کمبود روی (زینک) در گوساله ها
کمبود روی (زینک) در گوساله ها

کمبود روی (زینک) در گوساله ها

روی (زینک) یک ماده مهم در بدن تمام پستانداران است. و کمبود آن در جیره غذایی همواره مشکل ساز است. اما در کل کمبود این ماده و ایجاد بیماری های متابولیک به دنبال آن به نسبت سایر عنصر ها خیلی شیوع بالایی ندارد.

اثر این ماده روی سیستم های آنزیمی دخیل در سنتز پروتئینها، اسیدهای نوکلئیک و متابولیسم کربوهیدراتها است. در واقع روی (زینک) در ساختار این آنزیمها شرکت میکند. و نبود روی (زینک) باعث کاهش غلظت و عملکرد این آنزیم ها می شود.

کمبود این ماده اکثرا در گوساله های نر جوان رخ می دهد.

علائم آن ضعف، لتارژی، تضعیف ایمنی، پاراکراتوز، مشکلات استخوانی،کاهش اشتها، کاهش رشد در جوانترها، کاهش وزن در بالغین و کاهش باروری است.

 

حساسیت

حساسیت در دام های جوان مثل گوساله ها ، بره و بزغاله نسبت به بالغین بیشتر است.

حساسیت در جنس نر بیش از جنس ماده است.

حساسیت نژاد هولشتاین بالاست و گوساله های این نژاد معمولا درگیری دارند.

حساس ترین سن در هفته ۴ الی ۸ است. و کمبود در سنین پایین تر هم اگر باشد در این بازه سنی علائم بروز میکند.

نیاز بدن به روی (زینک)

میزان کمتر از ۹ppm در تغذیه دام بسیار خطرناک است. کمتر از ۲۰ppm کمبود خفیف وجود دارد و رشد در بهترین حالت نیست البته که در این میزان روی (زینک) در تغذیه، گوساله هولشتاین میتواند میزان سرمی روی (زینک) را طبیعی نگه دارد. و میزان بین ۲۰-۴۰ppm مقدار کاملا مناسبی برای میزان روی (زینک) خوراک است.

میزان کمتر از ۲ppm به سرعت در کمتر از یک هفته علائم بالینی را ایجاد میکند چرا که میزان ذخیره روی (زینک) در بدن بسیار کم است و حیوان در کمبود تغذیه ای روی (زینک)، بیش از چند روز نمی تواند سطح سرمی روی (زینک) را در حد نرمال نگهدارد.

از آن طرف هم درمان با مکملها به سرعت ثمربخش خواهد بود.

در نتیجه روند ایجاد بیماری طولانی نیست.

میزان طبیعی سرمی روی (زینک) ۰.۵-۱ppm است و پیک سرمی بعد از اخذ خوراکی روی (زینک) یک تا سه روز بعد است چرا که جذب سلولی روده سریع است ولی انتقال آن به خون زمان بر است.

کمبود روی یا زینک در گوساله ها
سرعت و شدت ایجاد علائم بستگی به میزان کمبود روی (زینک) جیره دارد

عوامل مستعد کننده

گیاهان مرتعی ۱۸ تا ۴۲ ppm روی (زینک) دارند و به خصوص در فصل تابستان که غنی تر هم هستند مشکلی از نظر کمبود روی (زینک) ندارند و ما بیماری را در ان ها کمتر میبینیم. بیماری بیشتر در جایگاه بسته هایی رخ میدهد که از مکمل روی دار استفاده نمیکنند و یا دام های مرتعی در مراتع فقیر در فصول سرد.

سرعت و شدت ایجاد علائم بستگی به میزان کمبود روی (زینک) جیره دارد.

در دوره شیرواری نیاز به روی (زینک) زیاد میشود.

خاک قلیایی باعث میزان جذب بیشتری روی (زینک) توسط گیاهان میشود.

کلسیم و فیتات و کادمیوم بالا باعث کاهش جذب روی (زینک) میشود.

خوراک های با پروتئین بالا مثل یونجه روی (زینک) زیادی هم دارند و میزان رویشان از مواد دانه ای بیشتر است.

سویا هم با این که میزان روی (زینک) زیادی دارد ولی به دلیل فیتات بالا و تداخل در جذب روی (زینک) خیلی روی (زینک) به بدن نمیرساند.

بیشتر بدانید: استارتر و خوراک گوساله

جذب، دفع و ذخیره

جذب روی (زینک) از روده باریک به خصوص دئودنوم رخ می دهد.

دفع روی (زینک) توسط مدفوع است که منشا آن اگزوژن (باقی مانده روی (زینک) جذب نشده) یا اندوژن (ترشحات پانکراس که البته بخش زیادی از آن توسط روده بازجذب میشود). شیر هم راه دیگری برای دفع است. روی (زینک) داخل شیر با غلظت ۴ ppm حضور دارد که به فرم کازئینات روی (زینک) است.

با افزایش میزان روی (زینک) غذا درصد جذب آن کم میشود که همین باعث میشود مسمومیت با روی (زینک) حتی با ۵۰۰ppm در جیره هم رخ نمیدهد. از طرفی اضافی دادن روی (زینک) در جیره هم خیلی مفید نیست چون جذب نمیشود.

دام دچار کمبود روی (زینک) هم جذب رویش بالا میرود و هم دفع روی (زینک) آن کم میشود.

ذخیره روی (زینک) بسیار ناچیز بوده و در کبد است. بعد از آن در RBC ، عضلات و استخوان است.

کمبود روی یا زینک در گوساله ها
کمبود روی (زینک) باعث ضعف در سیستم ایمنی سلولی میشود

پاتوژنز

اکثر موارد بیماری زایی در کمبود روی (زینک) مربوط به کاهش میزان و عملکرد آنزیمهای وابسطه به روی (زینک) است.

اثر روی (زینک) متابولیسم اسید نوکلئیک، سنتز پروتئین و متابولیسم کربوهیدرات.

شرکت در ساختمان متالوآنزیم های: کربونیک انیدراز، کربوکسی پپتیدار، الکل دهیدروژناز، گلوتامیک دهیدروژناز، لاکتیک دهیدروژناز، گلیسر آلدهید فسفات دهیدروژناز و آلکالاین فسفاتاز(فسفاتاز قلیایی به شدت در کمبود روی (زینک) کم میشود).

کمبود روی (زینک) باعث ضعف در سیستم ایمنی سلولی میشود. در نتیجه حیوان مستعد به عفونت های مختلف حتی کشنده میشود.

کاهش رشد و اشتها ؛ در نتیجه کاهش آنزیم های متابولیسمی، افزایش لپتین که باعث کاهش اشتها میشود، افزایش کوله سیستوکینین که باعث حس سیری میشود و همینطور کاهش پیرووات کیناز که یک آنزیم مهم در مسیر استفاده از انرژی است.

کاهش وزن در حیوان بالغ

کاهش توانایی بهره برداری از غذای اخذ شده به دلیل اختلال در آنزیم های متابولیسمی رشد بیضه ها به طول می انجامد. اگرکمبود خیلی شدید باشد و مدت زمان کمبود طولانی باشد، ضایعات غیر برگشت پذیر رخ میدهد و اسپرماتوگونی بعد از بلوغ هرگز رخ نخواهد داد و عقیمی ایجاد میشود.

این کمبود برای اثر روی باروری باید در دوره ۲ تا ۵ ماهگی رخ دهد. البته اگر در همان دوره کمبود جبران شود هیچ مشکلی رخ نخواهد داد.

کاهش فعالیت آنزیم انیدراز کربونیک باعث میشود که هم در سطح RBC تبادل گاز ها خوب رخ ندهد و هم در سلول های پریتال معده ترشح اسید کمتر رخ بدهد که البته کاهش میزان انیدراز کربنیک در گوساله ها مختصر است.

کمبود روی یا زینک در گوساله ها
یکی دیگر از مهمترین اتفاقات در کمبود روی (زینک) اختلالات استخوانی است

درگیری های متبولیسمی تیموسی

یکی از موارد بیماری زایی مهم perinatal mortality است یعنی مرگ گوساله کمی قبل یا کمی بعد از زایش، تاثیرات روی متابولیسم نوکلئوتیدی (سنتز، رونویسی و ترجمه) و درنتیجه اختلال در کراتینه شدن پوست باعث پاراکراتوزیس میشود که یکی از مهمترین نشانه های بیماری های گوساله است.

اثرات روی سنتز پروتئین باعث موریختگی و دیگر ضایعات میشود.

یکی دیگر از مهمترین اتفاقات در کمبود روی (زینک) اختلالات استخوانی است. باعث ابنورمالیتی های استخوانی و تخریبهای استخوانی میشود ولی مهم تر از آن باعث عدم استخوانی شدن صفحات رشد میشود. در مرز بین منطقه کلسیفه شده و نشده یک  dithizone روی (زینک) حضور دارد که باعث کلسیفه شدن میشود.

بیشتر بدانید: تب سه روزه در گاو

علائم بالینی

لتارژی و ضعف عمومی

التهاب بینی و دهان با ترشحات موکوسی هموراژیک به دلیل کاهش ایمنی و افزایش شدید باکتری های دهان و بینی. میتواند با ترشحات بزاق همراه باشد.

پاراکراتوزیس: پوست ضخیم خشن  پاراکراتوزه شده در سر و گردن و اندام حرکتی و دم و ناحیه فلنک به همراه آلوپسی و مو ریختگی در کل در حدود ۴۰ درصد بدن. پوست فلسی شده خشک در گوش. ترک خورذگی پوست اطراف بینی. شاخی شدن مخاط لب ها و dental pad . پاراکراتوزیس و قرمزی و فلسی شدن و چین و چروک دار شدن پوست اسکروتوم.

سخت شدن مفاصل

تورم ادماتوز در قدام مفصل فتلاک به همراه ترک خوردگی پوست در ناحیه تاج سم.

اختلال در ترمیم زخم ها و خونریزی ها در محل های پاراکراتوز شده و ترک خورده.

اختلالات استخوانی مثل پای پرانتزی در اندام حرکتی، پاهای نازک که راحت صدمه میبینند و عدم رشد و استخوانی شدن صفحات رشد.

جراحات و صدمات باعث درد و دندان قروچه میشود.

کمبود روی یا زینک در گوساله ها
کنترل کردن و پیشگیری از کمبود روی (زینک) با استفاده از مکمل های معدنی روی

کنترل

کنترل کردن و پیشگیری از کمبود روی (زینک) با استفاده از مکمل های معدنی روی (زینک) مثل اکسید روی (زینک) و سولفات روی (زینک) به طور عمده در جیره دام شیری انجام میشود

در مواقع خاص از روی (زینک) به عنوان مکمل های درمانی ، اشتها آور و کمک کننده به بهره برداری از خوراک استفاده میشود.

موارد سود مندی استفاده از روی (زینک) در جیره را در جدول میتوانید مشاهده کنید.

درمان

به صورت تجویز خوراکی ۰.۵-۱ گرم اکسید یا سولفات روی (زینک) روزانه به مدت چند هفته

پاسخ به درمان سریع است و لتارژی در کمتر از یک روز درمان میشود. اشتها طی ۲ یا ۳ روز برمیگردد. پوست بعد از ۴ روز الی ۲ هفته شروع به بهبودی میکند و موها دوباره در می آیند.

منابع

Veterinary medicine 11th edition

Zinc in soil and plants c.l.white

Zinc nutrition of cattle,Dairy science department, university of Georgia, w.j.miller

Canadian journal of animal science, zinc deficiency and ruminant skeleton, m.hidiroglou


منبع: تیم محتوایی دامیران      /     نویسنده: پیمان لطفعلی زاده  /      لینک کوتاه مقاله: daamiran.com/?p=4966
مطالب مرتبط
کمبود روی (زینک) در گوساله ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دامیران