استرس گرمایی در دام و طیور
استرس گرمایی در دام و طیور

استرس گرمایی در دام و طیور

استرس گرمایی نیرو یا شرایط حرارتی مضری است که سبب به هم خوردن هموستازی بدن میشود. هموستازی در واقع شرایط پایدار داخلی بدن موجودات است که ارگان های مختلف با مکانیسم های متنوعی در جهت این شرایط پایدار تلاش میکنند. به هم خوردن این نظم و پایداری میتواند سبب کاهش رشد و تولید شود. این پدیده هز ساله خسارات بسیار زیادی به گله های گاو شیری و گله های طیور وارد میشود که از افت تولید تا مرگ دام و طیور متغیر است.

استرس گرمایی در گاو شیری

خلاصه ای از واقعیت ها

استرس گرمایی زمانی اتفاق می افتد که گاوها گرمایی بیشتر از آستانه تحمل خود دریافت کنند و موفق به دفع آن نشوند که این منجر به استرس بیشتر، تولید شیر کمتر و افزایش ابتلا به بیماریها میشود.

میزان دمای هوا و همچنین رطوبت محیط تعیین میکنند که در چه زمانی گاو دچار استرس گرمایی میشود.

سایه ها و تهویه هوای مناسب در کاهش بروز استرس گرمایی بسیار حائز اهمیت اند.

تامین آب تمیز به ویژه در هوای گرم نکته بسیار مهمی است.

همواره سیستم های تهویه را کنترل کنید تا از عملکرد صحیح آنها اطمینان حاصل شود.

استرس گرمایی گاو شیری چیست؟

گاو شیری با هضم خوراک و تولید شیر گرما تولید میکند.

استرس گرمایی هنگامی رخ میدهد که گاو ها بیش از آنچه که با تنفس، تعریق و خوردن باد به آنها (توسط باد یا فن) گرما از دست میدهند، گرما تولید و جذب کنند.

استرس گرمایی منجر به افزایش تعداد تنفس، دمای بدن و تعریق میشود.

چرا استرس گرمایی مسئله مهمی است؟

استرس گرمایی برای شما هزینه دارد. در گاوهای شیری تحت استرس گرمایی، کاهش مصرف ماده خشک تولید شیر و میزان بارداری رخ میدهد. استرس گرمایی همچنین منجر به افزایش لنگش بروز بیماری ها روزهای باز آبستنی و میزان مرگ و میر میشود.

گاوهایی که در اواخر بارداری تحت فشار استرس گرمایی قرار می گیرند، با دوره بارداری کوتاه تر گوساله هایی با وزن کمتر هنگام تولد کاهش تولید شیر و اختلال در عملکرد ایمنی مواجه هستند.

تلیسه های تحت استرس گرمایی در ۳۰ هفته ابتدایی شیردهی تولید شیر کمتری دارند .

چه زمانی گاو ها دچار استرس گرمایی می شوند؟

گاو ها در مقایسه با انسان ها در دمای بسیار پایین تری دچار استرس گرمایی می شوند. به طور کلی استرس گرمایی خفیف از حدود ۲۲ درجه سانتیگراد و با رطوبت ۵۰ درصد شروع می شود.

گاوهای پرتولید غذای بیشتری مصرف کرده و گرمای بیشتری تولید می کنند. آنها حتی در دمای ۱۸ درجه و با تهویه مناسب نیز ممکن است استرس گرمایی را تجربه کنند.

شاخص THI ( temperature-humidity index ) هر دو فاکتور دما و رطوبت را برای برآورد سطح استرس گرمایی گاوهای شیری بر اساس شرایط محیطی در نظر می گیرد.

سطح استرس گرمایی  شاخص THI   تعداد تنفس در دقیقه  دمای بدن
 عدم استرس گرمایی کمتر از ۶۸ ۴۰-۶۰ ۳۸.۶-۳۹.۱
خفیف ۶۸-۷۱ ۶۰-۷۵ ۳۹.۱-۳۹.۴
خفیف تا متوسط ۷۲-۷۹ ۷۵-۸۵ ۳۹.۴-۴۰
متوسط تا شدید ۸۰-۹۰ ۸۵-۱۰۰ ۴۰-۴۰.۵
شدید ۹۰-۹۹ ۱۰۰-۱۰۴ بالای ۴۰.۵
استرس گرمایی در دام و طیور - دامیران
استرس گرمایی در گاو شیری

چگونه میتوانید بفهمید که گاو شما دچار استرس گرمایی شده است؟

تنفس و دمای بدن

دمای بدن و تعداد تنفس فاکتور های خوبی برای ارزیابی توانایی گاو در کنترل تولید گرما در بدن و دفع آن از بدن است.

پاسخ فردی متفاوت خواهد بود و همچنین این شرایط در طول روز تغییر میکنند.

دوره انتقال دام و نیازمندی های تغذیه ای گاو شیری در این دوره

شما میتوانید میزان تنفس را مشاهده و ثبت کنید یا دمای بدن را در ساعت های مختلف روز اندازه بگیرید تا ارزیابی کنید که گاوها چگونه با شرایط آب و هوایی شما و شیوه های خنک کننده خود کنار می آیند. شما همچنین میتوانید تولید روزانه شیر را در نظر داشته باشید. در نظر داشته باشید که افت تولید شیر دو یا چند روز پس از شروع استرس گرمایی رخ میدهد.

علائم بالینی

گاوهای تحت استرس گرمایی خفیف ممکن است هیچ علائمی را از خود بروز ندهند.

گاوهایی که در شرایط استرس گرمایی شدید هستند، معمولا با دهان باز نفس میکشند و گردنشان را بلند میکنند. تنفس با دهان باز یا panting ىر حیواناتی مانند سگ ها امری عادی است و در حال طبیعی یکی از راه های از دست دادن گرمای بدن میباشد. اما این اتفاق در گاوها غیرطبیعی و علامتی برای استرس گرمایی است. این گاو ها بی حال هستند و ممکن است شرایط آنها ناپایدار بنظر بیاید.

تعداد تنفس

میزان تنفس معیار اندازه گیری تنش گرمایی است زیرا حدفاصل زمانی وقوع آن با استرس گرمایی، در مقایسه با دمای بدن یا تولید شیر ، کم یا زیاد نیست.

میان تنفس طبیعی گاو های شیری بالغ از ۴۰ تا ۶۰ مرتبه تنفس در دقیقه است.

اگر بیش از ۱۰ درصد گاو ها دارای سرعت تنفس بیش از ۱۰۰bpm باشند، وضعیت اضطراری تلقی میشود و باید حتما اقدامات فوری انجام شود.

دمای بدن

دمای بدن یک میزان مشخص از سطح استرس گرمایی را در هر گاو به شما نشان میدهد. دمای طبیعی بدن یک گاو بالغ ۳۸.۶ تا ۳۹.۱ درجه سانتی گراد است. اگر دمای بدن بیش از ۵ تا ۱۰ درصد بالا تر از حد طبیعی باشد، این وضعیت اضطراری تلقی شده و باید اقدامات فوری انجام شود.

تولید شیر

با افزایش سطح تنش گرمایی تولید شیر کاهش می یابد.

استرس گرمایی ملایم منجر به کاهش تولید حدود یک کیلویی در هر گاو در یک روز میشود.

استرس گرمایی خفیف تا متوسط منجر به افت تولید حدود ۲.۵ کیلویی میشود.

استرس گرمایی متوسط تا شدید منجر به کاهش تولید در حدود ۴ کیلو میشود.

استرس گرمایی شدید یک وضعیت تهدید کننده ی زندگی است و منجر به کاهش تولید بیش از ۴.۵ کیلو میشود.

مقابله با استرس گرمایی در گاو شیری

بسیاری از دامداران از روش های مختلفی برای کمک به گاو ها در جهت کنترل دمای بدن در هوای گرم ، شرجی و آفتابی استفاده میکنند.

سایه

سایه میتواند به کاهش بار گرمای خورشید کمک کند و همچنان یکی از اولین توصیه ها برای کمک به گاوهای شیرده و گاوهای خشک است که بتوانند بار حرارتی خود را در هوای گرم مدیریت کنند.

تهویه مطبوع بهاربند ها و همچنین سوله ها و سایه بان های ستونی گزینه های خوبی برای ایجاد سایه هستند. گزینه های متعددی برای ساختار سایه در دسترس سازندگان ساختما وجود دارد.

هنگام ایجاد سایه، این نکته مهم از که سایه زیادی برای همه حیوانات همزمان و بدون ازدحام فراهم کنید.

برای هر حیوان حدود ۱۲ متر مربع توصیه میشود.

تهویه هوا

تهویه بهاربندها با ایجاد تبادل هوا بین داخل و خارج ، گاو ها را خنک میکند.

تهویه میتواند به دو صورت طبیعی و مکانیکی باشد.

در هوای گرم تا آنجا که میتوانید شرایط تبادل هوا را فراهم آورید. معمولا این میزان بین ۶۰ تا ۹۰ مرتبه تبادل هوایی در ساعت میباشد.

تهویه تونلی ، هوا را از یک سمت بهاربند وارد میکند و این هوا از سمت دیگر خارج میشود.

  • اندازه فن ها و ورودی ها را به درستی انجام دهید و مطمئن شوید که فن ها به خوبی کار میکنند و از آنها نگهداری میشود. و همچنین ورودی ها باز هستندتا سرعت هوای مطلوبی بدست آورید.
نکات مهم بهداشتی در پرورش مرغ بومی

تهویه متقابل هوا را در کنار انبار وارد کرده و آن را از طرف دیگر خارج کنید.

  • بهاربند های با تهویه متقابل غالبا از دریچه های با قابلیت تنظیم زاویه وزش باد استفاده میکنند تا سعی کنند هوا را در سطح گاو نگه دارند و سرعت هوا را در سطح گاو افزایش دهند.
  • اندازه فن ها و ورودی ها باید به درستی انتخاب شوند.اطمینان حاصل کنید که فن ها به خوبی نگهداری میشوند و ورودی ها باز هستند تا سرعت هوای مطلوب را بدست آورید.

تهویه طبیعی در هوای گرم عمدتا به وزش باد بستگی دارد.

  • خط الراس و پشته های باز اجازه میدهد تا مقداری هوای گرم از آنها خارج شود.
  • هوای تازه از دو طرف باز انبار وارد میشود.
استرس گرمایی در دام و طیور - دامیران
چه زمانی گاو ها دچار استرس گرمایی می شوند؟

سرعت وزش باد

افزایش سرعت وزش باد در حال عبور از کنار گاو، میتواند به او در دفع گرما کمک کند.

تهویه تونلی، تهویه متقاطع به همراه دریچه تنظیم جهت وزش باد و فن های ترکیبی پرسرعت ، راه های برای افزایش سرعت وزش هوا از کنار یک گاو است.

نمونه ای از تاثیر سرعت جریان هوا

با THI برابر با ۷۵ و سرعت هوای ۵ کیلومتر بر ساعت، انتظار میرود گاوی که ۴۵ کیلوگرم در روز تولید دارد، دارای سرت تنفس ۶۸ دم و بازدم در دقیقه باشد. (استرس گرمایی خفیف) افزایش سرعت هوا به ۱۶ کیلومتر بر ساعت، میزان تنفس او را به ۵۷ مرتبه در دقیقه (بدون هیچگونه استرس گرمایی) کاهش میدهد.

فن های ترکیبی را میتوان در بالای فضاهایی که دام برای غذاخوردن می ایستد مانند فری استال ها و آخور ها نصب کرد.

  • بسیاری از فن ها با عبور از گاوها بیش از ده مایل در ساعت سرعت هوا تولید می کنند.
  • فن های ترکیبی باید به اندازه ی کافی بالا باشند تا خطری برای افراد ، گاو ها یا وسایلی که در زیر فن قرار دارند نباشد.
  • فن های پرسرعت را کمی به سمت پایین زاویه دهید (۲۰ درجه) تا هوا از کنار گاوها عبور کند.

سرمایش با آب

آب پاش ها و مه پاش ها به گاوها کمک میکنند تا از شر گرمای بدن خلاص شوند.

  • آب پاش ها پوست گاو را خیس میکنند و از گرمای بد برای تبخیر آب روی پوست استفاده میشود.
  • سیستم مه پاش ذرات آب در هوا را با استفاده از گرما تبخیر و هوا را خنک میکند.

هر دو این روش ها رطوبت نسبی هوا را افزایش میدهد ، اما اگر بهاربند به خوبی تهویه شوند سطح رطوبت بیش از حد نمیشود.

  • آب پاش ها و مه پاش ها در آب و هوای خشک و دمای پایین تر از نقطه شبنم موثرتر هستند.
  • آب پاش ها باید بطور چرخشی روشن و خاموش شوند تا فرصت برای تبخیر آب فراهم شود.
  • از پاشش زیاد که باعث پایین آمدن آب و مرطوب شدن پستان میشود خودداری کنید زیرا این امر میتواند منجر به افزایش خطر ورم پستان شود.
  • با مه پاش های فشار بالا، قطرات باید قبل از برخورد استال ها یا محل استراحت گاوها تبخیر شوند.
  • مه پاش ها را در نزدیکی ورودی هوا قرار دهید.
  • در صورتی که جریان باد ، قبل از سرد شدن هوا ذرات آب را از بهاربند خارج کند، مه پاش ها چندان موثر واقع نمیشوند

نوشیدن آب

مایعات بدن برای تنظیم دمای بدن گاو بسیار مهم و ضروری است. هم در زمان استرس گرمایی و هم در سرمای زمستان. آب آشامیدنی کافی همیشه باید به میزان کافی تامین شود.

  • در هوای گرم (۳۲ -۳۵ درجه سانتیگراد بیشینه دمای روز) ، یک گاو شیرده که ۳۵ تا ۴۵ کیلوگرم شیر تولید میکند ، روزانه ۲۵ تا ۳۵ گالن آب مینوشد (حدودا معادل ۹۵ تا ۱۳۵ لیتر ).
  • مقدار فضای خطی توصیه شده آبخوری برای هر گاو حدود ۵ سانتی متر است.افزایش فضای آبخوری در هوای گرم را باید در نظر بگیرید.
  • عمق آب باید حداقل ۷.۵ سانتی متر باشد تا گاوها بتوانند هنگام نوشیدن آب ، پوزه خود را غرق کنند.
  • گاو ها پس از دوشیدن شیر تا ۵۰ درصد از آب مورد نیاز روزانه خود را مصرف میکنند.
  • اطمینان حاصل کنید که جریان آب به داخل آبشخور در حجم و اندازه ای میباشد که این افت حجم را به سرعت جبران کند.

خنک کردن محل های توقف و نگهداری دام

محل توقف دام برای شیردوشی نیازمند توجه ویژه ای جهت مدیریت گرما و جلوگیری از استرس گرمایی است.

گاوها ممکن است تا یک ساعت در محل توقف قبل شیردوشی متراکم شوند. جمعیت متراکم، جریان هوای اطراف گاو را کاهش میدهد و مقابله با استرس گرمایی برای گاو سخت میشود.

سیستم های رایج سرمایشی

استرس گرمایی در دام و طیور - دامیران
تهویه بهاربندها با ایجاد تبادل هوا بین داخل و خارج ، گاو ها را خنک میکند.

فن ها و پنکه ها

مطالعات تحقیقاتی متعدد نشان میدهد که فن های با نگهداری و سرویس ضعیف فقط ۴۰ تا ۶۰ درصد از ظرفیت فن سالم هوا جا به جا میکنند.

لغزش و خوردگی تسمه ها و کثیفی پنجره های مقابل فن که به راحتی باز نمیشوند را بررسی کنید.

فن ها ترکیبی ممکن است رو به پایین و به سمت گاو ها نباشند که باید اصلاح شود.

اطمینان حاصل کنید که میتوانید جریان هوا را در سطح گاو ها و گله احساس کنید.

در یک استراحتگاه گاو زانو بزنید تا ببینید جریان هوا برای گاوی که دراز کشیده است به چه صورت میباشد.

 

سیستم آب پاش های کم فشار

در سیستم های آب پاش کم فشار باید آب پاش ها بطور متناوب خاموش و روشن شوند.

پاشیدن آب همواره باعث به هدر رفتن آب، خیس شدن کود و بستر میشود و به خنک شدن گاو ها کمک چندانی نمیکند.

اندازه لوله کشی سیستم های آب پاش کم فشار باید به شکلی باشد که آب تا دور ترین نقطه از منبع تغذیه هدایت شود.

مه پاش های فشار قوی

استرس گرمایی در دام و طیور - دامیران
مه پاش های با فشار بالا میتوانند به راحتی با خاک یا ذرات مواد معدنی مسدود شوند

مه پاش های با فشار بالا میتوانند به راحتی با خاک یا ذرات مواد معدنی مسدود شوند. اکثر این سیتم ها دارای فیلتر هستند. فیلتر ها و نازل ها را مرتبا بررسی کنید.

 

پمپ آب را بررسی کنید

فشار ناکافی منجر به تشکیل قرار بزرگی میشود که ممکن است محل استراحت یا خوراک گاوها را خیس کند.

مقابله با استرس گرمایی در طیور

خلاصه ای از واقعیت ها

طیور در شرایطی تحت استرس گرمایی قرار میگیرند که دما و رطوبت هوا به شکل غیرقابل کنترلی منجر به افزایش دمای هسته مرکزی بدن آنها شود.

استرس گرمایی میتواند منجر به له له زدن (panting) ، افزایش مصرف آب و در نهایت مرگ شود.

دسترسی به آب خنک و شیرین ، تهویه مناسب و برنامه غذایی متناسب میتواند رفاه را برای طیور به ارمغان بیاورد

استرس گرمایی در دام و طیور - دامیران
درجه حرارت و رطوبت محیط در استرس گرمایی نقش بسزایی دارد.

چه زمانی استرس گرمایی رخ میدهد؟

استرس گرمایی اتفاق می افتد که دمای هسته مرکزی بدن طیور به دلیل ضعف در از دست دادن دما و محدودیت در مقابله با آن، به طور کشنده ای افزایش می یابد.

درجه حرارت و رطوبت محیط در استرس گرمایی نقش بسزایی دارد.

درجه حرارت

ناحیه حرارتی محدوده ای دمای محیط است که یک موجود زنده میتواند دمای بدن خود را در آن حفظ کند.

برای اکثر طیور ناحیه حرارتی ۱۵ تا ۲۳ درجه سانتی گراد میباشد.

این ناحیه نشان دهنده ی محدوده ای از دماست که در آن تولید گرما در کمترین میزان خود واقع شده است.

با افزایش دما به ۳۰ درجه سانتی گراد، طیور رفتار خود را با این شرایط منطبق میکنند و مصرف خوراک خود را کاهش میدهند.

تاریخچه پرورش مرغ در ایران

این تغییرات به جلوگیری از افزایش دمای بدن پرنده کمک میکند.

هنگامی که دمای هوا به ۳۷ درجه افزایش می یابد، دمای هسته بدن پرندگان تا دمای کشنده افزایش می یابد مگر اینکه امدادی صورت گیرد.

این درجه حرارت میتواند بسته به رطوبت، شیوه مراقبت و شرایط ساختمان متغیر باشد.

رطوبت

رطوبت زیاد باعث کاهش اتلاف حرارت طیور از ریه ها میشود. که این امر منجر به مستعد شدن طیور به استرس گرمایی میگردد.

برای بوقلمون های مسن تر ، دمای بالای ۳۰ درجه و رطوبت بالای ۵۰ ، آنها را در ناحیه خطر قرار میدهد.

اگر در رطوبت پایین مه پاشی میکنید، رطوبت نسبی را مورد توجه داشته باشید تا رطوبت اافی منجر به استرس گرمایی نشود.

علائم استرس گرمایی در طیور

با افزایش دمای هوا به ۳۰ درجه سانتی گراد، پرنده سعی میکند گرمای خود را از طریق تبخیر و له له زدن از دست بدهد.

نفش کشیدن از طریق فعالیت عضلات گرمای بیشتری ایجاد میکند…!

در نتیجه ، پرنده میزان آب مصرفی خود را افزایش میدهد. اما به اندازه ای نیست که بتواند از دست دادن آب با تنفس و دفع ادرار را پوشش دهد.

در صورتی که امدادی صورت نگیرد تغییرات بدتر شده و ممکن است طیور تلف شوند.

استرس گرمایی در دام و طیور - دامیران
استرس گرمایی میتواند منجر به له له زدن ، افزایش مصرف آب و در نهایت مرگ شود.

خنک نگه داشتن طیور

تامین تهویه مناسب

در اغلب موارد شما میتوانید از طریق جریان هوا گرمای گله خود را مدیریت کنید. جریان هوا در سطح بدن طیور کلید حذف گرمای پرنده است.

افزایش تهویه برای از بین بردن گرما از بدن پرندگان باید اولویت اول شما باشد. با این حال برخی موارد موارد رخ میدهد که تهویه به تنهایی پاسخگو نیست.

اگر هوا آرام باشد و فن های اضافی نداشته باشیم، سالن های دارای تهویه طبیعی در معرض استرس گرمایی قرار میگیرند.

سالن های دارای تهویه مکانیکی نیز می توانند در صورت عدم توانایی در تهویه منناسب با تراکم پرندگان، ممکن است در معرض خطر باشند.

تغذیه

بیشتر اوقات طیور صبح گرسنه تر هستند و تمایل به غذاخوردن دارند. این باعث میشود که بعد از ظهر بیشتر در معرض استرس گرمایی قرار بگیرند.

برداشتن غذای پرندگان، شش ساعت قبل از اوج گیری دمای هوا در بعد از ظهر میتواند خطر استرس گرمایی را کاهش دهد.

بعد از شروع کاهش دما، میتوانید خوراک را دوباره در اختیار طیور قرار دهید.

پس از آن طیور میتوانند در ساعات شب تغذیه کنن که انتظار میرود دمای هوا خنک تر باشد.

هنگام پایین اوردن دانخوری ها، آنها را پر کنید. در هنگام تغذیه شبانه میتوانید از نورپردازی استفاده کنید تا طیور ب راحتی تغذیه کنند.

بسته به اینکه چند بار از این روش استفاده کنید ممکن است متوجه کاهش وزن شوید. بنابریان فقط در زمانی که انتظار استرس گرمایی را دارید این روش تغذیه را دنبال کنید.

مدیریت آب

طی استرس گرمایی ، طیور آب مصرفی خود را ۲ تا ۴ برابر میزان معمول مصرف خود افزایش می دهند.

فضای کافی آب ، آبخوری های فعال و خنک بودن آب، طیور را به نوشیدن ترغیب می کند.

به طور مرتب خطوط آب و آبخوری ها را شستشو دهید تا آب تازه و خنک نگه داشته شود.

استفاده از الکترولیت ها

می توانید تا سه روز الکترولیت به آب آشامیدنی گله خود اضافه کنید.

استرس گرمایی باعث از دست رفتن و دفع چندین ماده معدنی از جمله پتاسیم ، سدیم ، فسفر ، منیزیم و روی می شود.

الفبای مرغداری گوشتی

به نظر می رسد زمانی که الکترولیت های کلرید پتاسیم در آب آشامیدنی با غلظت ۰.۶ درصد استفاده  می شود ، مصرف آب را افزایش می دهند.

به طور کلی موثرتر از سایر نمک های پتاسیم و سدیم است.

شما باید قبل از دوره تنش گرمایی شروع به تهیه الکترولیت کنید.

تهیه بی کربنات سدیم

بی کربنات سدیم در خوراک یا استفاده از آب گازدار مخصوصا برای مرغ ها در تولید تخم مرغ مفید است.

نفس کشیدن و انتشار دی اکسید کربن می تواند تعادل اسید و باز در طیور را تغییر دهد ، همچنین بیکربنات موجود برای تشکیل پوسته تخم مرغ را نیز تغییر می دهد.

بنابراین بی کربنات سدیم می تواند به کاهش این تغییرات کمک کند.

استرس گرمایی در دام و طیور - دامیران
نفس کشیدن و انتشار دی اکسید کربن می تواند تعادل اسید و باز در طیور را تغییر دهد

مکمل ویتامین ها

مکمل آب آشامیدنی با ویتامین ها (A ، D ، E و B کمپلکس) می تواند در مقابله با مرگ و میر ناشی از استرس گرمایی در مرغ گوشتی موثر باشد.

در پرورش طیور ، ویتامین C می تواند به طور موثر کاهش گرما در تولید تخم مرغ و کیفیت پوسته تخم مرغ را در مرغ های تخمگذار و تولید اسپرم در مردان پرورش دهنده را تعدیل کند.

سایر اعمال

تأخیر در فعالیت در سالن مانند جابجایی طیور یا تهویه بستر.

برای مرغ های مرتع سایه فراهم کنید یا آفتاب را در سالن کاهش دهید.

 

نویسندگان:

Joe Armstrong, DVM, Extension cattle production systems educator / university of minnesota / USA

Kevin Janni, Extension bioproducts and biosystems engineer / university of minnesota / USA

Sally Noll, Extension poultry scientist / university of minnesota  / USA

استرس گرمایی در دام و طیور

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع: دامیران

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید