مروری اجمالی بر ابزارهای کاربردی جدید و فناور محور در دامپروری
ابزارهای کاربردی جدید و فناور محور در دامپروری - دامیران

مروری اجمالی بر ابزارهای کاربردی جدید و فناور محور در دامپروری

امروزه حرکت از دامپروری سنتی به سوی دامپروری نوین از حد یک شعار خارج شده و فناوری های نوین از سوی شرکت های فناورمحور در حال بروزرسانی می باشند. اخیرا، در دانشگاه های کشور نیز سمت و سوی تحقیقات از مسائل پایه به سوی رویکردهای فناوری محور و حل مشکلات مربوط به صنعت سوق یافته و در بسیاری از موارد تقاضا محور بوده و محقق در صدد رفع مسئله ی متقاضی بر می آید.

هرچند این مهم در گام های نخستین خود قرار داشته و با ایده آل ها فاصله ی بسیاری دارد؛ اما در صورت سیاست گذاری صحیح، علمی و کارشناسانه، بذر امید در کالبد آن جوانه زده و به زودی ثمره آن نیز برداشت خواهد شد.

در این راستا، مقاله حاضر قصد دارد تا خوانندگان را با برخی ابزارهای حاصل از شرکتهای فناورمحور مرتبط با دامپروری نوین آشنا کند که از جمله آنها می توان به دستگاه های فحل یاب، تشخیص آبستنی، تشخیص بیماری ورم پستان و رطوبت سنج علوفه و خوراک دام اشاره نمود که به علت مدل طراحی شده قابل حمل و بی سیم، با کاربردی آسان در مزرعه قابل استفاده باشند.

امید است چنین موارد در کشور ما نیز بومی سازی شده و تولید کنندگان عرصه دامپروری بتوانند با هزینه ای مناسب در جهت مدیریت مسائل مربوط به چرخه تولید مثل، جیره و همچنین تولید از آن استفاده کنند.

بیشتر بدانید: انواع واکسن های دامپروری و دامپزشکی

صنعت دامپروری به عنوان یکی از زیر شاخه های صنایع کشاورزی، مهم ترین تأمین کننده پروتئین حیوانی می باشد که نقش به سزایی در سلامت بشر داشته است.

در این راستا، تشخیص دوره های تولیدی، سنجش مواد خوراکی از اهمیت برخوردار بوده و موارد گوناگونی پیرامون یک دام وجود دارد که می بایست مد نظر قرار گیرد که از جمله آنها می توان به دوره آبستنی، جیره مصرفی دامها و … اشاره نمود.

امروزه دیگر شیوههای سنتی رایج و در برخی از موارد منسوخ پاسخگو نبوده و باعث اتلاف وقت، انرژی و ضربه های اقتصادی خواهد شد.

بهره مندی از دستگاه ها و ابزارهای جدید می تواند علاوه بر مرتفع ساختن مشکلات مسیر پرورش و تولید، در تسریع روند کار و همچنین میزان بهره وری مؤثر باشد.

در این نوشتار سعی بر این است تا به معرفی برخی از این دستگاه ها و ابزار به اختصار پرداخته شود.

یکی از روش هایی که باعث افزایش تولید مثل در گله های گوسفند و بز می شود، تشخیص زمان فحلی آنها است
یکی از روش هایی که باعث افزایش تولید مثل در گله های گوسفند و بز می شود، تشخیص زمان فحلی آنها است

دستگاه تشخیص فحلی

یکی از روش هایی که باعث افزایش تولید مثل در گله های گوسفند و بز می شود، تشخیص زمان فحلی آنها است؛ زیرا ضعف در تشخیص به موقع فحلی و آبستنی موجب می شود تا فحلی های زیادی در زمان طول عمر اقتصادی دام از دست برود که این امر سبب طولانی تر شدن فاصله دو زایمان و به تبع آن، ضررهای مالی فراوان به دامداران می شود (صادقی پناه، ۱۳۹۵، الف).

چرخه فحلی عبارت است از یک دوره تقریبا ۱۷ روزه در میش و ۲۱ روزه در ماده بز. چنانچه آمیزش از طریق جفتگیری طبیعی انجام شود، تشخیص فحلی ضرورتی ندارد؛ چراکه حیوان نر حاضر در گله، ماده های فحل را تشخیص داده و به طور طبیعی جفتگیری را نیز انجام می دهد؛ مگر در مواردی که کار تحقیقاتی باشد و یا برنامه جفتگیری کنترل شده باشد و از طرفی تعداد نرهای انتخاب شده، کم باشد و برای ممانعت از خستگی آنها، بخواهیم تشخیص فحلی را با نرهای مجزا انجام داده و میش های فحل را برای جفتگیری نزد قوچ منتخب ببریم.

بیشتر بدانید: افزودنی های دامپروری و دامپزشکی

همچنین، محدودیت تعداد آغل در جفتگیری کنترل شده نیز ممکن است ضرورت تشخیص فحلی را ایجاب کند؛ یعنی میش ها همگی در یک آغل بزرگ باشند و هر کدام که فحل شد، برای جفتگیری نزد قوچ منتخب برده شود.

  اهمیت اختصاص زمان کافی در تغذیه و نشخوار گاو

چنانچه تلقیح مصنوعی در زمان ثابت نیز مد نظر باشد، باز هم ضرورتی به تشخیص فحلی نیست؛ چراکه صرف نظر از زمان ایستا فحلی، تلقیح حدود ۴۸ ساعت بعد از خارج کردن اسفنج یا سیدر انجام می شود، اما اگر هدف، تلقیح مصنوعی براساس زمان شروع ایستا فحلى باشد، باید تشخیص فحلی صورت گیرد (همان).

از روش های متداولی که می توان برای تشخیص استفاده کرد، استفاده از قوچ تیزر بوده که می توان با دوربین مداربسته میش های فحل را ثبت نمود.

البته، این روش به دلیل کوچک بودن شماره گوش ها و عدم قرائت آنها با مشکلاتی مواجه است.

روش بعدی استفاده از همان قوچ های تیزر می باشد، با این تفاوت که قوچها مجهز به یراق نشانه گذار میباشند و با هر پرش رنگ درون قالب یراق به کپل میش برخورد کرده و کپل میش های فحل رنگی می شود.

دستگاه تشخیص فحلی ساده پرتابل
شکل ۱، دستگاه تشخیص فحلی ساده پرتابل و کابردی در مزرعه برای گونه بزسانان و گوسفند

 EDS2 نسل جدید دستگاه تشخیص فحلی در گوسفند و بز است که امکان این را می دهد که زمان تلقیح دقیقه تعیین شود. دستگاه EDS2 برای معاینه موثر و آسان و جهت به حداقل رساندن استرس برای حیوان طراحی شده است.

بیشتر بدانید: مکمل، کنسانتره و خوراک دام

دانشمندان دریافته اند که رابطه مستقیمی میان تغییرات مقاومت الکتریکی با مخاط دهانه رحم و بروز تخمک گذاری وجود دارد و ثابت شده که هر چه قدر تخمک گذاری نزدیک تر باشد، مقاومت الکتریکی مخاط نیز بیشتر است.

معاینه با قرار دادن پروب داخل مهبل حیوان صورت می گیرد.

نتایج به دست آمده توسط دستگاه در نمودار زیر نشان داده شده اند.

محدوده فحلی در یافته های دستگاه EDS2
شکل ۲. محدوده فحلی در یافته های دستگاه EDS2

از مزایای این دستگاه می توان به قابل حمل بودن، قابلیت ثبت شماره حیوان برای تلقیح و انتقال اطلاعات به PC اشاره کرد.

تشخیص آبستنی تشخیص سریع دام های آبستن برای اندیشیدن تمهیدات قبل از زایمان ضروری است.

یکی از روشهای بسیار مهم در مدیریت تولید مثل گوسفند و بز، مربوط به مراقبت های دوماهه آخر آبستنی است؛ زیرا که بیش از دوسوم وزن گیری جنین، در ۴۵ روز آخر آبستنی است و از این زمان به بعد، علاوه بر توجه به چگونگی نگهداری از مادر و رفع نیازهای آن، نیاز غذایی آبستنی نیز اضافه می شود.

بنابراین، در صورت کمبود مواد مغذی یا توجه نداشتن به آن، هم برای مادر و هم جنین یا نوزاد می تواند عواقب جبران ناپذیری را به همراه داشته باشد (صادقی پناه، ۱۳۹۵، ب).

دستگاه تشخیص آبستنی پرتابل
شکل ۳. دستگاه تشخیص آبستنی پرتابل در گوسفند و بز ساخت کشور لهستان

دستگاه ردیاب آبستنی، وسیله ای قابل حمل و آسان برای تشخیص آبستنی می باشد که در برای گوسفند، بز، سگ و خوک تولید شده است.

با تشخیص سریع و به موقع آبستنی می توان سریع تر، ماده های آبستن را از دیگر دامها شناسایی و شرایط مناسب به منظور رشد جنین و زایمان آسان را فراهم کرد.

بیشتر بدانید: مکمل و خوراک های تکمیلی دامی

این دستگاه از پدیده بازتاب امواج اولتراسونیک از مایع آمونیوتیک استفاده می کند.

از معایب استفاده از این دستگاه می توان به عدم دقت آن نسبت به سونوگرافی اشاره کرد؛ چرا که دستگاه ممکن است کیست های تخمدانی را با جنین اشتباه بگیرد.

لیکن از مزایای آن می توان به قابلیت حمل آسان، عدم نیاز به المس جنین با دست، مصرف انرژی کمتر با استفاده از ۱ عدد باتری کتابی اشاره کرد.

 

تشخیص زمان زایمان

مرحله زایمان از جمله مراحل بسیار مهم و اساسی در پرورش دام می باشد؛ زیرا در صورتی که تمامی موارد تشخیص آبستنی، توجه به جیره غذایی، مکان نگهداری و بهداشت آن و … رعایت شود، اما پیش بینی ها و مراقبت های قبل و حین زایمان صورت نگیرد، ممکن است تمامی زحمات دامدار و هزینه های صرف شده در طول دوره، از بین رفته و انتظارات اقتصادی محقق نشود.

مصرف زود هنگام آغوز نیز در ساعات اولیه تولد ضروری است و دامدار باید در همان چند ساعت اول آغوز را به حیوان تازه متولد شده برساند؛ به طوری که بیشترین جذب ایمونوگلوبولینها در ساعت های اول حیات صورت می گیرد (نوری و رسولی، ۱۳۸۹).

  دامداران خواستار رفع مشکل شدند

در این راستا، بهره مندی از برخی از ابزارهای مفید، مثمر ثمر خواهد بود.

دستگاه تشخیص زمان زایمان در گاو
شکل ۴. دستگاه تشخیص زمان زایمان در گاو سانان

مکانیسم عمل در این حالت به این صورت می باشد که ایک سنسور غیر تهاجمی برای تشخیص زمان زایمان گاو که به طور متوسط یک ساعت قبل از زایمان به گوشی پرورش دهنده پیامک ارسال می کند.

این سنسور با اندازه گیری الگوهای حرکت دم ناشی از انقباضات زایمان پیش بینی می کند که گوساله چه زمانی به دنیا خواهد آمد و در ثانیه بیش از ۶۰۰ داده را جمع آوری می کند.

از مزایای این دستگاه می توان به وصل بودن به اینترنت (اینترنت اشیا)، تخمین زمان تقریبی زایمان، ارسال پیامک و شارژی بودن آن اشاره کرد.

 

تشخیص ورم پستان تحت بالینی

واژه ی ورم پستان به التهاب غده پستانی بدون توجه به علت آن اطلاق می شود (سالکی و مرادی، ۱۳۹۱).

ورم پستان نیز از دو مرحله تحت بالینی و بالینی تشکیل شده است.

تشخیص زودهنگام ورم پستان (در مرحله تحت بالینی یعنی زمانی که هنوز علائم بروز نکرده اند) می تواند از بسیاری هزینه های اضافی مانند درمان بکاهد.

 تاکنون ثابت شده است ورم پستان هر چه قدر دیرتر تشخیص داده شود، علاوه بر کاهش شیر تولیدی، درمان نیز به تبع آن سخت تر و ممکن است به حذف غده پستانی و حتی حذف دام منجر گردد.

از روش های تشخیص تحت بالینی می توان به: کشت میکروبی، تست کالیفرنیایی و شمارش سلول های سوماتیک شیر نام برد.

دستگاه تشخیص ورم پستان
شکل ۵. دستگاه تشخیص ورم پستان با تکنولوژی قابلیت هدایت الکتریکی

این ابزار برای تشخیص ورم پستان تحت بالینی در گاوهای شیری استفاده می شود و پرورش دهنده را قبل از بروز علائم ورم پستان آگاه می کند.

زمانی که پستان حیوان به میکرو ارگانیسم ها آلوده شد، سطح نمک شیر افزایش می یابد و این دستگاه با تشخیص مقاومت الکتریکی شیر کارتیه ها این بیماری را تشخیص می دهد.

از مزایای این دستگاه میتوان به قابل حمل بودن، قابلیت اتصال به PC، غیر آزمایشگاهی بودن آن، آنی بودن نتیجه ها و قابلیت شست وشو اشاره نمود.


دستگاه اندازه گیری رطوبت در مواد خوراکی

مدت نگهداری غلات در انبار به درصد رطوبت دانه، درجه حرارت و رطوبت نسبی انبار بستگی دارد.

مثلا گندم، در صورتی که رطوبت دانه ۱۵ درصد و حرارت انبار ۱۴ درجه سانتی گراد باشد، فقط ۸ تا ۱۲ ماه قابل نگهداری است و اگر درجه حرارت به ۱۶ درجه سانتی گراد برسد این مدت به ۴ تا ۷ ماه کاهش می یابد.

اگر رطوبت نسبی انبار بالا باشد، درصد رطوبت دانه ها نیز افزایش یافته در نتیجه مدت زمان نگهداری آنها کاهش می یابد.

رطوبت در سیلو نیز مهم است.

رطوبت بالا در سیلو موجب جاری شدن پساب بالا و به طبع آن دفع مواد مغذی سیلو می باشد.

هنگامی که علوفه ذرت با ماده خشک پایین سیلو می شود، استفاده از جاذب مناسب و تعیین سطح مورد نیاز آن جهت جلوگیری از اتلاف پساب سیلاژ ضروری است (معینی زاده و همکاران، ۱۳۹۲).

 

دستگاه اندازه گیری رطوبت و دما  DRAMINSKI twisgran pro

دستگاه نسبتا کوچکی است که حدود ۵۰۰ گرم وزن دارد و برای رطوبت سنجی غلات، ذرت، دانه های روغنی و بذر حبوبات در مزرعه استفاده می شود.

این وسیله از روش فشرده سازی دانه استفاده می کند و در طی چند ثانیه میزان رطوبت و دمای دانه را به ما میدهد.

یک عدد پروب سفارشی از جنس استیل ضد زنگ هم دارد که برای غلات انبار شده مناسب است و می توان آن را داخل سیلو نیز به کار برد.

  دستگاه گوارش گوساله

از مزایای این دستگاه انجام دو کار در یک دستگاه، خطای کم در اندازه گیری رطوبت (۵%) و دما (۵درجه سانتی گراد)، سریع و قابل حمل بودن و ذخیره سازی داده ها و قابلیت انتقال به PC نام برد.

زمانی که پستان حیوان به میکرو ارگانیسم ها آلوده شد، سطح نمک شیر افزایش می یابد
زمانی که پستان حیوان به میکرو ارگانیسم ها آلوده شد، سطح نمک شیر افزایش می یابد

دستگاه رطوبت سنج با خردکن دستی DRAMINSKI grain master (GMS)

این دستگاه رطوبت سنج برای دانه های سختی مانند ذرت که نمی توان به آسانی رطوبت آنها را تعیین کرد و باید حتما آن ها را خرد نمود، ساخته شده که دارای یک آچار مخصوص بر روی محفظه دانه به منظور خرد کردن می باشد که می توان در مزرعه به آسانی رطوبت را اندازه گیری نمود.

بزرگترین مزیت این دستگاه خرد کردن دانه ها می باشد که می تواند شرایط آزمایشگاهی را در مزرعه فراهم آورد تا با دقت بیشتر رطوبت دانه را اندازه بگیرد.

هدف اصلی در ذخیره سازی علوفه، حفظ کیفیت مواد مغذی موجود در آن است.

زمانی باید به ذخیره و انبار نمودن علوفه ها اقدام نمود که رطوبت آن از ۲۰ درصد تجاوز نکند.

رطوبت زیاد در انبار موجب فساد و کپک زدگی علوفه می شود.

برای نگهداری علوفه انبار لازم نیست و فقط یک سر پناه برای جلوگیری از تخریب ریز مغذی ها کافی است.

 

دستگاه رطوبت سنج علوفه DRAMINSKI HMM

این دستگاه برای اندازه گیری رطوبت و دمای داخل یونجه ها و کاه و کلش های بسته بندی و انباشته شده به کار می رود.

یک پروب از استیل ضد زنگ دارد که وارد علوفه شده و می تواند برای جلوگیری از کپک زدگی علوفه مؤثر باشد.

مزیت این دستگاه، قابلیت پروب آن می باشد که می تواند به آسانی درون علوفه شود.

 

نتیجه گیری

امروزه بهره مندی از پیشرفت های تکنولوژی در جهت تأمین امنیت غذایی، افزایش بهره وری و همچنین رفع مشکلات حیطه دامپروری مفید فایده بوده و استفاده از ابزارهای تشخیصی، انبارداری و …، فرآیند مراحل پرورش را تسهیل نموده و از اتلاف انرژی و زمان جلوگیری می نماید.

اما نکته قابل توجه درباره این ابزارهای شناسایی، غیربومی بودن آنها می باشد و همین امر موجب می شود تا قبل از خریداری این محصولات، هزینه های زیادی بر تولید کنندگان عرصه دامپروری تحمیل شود و این امر به نوبه خود سبب می شود تا تولید کنندگان به همان رویکرد قدیمی و گاه منسوخ پیشین رو آورده و از استفاده از این ابزارها چشم پوشی نمایند.

حال آن که با مشارکت شرکت های فناور محور و اهتمام به بومی سازی، ساخت و تولید این ابزارها، نه تنها بسیاری از مسائل و معضلات مربوط به تولید کنندگان از بین می رود، بلکه هزینه های مربوط به ساخت این دستگاه ها به صورت چشم گیری کاهش می یابد.

لذا لزوم توجه به اهمیت استفاده از این دستگاه ها در صنعت دامپروری کشور بیش از پیش ضروری جلوه می نماید و در راستای نیل به این هدف، پیشنهاد می شود:

– از شرکت های فناور محور، متشکل از نیروهای جوان و نخبه، در جهت ساخت و عرضه این محصولات و ارائه آنها به جامعه هدف، دعوت به عمل آید و با جذب و همکاری گروهی رشته های مختلف، نسخهای بومی و درخور، با صرف هزینه ای حداقلی به تولید کنندگان صنعت دامپروری ارائه شود.

– کارگاه های علمی و ترویجی در جهت بازشناسی مزایای استفاده از این فناوریهای نوین برای دامداران و تولید کنندگان تشکیل شود تا با بهره مندی از دانش روز مسائل و مشکلات این صنعت مرتفع گردد و به تبع آن، گامهای مؤثری در جهت کیفیت محصولات دامی برداشته شود.


فصلنامه علمی-دانشجویی رویان / شماره بیست و یکم
رامیار قره داغی / دانشجوی کارشناسی مهندسی علوم دامی / دانشگاه تبریز

منبع: دامیران
نویسنده: رامیار قره داغی
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=6145
مروری اجمالی بر ابزارهای کاربردی جدید و فناور محور در دامپروری

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع:

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

دامیران