مسومیت با سموم قارچی و کپک ها در دام
مسومیت با سموم قارچی و کپک ها در دام

مسومیت با سموم قارچی و کپک ها در دام

 مایکوتوکسین ها در تغذیه دام

امروزه بحث سلامت و امنیت غذایی در دنیا بسیار اهمیت دارد. در این میان بحث آلودگی تولیدات زراعی به مایکوتوکسین ها که امکان انتقال آن به انسان نیز وجود دارد، مطرح است. مایکوتوکسین ها سموم تولیدشده توسط کپک ها میباشند که دارای ریشه یونانی مایکس به معنی قارچ و کلمه لاتین توکسیکوم به معنی سم بوده و مسمومیت آن محدود به مسمومیت حاصل از غذا و خوراک دام می باشد.

مایکوتوکسین ها درواقع متابولیت های ثانویه هستند که توسط کپک ها ساخته شده و دارای خواص سمی میباشند.

متابولیت های اولیه (مانند اسیدهای آمینه، استات، پیروات و …) ترکیباتی هستند که برای رشد قارچ ها ضروری می باشند، اما متابولیت های ثانویه که در انتهای فاز رشد به هنگام تجمع متابولیت های اولیه تولید می شوند، تأثیر چندانی بر روی رشد قارچ ها ندارند.

این ترکیبات برخلاف سموم باکتریایی که معمولاً به صورت ماکرو مولکول (پلی پپتید، پروتئین و لیپو پلی ساکارید) می باشند، اغلب دارای جرم مولکولی پایین هستند و ساختمان آن ها از حلقوی منفرد با وزن ملکولی ۵۰ دالتون تا گروههای ۶ و ۸ حلقه ای با وزن مولکولی بیش از ۵۰۰ دالتون متفاوت است.

مایکوتوکسین ها چهار نوع سمیت حاد، مزمن، جهش زا و ناقص الخلقه زا از خود نشان میدهند.

سموم مایکوتوکسین

شایع ترین فرم حاد مسمومیت با مایکوتوکسین ها، آسیب های کبدی یا کلیوی است که در موارد خیلی شدید می تواند به مرگ منجر شود.

به هر حال بعضی از مایکوتوکسین ها در سنتز پروتئین ها تداخل ایجاد نموده و اثراتی متفاوت از حساسیت پوستی یا نکروز تا ضعف درایمنی ایجاد میکنند.

سایر مایکوتوکسین ها توکسین های عصبی هستند که در مقادیر کم باعث بروز لرزش در حیوانات شده ولی تنها در مقادیر کمی بالا باعث صدمات دائمی مغز یا مرگ میگردند.

اثرات طولانی مدت مقادیر کم مایکوتوکسین ها نیز متفاوت است.

مهمترین اثر مزمن اکثر مایکوتوکسین ها ایجاد سرطان خصوصاً در کبد می باشد.

بعضی از توکسین ها در همانندسازی DNA اثر گذاشته لذا اثرات جهش زایی و ناقص الخلقه زایی از خود به جای میگذارند.

برعکس توکسین های باکتریایی، اکثر مایکوتوکسین ها از جنس پروتئین نیستند و به خاطر اینکه مولکول های نسبتاً کوچکی هستند معمولاً به وسیله سیستم های ایمنی حیوان و انسان قابل شناسایی نمی باشند.

پروبیوتیک ها در تغذیه طیور گوشتی

تاکنون بیش از ۴۰۰ نوع مایکوتوکسین جداسازی شد هاند، اما تعداد سمومی که از لحاظ عملی در تغذیه حیوانات اهلی مورد توجه هستند محدود می باشند.

این ترکیبات غالباً پایدار بوده و عملیات مختلفى از جمله پختن در دماهاى معمولى (کمتر از ۱۵۰ درجه سانتیگراد) مانند پلت و اکسترود کردن تأثیر چندانى بر کاهش میزان بسیارى از این سموم ندارد.

بطور کلی مایکوتوکسین ها به شش دسته اصلی آفلاتوکسین ها، تریکوتسن‌ها، زیرالنون، فیومنیسین ها، اکراتوکسین ها و آلکالوییده ای آرگوت تقسیم بندی می نمایند که هر کدام دارای زیرشاخه هایی میباشند.

مسومیت با سموم قارچی و کپک ها در دام
شایع ترین فرم حاد مسمومیت با مایکوتوکسین ها، آسیب های کبدی یا کلیوی است

آفلاتوکسین ها

گروهی از مایکوتوکسین ها هستند که توسط قارچ های آسپرژیلوس به خصوص آسپرژیلوس فلاووس و پارازیتیکوس تولید میشوند.

این ترکیبات بسیار سمی، سرطا نزا، جهش زا بوده و ایجاد آسیب و ناقص الخلقه زایی میکند که برای سلامت عمومی جامعه یک تهدید محسوب میگردند.

چهار تیپ آفلاتوکسین عمده وجود دارد که عبارتند از B1 , B2 , G1 , G2 به علاوه دو تیپ دیگر نیز حائز اهمیت هستند.

که M1, M2 (تولیدات متابولیکی حاصل از B1 , B2 ) نامیده میشوند که سیمترین آنها به عنوان آفلاتوکسین B1 است.

پلی انسفالومالاسی و کمبود تیامین در نشخوارکنندگان

که پتانسیل ایجاد سرطان به خصوص سرطان کبد را در بسیاری از گونه های حیوانی ایجاد میکند.

مسمومیت با آفلاتوکسین B1 بسته به دوز و مدت زمان به صورت مسمومیت حاد و مزمن قابل تشخیص می باشد.

مسمومیت حاد موجب ایجاد بی حالی، بی اشتهایی، زردی و خونریزی می شود.

در نوع مزمن که حاصل مصرف طولانی مدت آفلاتوکسین در دوز پایین می باشد، موجب کاهش افزایش وزن و تولید شیر در گاو، کاهش افزایش وزن و مصرف خوراک و همچنین ضریب تبدیل در طیور می شود.

اوکراتوکسین

اوکراتوکسین دومین گروه اصلی از مایکوتوکسین ها میباشند و بعد از کشف آفلاتوکسین ها مورد توجه قرار گرفتند.

توکسین اصلی این گروه از مایکوتوکسین ها اوکراتوکسین A می باشد.

این ترکیب می تواند سلامت و تولید حیوانات را تحت تأثیر قرار دهد و همچنین به نظر می رسد که در بعضی از بیماری های مهم انسانی نیز نقش داشته باشند.

این سم موجب ایجاد زخم های بزرگ و یا میکروسکوپیک در کبد و کلیه حیوانات شده و در موشها به عنوان یک ماده سرطان زای قوی در کلیه شناخته شده است.

 

آلکالوییدهای ارگوت

آلکالوییدهای ارگوت توسط گون ههای مختلف قارچ کلاویسپس تولید می شوند که گونه های بیماری زای گیاهی به حساب می آیند.

این مایکوتوکسین ها تأثیرات بسیاری را بر روی سلامت و تولیدات حیوانات مزرعه ای در سراسر جهان دارند.

این توکسین موجب ایجاد بیماری به نام ارگوتیسم می شود. دو نوع ارگوتیسم در پستانداران مشخص شده است.

آنزیم های هضم کننده الیاف و نقش آنها در تغذیه نشخوارکنندگان

یکی شکل قانقاریایی است که باعث نکروزیس و پوسته پوسته شدن اندام های انتهایی می شود و دیگری شکل تشنجی آن است که با تلوتلو خوردن، ناهماهنگ یهای حرکتی، لرزش و تشنج همراه است.

مسومیت با سموم قارچی و کپک ها در دام
توکسین اصلی این گروه از مایکوتوکسین ها اوکراتوکسین A می باشد.

تریکوتسن ها

تریکوتسن ها (غیرماکروسایسیلیک) به دو دسته تقسیم می شوند:

۱- تریکوتسن های A مانند HT-2 ،T-2 و دی استوکسی اسکریپنول (DAS)

۲- تریکوتسن های B مانند داکسی نیوالنول (Vomitoxin DON,) ، نیوالنول NIV ، استیل داکسی نیوالنول و فوزاونون ایکس FUS-X ، دی اکسی لیوالنول آلوده کننده ترین دانه های غلات سرتاسر جهان است که در بعضی مناطق با نیوالنول همراه است.

اثر اصلی مایکوتوکسین های تریکوتسن، محدودیت اولیه سنتر پروتئین و به دنبال آن متوقف کردن ثانویه سنتز DNA و RNA است.

مکانیسم سمیت بر سنتز پروتئین و ماکرومولکول ها، فعالیت های آنزیمی و سیستم ایمنی متمرکز می باشد.

زیرالنون

این سم یک ترکیب استروژنیک است که عمدتاً به وسیله ی فوزاریوم روسئوم تولید می شود.

این سم در گاو موجب ناباروری، کاهش تولید شیر و هیپراستروژنیسم می شود.

نقش پروبیوتیک های نوترکیب در درمان بیماری ها

تلیسه هایی که با جیره حاوی ZEA بیش از سه دوره فحلی تغذیه شدند، میزان تخمک گذاری از ۸۷ به ۶۲ درصد کاهش یافت.

اگرچه این ترکیب اثرات بیولوژیک شدیدی را بر روی دام می گذارد، اما سمیت آن کم است.

فومونیسین ها

فومونیسین ها غالباً توسط قارچ های فوزاریوم مونیلیفورم شلدون تولید میشوند که غالب ترین شکل مولکولی تولیدشده فومونیسین B1 می باشد.

فومونیسین ها از طریق مهار سنتز اسفنگولیپیدها در سیستم عصبی سبب تحلیل میلین می شوند.


سیده زهرا موسوی / دانشجوی دکترای ژنتیک و اصلاح نژاد دانشگاه فردوسی مشهد
فصلنامه علمی – دانشجویی رویان / سال پنجم / شماره هفدهم / بهار ۹۸
منبع: دامیران
نویسنده: سیده زهرا موسوی
لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=7010
مسومیت با سموم قارچی و کپک ها در دام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران