشد.
  • مساحت بهاربند معمولا دو برابر فضای مسقف است.
  • درب آغل باید عریض و پهن باشد تا دامها راحت رفت و آمد کنند(حداقل ۲۳۰ سانتی متر).
  • برای کاهش عوامل استرس زا و کاهش احتمال شیوع بیماری و از طرفی رعایت مسائل زیست محیطی باید فاصله محل اجرای طرح با عوارض طبیعی (رودخانه ها) تأسیساتی (جاده و صنایع) مناطق مسکونی (محدوده شهر و روستا و واحدهای دامپروری و یا مرغداری بر اساس ضوابط مندرج در نظام دامپروری کشور رعایت گردد. جدول زیر حداقل فواصل مکان احداث یک واحد پرورش دام سبک با عوارض و مناطق مسکونی را نشان میدهد:
آلودگی شیر گوسفند و بزهای مناطق جنوبی ایران به یک انگل خطرناک

جدول زیر حداقل فواصل مکان احداث یک واحد پرورش دام سبک با عوارض و مناطق مسکونی را نشان میدهد:

عوارض طبیعی  

عوارض تاسیساتی

مناطق مسکونی
حریم رودخانه حریم دریا حریم جاده صنایع محدوده روستا ( خانوار)
فرعی اصلی غذایی کوچک متوسط بزرگ بیش از ۱۰۰ بین ۱۰۰ تا ۲۵ کمتراز ۲۵
۵۰-۱۰۰ ۱۰۰۰ ۵۰ ۱۵۰ ۱۰۰۰ ۲۰۰ ۲۰۰ ۵۰۰ ۲۵۰ ۱۵۰ ۸۰

انواع جایگاه پرورش دام

اصولا سه نوع جایگاه برای گوسفند داری در نظر می گیرند

گوسفند داری در جایگاه باز

این جایگاه از چهار طرف باز و فقط دارای سقف به صورت سایه بان است و برای مناطق گرم و خشک مناسب است در ایران نواحی فلات مرکزی و استان های شرقی)

گوسفند داری در جایگاه نیمه باز

جایگاه نیمه باز دارای سه دیواره جانبی بوده و مسقف است، معمولا سمت جنوبی آن کاملا باز و به بهاربند متصل است، این نوع جایگاه برای مناطق معتدل و گرم و مرطوب مناسب است (نواحی اطراف دریای خزر و سواحل جنوبی).

گوسفند داری در جایگاه بسته

این جایگاه کاملا بسته و مسقف است، جایگاه بسته توسط درب و پنجره ها به فضای آزاد راه پیدا می کند و برای مناطق سردسیر مناسب است (محدوده رشته کوههای البرز و زاگرس و برخی نقاط پراکنده در نواحی مرکزی). (علیپور،۱۳۹۵ ۳۸۰ و خجسته کی، ۱۳۹۶)

لازم به گفتن است که جایگاه بسته را می توان در مناطق آب و هوایی مختلف مورد استفاده قرار داد. جایگاه مدنظر ما برای گوسفند داری نیز همین جایگاه بسته است.

جایگاه گوسفند داری
جایگاه گوسفند داری

در رابطه با جایگاه های گوسفند داری به نکات زیر توجه کنید

  • در جایگاه های باز و نیمه باز، فضای لازم برای هر رأس گوسفند بیش از جایگاه بسته است.
  • در جایگاه های بسته باید به شرایط تهویه سالن توجه بیشتری داشت و از دریچه ها و فن مناسب برای تهویه آن استفاده نمود.

مساحت و زیربنای الزمی برای هر رأس دام (میش یا بز ماده) در گوسفند داری داشتی

عنوان فضای مسقف ( مترمربع) فضای غیرمسقف (مترمربع) جمع کل
دام مادر ۱ ۲ ۳
زایشگاه و جایگاه بره ۰.۴ ۰.۴
ماده جایگزین ۰.۲۵ ۰.۳۵ ۰.۶
انبار کنسانتره ۰.۱۲ ۰.۱۲
محل نگهداری علوفه ۰.۳۵ ۰.۳۵
درمانگاه امور بهداشتی ۰.۰۸ ۰.۰۸
مجموع ۲.۲ ۲.۳۵ ۴.۵۵

مساحت و زیر بنای لازم برای هر راس بره ( بزغاله ) در گوسفند داری پرواری

عنوان فضای مسقف فضای غیر مسقف جمع کل
بره(بزغاله) ۰.۸ ۱.۶ ۲.۴
انبار کنسانتره ۰.۱۳ ۰.۱۳
محل نگهداری علوفه ۰.۳۸ ۰.۳۸
مجموع ۱.۳۱ ۱.۶ ۲.۹۱

آغل گوسفند داری

فضای مسقف نگهداری دام میباشد. کف آغل می تواند خاکی باشد اما بهتر است از سیمان استفاده شود تا بتوان بهتر ضدعفونی کرد. سقف آن، هم می تواند سیمانی باشد و هم میتواند از چوب ساخته شود اما باید طوری ساخته شود که در هنگام وزش باد یا بارش برف و باران خراب نشود.

بهاربند گوسفند داری

محوطه حصاربندی شده ای در کنار آغل سرپوشیده که برای گردش روزانه دام ها احداث می شود را بهاربند می گویند. بهاربند در مناطق سردسیر رو به جنوب و در مناطق گرمسیر در جهتی غیر از جنوب ساخته میشود. همچنین بهتر است کف بهاربند از خاک باشد و کوبیده شود.

گوسفند داری در فضای بسته
گوسفند داری در فضای بسته

مکان تغذیه (آخور) گوسفند داری

مکان غذاخوری گوسفند یا بز به دو شکل مدرن و سنتی ساخته میشود. در شکل مدرن محل غذاخوری شامل علف خور و آخور می باشد. علف، کاه، یونجه و خوراک های پرحجم در علف خور و کنجاله و آرد جو و سایر مواد کنسانتره یا غذاهای فشرده (پلت) شده در آخور قرار داده میشوند.

آخورها را باید در پایین و علف خور ها را به صورت نرده ای در بالای آخورها احداث کرد.

ارتفاع دیوار جلو آخورها باید از سطح زمین ۳۰ تا ۴۰ سانتی متر و ارتفاع دیوار عقب ۱ تا ۱،۵ متر باشد تا حیوان غذا را با پوزه به بیرون نریزد.

بالای آخور بهتر است یک میله سرتاسری نصب شود تا دام وارد آخور نشود و در آن ادرار نکند.

کف آخور به صورت گرده ماهی ساخته شود تا مواد غذایی در کناره های آخور نمانده، فاسد و کپک زده نشود و سبب مسمومیت دام نگردد.

أخور می تواند ثابت یا متحرک باشد. آخور ثابت می تواند از کاهگل یا حتی از سیمان ساخته شود اما ساخت با سیمان بهترین گزینه است زیرا می توان آن را به خوبی تمیز کرد. (پورمحمدی و راز کی منش ۱۲:۱۳۹۰)

آبشخور گوسفند داری

هر رأس دام بین ۱۰-۵ لیتر آب نیاز دارد. در دسترس بودن همیشگی آب برای جذب بیشتر و هضم بهتر مواد غذایی بسیار مهم می باشد. جدول زیر ابعاد آبشخور مورد نیاز یک رأس دام را نشان میدهد:

ابعاد آبشخور

ابعاد طول ( سانتی متر)
عرض ۵۵-۶۵
ارتفاع ۳۵-۴۰
عمق ۳۰
طول مفید برای هر راس ۳

نکته ای در رابطه با ساخت آبشخور

آبشخور می تواند باسیمان یا آهن سفید ساخته شود. باید توجه شود که هنگام ساخت آبشخور، محلی برای خالی کردن کامل آب بگذارید زیرا در طولانی مدت اگر آبشخور تمیز نشود محل وجود باکتری ها و میکروب ها میشود.

بره گوسفند داری
بره گوسفند داری

دما در ساختمان های پرورش گوسفند و بز

گوسفند نسبت به هوای گرم حساسیت بیشتری دارد و در مقابل هوای سرد تا حدودی مقاوم است. در جدول زیر می توانیم اثر دامنه های مختلف دمابر افزایش وزن روزانه بره های پرواری را مشاهده کنیم

رابطه دما و افزایش وزن روزانه

درجه حرارت افزایش وزن روزانه
۷۳ گرم
۰ ۱۳۰ گرم
۵ ۱۷۰ گرم
۱۰ ۱۹۲ گرم
۱۵ ۱۹۷ گرم
۳۰ ۱۰۷ گرم

 

بر اساس جدول فوق بهترین دما برای گوسفندداری حدود ۱۵ درجه سانتی گراد می باشد. در نتیجه هر چقدر بتوانیم دمای محل نگهداری گوسفندان را به ۱۵ درجه سانتی گراد نزدیک تر کنیم بازدهی بیشتری دریافت خواهیم کرد.

دمای مناسب برای بزها نیز بین ۱۲ تا ۲۱ درجه سانتی گراد می باشد و در این دما بازدهی به مراتب بالاتری خواهند داشت.

طراحی و ساخت گوسفند داری

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع: کتاب مهتاب

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید