کنترل جوندگان در تأسیسات دام و طیور
کنترل جوندگان در تأسیسات دام و طیور

کنترل جوندگان در تأسیسات دام و طیور

معضل موش های صحرایی و خانگی در مزارع، به دلیل وفور مواد خوراکی و مهیا بودن شرایط برای لانه سازی در این مناطق، از دیرباز مطرح بوده و گاهی، به دلیل عدم توفیق در مهار این موجودات، مزرعه داران و دام پروران تلاش چندانی برای کنترل جمعیت آنها از خود نشان نمی دهند.

این جانوران مواد خوراکی دام های اهلی و نیز مواد غذایی با مصارف انسانی را مصرف کرده و آلوده می کنند.

خسارت سالیانه ای که هر موش از طریق مصرف، آلوده سازی و آسیب رساندن به غلات، بر جای می گذارد، حدود ۲۵ دلار برآورد شده است.

قدرت سازگاری و چابکی این حیوانات، پاکسازی آنها را بسیار دشوار کرده است، موش های خانگی می توانند از سطح عمود به سرعت بالا رفته، مانند بهترین بازیگران سیرک، روی یک سیم برق حرکت کنند. قدرت جهش عمودی آنها از روی یک سطح افقی تا ارتفاع ۹۰ سانتی متر می رسد.

لزوم کنترل جوندگان در مزارع دامپروری و مرغداری

خسارات ناشی از جوندگان در اشکال مختلف قابل رویت می باشند:

خسارات ساختمانی

موش های خانگی و موش های صحرایی به چوب ها و سیم های برق آسیب می رسانند که این امر ممکن است به آتش سوزی منتهی شود.

تخریب عایق بندی

اغلب تأسیسات دام و طیور، ظرف ۵ سال تخریب شدیدی را از خود نشان می دهند. این آسیب ها افزایش هزینه های عایق بندی مجدد، افزایش هزینه انرژی و کاهش بازده خوراک را در حیوان به همراه خواهند داشت.

 خوراک مصرف شده توسط موش

یک جامعه متشکل از ۱۰۰ موش صحرایی سالانه بیش از ۱ تن خوراک را مصرف خواهد کرد.

خوراک آلوده شده

یک موش صحرایی می تواند تا ۱۰ برابر خوراک مصرفی اش را با فضله، ادرار و موهایش آلوده کند.

یک موش صحرایی در هر سال ۲۵۰۰۰ فضله و یک موش خانگی ۱۷۰۰۰ فضله تولید می کند.

وزارت کشاورزی ایالات متحده مقدار خوراک دام نابود شده توسط جوندگان را بیش از ۲ بیلیون دلار در سال برآورد نموده است.

امنیت زیستی

جوندگان به عنوان ناقلین بالقوه بیش از ۴۵ نوع بیماری شناخته شده اند که از جمله آنها می توان به سالمونلوز، پاستورلوز، لپتوسپیروز، اسهال خونی خوک، توکسوپلاسموز و هاری اشاره نمود.

موش های خانگی و صحرایی قادر به حمل موجودات بیماری زا در پاهایشان بوده و شیوع بیماری را تسهیل می کنند.

نحوه شناسایی موش های خانگی و صحرایی

موش های خانگی و صحرایی از لحاظ تولید مثلی بسیار توانمند هستند.

تحت شرایط ایدئال، یک جفت موش صحرایی و نتاجشان می توانند ۲۰.۰۰۰.۰۰۰ موش جوان را ظرف ۳ سال تولید نمایند.

موش های خانگی حتی سریع تر از این تکثیر می یابند.

یک موش خانگی ماده می تواند ۵ تا ۱۰ بار در سال زایمان نماید و در هر زایمان پنج تا ش ش نوزاد متولد می شوند.

طول دوره زایمان تنها ۱۹ تا ۲۱ روز است.

موش های نوزاد در عرض ۶ تا ۱۰ هفته به بلوغ جنسی می رسند.

متوسط طول عمر ماده موش و سال بوده و یک ماده موش قادر به تولید ۲۲ ماده موش مولد دیگر در طول یک سال است (با فرض۵۰:۵۰  نتاج نر و ماده) که سه ماه پس از زایمان به بلوغ می رسند.

موش های صحرایی و خانگی دارای حس بینایی ضعیف اما حس های بویایی، چشایی، لامسه و شنوایی فوق العاده می باشند.

این موجودات علاقه ای به محیط های باز نداشته و تماس با دیوارها و دیگر اشیاء را ترجیح می دهند و چندان از لانه دور نمی شوند.

حداکثر محدوده دور ازلانه برای موش های صحرایی ۴۵ متر (۱۴۸  فوت) و برای موش های خانگی ۹ متر (۳۰ فوت) است.

موش های صحرایی در رابطه با اشیاء جدید بسیار باهوش بوده و چند روزی از آنها اجتناب خواهند کرد.

رها کردن تله به مدت ۵ روز برای اطمینان از پذیرش و عادت موش های صحرایی ضروری است.

موش های خانگی سریعا با اشیاء جدید آشنا می شوند.

چنین گرایش هایی هنگام طراحی برنامه های طعمه گذاری با تله گذاری اهمیت زیادی دارند.

آیا مزرعه شما با مشکلی روبروست؟

دامداران نباید از اذعان داشتن به وجود معضل جوندگان در مزرعه خود شرم زده شوند.

بررسی ها در اونتاریو نشان می دهند که ۸۰% مرغداران و ۸۹ % پرورش دهندگان خوک با معضلات مربوط به جوندگان مواجه اند.

شاید هم اکنون موش های صحرایی با خانگی در مزرعه شما وجود داشته باشند.

شرمندگی و تحمل هزینه در صورتی رخ خواهد داد که اقدامی جهت رفع این مشکل صورت نگیرد.

از جمله علائم وجود جوندگان در محل می توان به موارد زیر اشاره داشت:

 صداهای جوندگان

جویدن، صدای بالا رفتن از دیوارها، صدای جیغ (جیر جیر).

 فضله جوندگان

که در طول دیوارها، پشت اشیاء و مجاورت انبارهای خوراک یافت می شوند.

 اسهال جوندگان

به دنبال نواحی بدون گرد و غبار در طول دیوارها و پشت مواد دپو شده بگردید.

علائم جوش جوندگان

به دنبال تراشه های چوب در اطراف تته الوارها، جعبه ها و صندوق ها باشید.

بوهای مخصوص جوندگان

بوهای مشکینی که مدام به مشام می رسند از علائم وجود جوندگان هستند .

مشاهده بصری

مشاهده موش های خانگی در روشنایی روز امری عادی است.

موش های صحرایی تنها در صورت پر جمعیت بودن در روشنایی روز قابل رویت می باشند.

شبانه وارد انبار شده و برای ۵ دقیقه در سکوت منتظر بمانید و به صدای فعالیت جوندگان گوش فرا دهید.

حاشیه های ساختمان را به کمک یک چراغ قوه پرنور نگاه کنید، چشم های موش صحرایی نور را منعکس خواهند نمود.

علائم لک شدگی

این علائم را می توان بر روی لوله ها یا لنگه های خرپا مشاهده کرد که فضله و روغن موی موش ها، لایه ای روغنی را به جای گذاشته است این امر به طور کلی به عنوان یک قاعده کلی پذیرفته شده است که هر یک از این لکه ها به طور تقریبی بر وجود ۲۵ موش (صحرایی یا خانگی) دلالت دارد.

تمایز بین موش صحرایی و خانگی

از آنجایی که موش های صحرایی و خانگی طالب راهکارهای کنترلی متفاوتی می باشند، ابتدا باید تشخیص داد که عامل مسئله ساز موش های صحرایی هستند یا خانگی ساده ترین راه برای تمایز بین این دو جونده مهاجم بررسی فضله های آنهاست.

فضله های موش های خانگی سیاه و به اندازه دانه برنج می باشند، در حالی که فضله های موش های صحرایی سیاه و به اندازه لوبیا می باشند.

خوراک های مورد علاقه موش های خانگی و صحرایی

موش های خانگی و صحرایی همه چیز خوار محسوب شده و در صورت دارا بودن حق انتخاب دانه های غلات را ترجیح می دهند موش های صحرایی در صورت دسترسی به گوشت، گوشت مصرف می کنند.

با این حال هنگام کمبود منابع غذایی، آنها تقریبا هر چیزی نظیر مشمع و حتی صابون یا لاشه حیوانات را مصرف می کنند.

مشاهده شده است که موش های خانگی زمستان را با لانه کردن در داخل لاشه یک گوزن مبتلا به هاری سر کرده و با مصرف گوشت لاشه به این بیماری مبتلا و حامل بیماری می شوند.

مصرف خوراک در موش های صحرایی و خانگی همه روزه صورت می گیرد. موش های صحرایی معمولا هر روز آب مصرف می کنند، در حالی که موش های خانگی بدون آب تا چند روز قادر به زندگی هستند.

مبانی کنترل جوندگان

کنترل جوندگان مستلزم به کار گیری یک راهکار مدیریتی تلفیقی مشتمل بر تکنیک های متعدد است.

پیشگیری یا حداقل کاهش چشمگیر شمار جوندگان از طریق برنامه های مدیریتی (که راه های ورود به تأسیسات و جایگاه های لانه گزینی، منابع غذا و آب برای جوندگان را از بین می برند) باید اولین هدف مرغداران باشد.

جمعیت های جوندگان زمانی شکل می گیرند که غذا، آب و محل لانه گزینی به راحتی قابل دسترس باشند .

عادات و بیولوژی جوندگان

برای کنترل موش های خانگی و صحرایی، قبل از هر چیز درک عادات و بیولوژی آن ها  ضروری است .

زاد و ولد هر دو زیاد بوده و تحت هر نوع شرایطی قادر به حیات می باشند.

از لحاظ نظری، در صورت وجود یک جفت موش خانگی (۱ نر و ۱ ماده) در انبار در ابتدای سال، تحت شرایط نسبتا مساعد، در پایان سال ممکن است هزاران موش در مزرعه وجود داشته باشد.

در مزارع، موش های خانگی و صحرایی در مجاورت منابع غذایی نظیر انبارها، انبارهای غلات، ساختمان های دامپروری و سیلوها خواهند بود.

موش های صحرایی و خانگی قادر به بالا رفتن و پرش می باشند.

نهاده‌های دامی انباشه شده در گمرکات خوراک موش ها می شود

موش های صحرایی دارای قدرت پرش عمودی ۹۱ سانتی متر (۳۱ اینچ) و افقی ۱۲۲ سانتی متر (۴۸ اینچ) می باشند .

موش های خانگی و صحرایی می توانند از دیوار آجری و دیگر دیوارهای ناهموار بالا رفته و در طول و مسایل سیمی جابجا شوند.

موش های صحرایی می توانند به صورت دزدگی از سوراخ هایی به قطر ۱ سانتی متر عبور کنند و موش های خانگی می توانند از سوراخ هایی به قطر ۶/۰ سانتی متر یا کمتر عبور کنند .

موش های خانگی و صحرایی، در شب، به ویژه درست پس از غروب فعال هستند.

موش های صحرایی باهوش بوده و تمایل به دوری از اشیاء تازه دارند؛ بنابراین چند روزی زمان می برد تا تله ها و طعمه ها عمل کنند.

نویسنده:فرهاد خلیق /دانشجوی دکتری تغذیه طیور

کنترل جوندگان در تأسیسات دام و طیور

اشتراک گذاری

امتیاز شما به این مطلب

منبع: فصلنامه علمی-تخصصی رویان

برای کپی کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید